týsdagur 28. januar 2003síða 4

6 Nr. 18 - 28. januar 2003 Nr. 18 - 28. januar 2003 7 Næmingar í fram- haldsdeildnunum í føroysku skúlunum sleppa nú umborð á Magnus Heinason at síggja, hvørjar rann- sóknir verða gjørdar umborð KANNINGARFERÐ Edvard Joensen Miðvági: Magnus Heinason er farin á rundferð til ymisk pláss í landinum, har skúlanæm- ingar í framhaldsdeildun- um verða bodnir umborð at síggja skipið og hoyra, hvat gjørt verður umborð á einum rannsóknarskipi. Tey fylgja við áhuga við tí, sagt verður, meðan fiski- frøðingurin vísir teimum, hvussu ein fiskur verður vigaður og máldur. Innvøl- urin skal takast úr, og inni- haldið í maganum kannast. Tíggjundi flokkur á Giljanesi er umborð á Magnusi Heinasyni, nú hann sum fyrsta staðið á rundferðini liggur á Miðvági. Tikið varð í móti næming- unum beinanveg við land- gongina, har tey sóu ymisk tól, sum brúkt verða til at draga gjøgnum sjógvin fyri at fáa hendur slíkum, sum svimur og rekur í sjónum. Tey hava sett ymsar støðir upp skipinum, sum næming- arnir verða fluttir framvið, meðan fólk frá skipinum greiðir frá, hvat alt verður brútk til, og hvørji úrslit fá- ast burturúr. Mátingar av sjógvi og tí, sum í sjónum er, merking av fiski, og laborat- oriekanningar, sum millum annað vísa, hvat tað var, tog- að varð upp úr sjónum í teimum posunum, næming- arnir sóu, fyrsta tey komu umborð. Eitt modell av einum troli er eisini spent út á dekkin- um og nakrir pappírsfiskar eru lagdir frammanfyri, so tey fáa eina hilling á, hvussu hesin reiðskaður virkar. Niðri á millumdekkinum liggja eisini fiskar av yms- um slagi, sum Magnus Heinason hevur fingið á rannsóknarferðum undir Føroyum. Óvanligir fiskar soleiðis at skilja, at tað fyri tað mesta er fiskur, sum fin- gin verður á djúpum vatni. Tó er onnkur, sum ferðast nærri landi, eisini við. Og eyðsæð er, at hesum dámar næmingunum væl at hyggja at og fáa at vita, hvørjir hesir fiskarni eru. Men tað krevst eisini annað enn bara royndirnar sjálvar, fyri at fáa skipið at sigla og finna fram til tað, sum royndir skulu takast av. Og rannsóknarferðin hjá skúlanæmingunum umborð á rannsóknarskipinum end- ar á brúnni, har tey sleppa at síggja øll tólini, sum krevjast at hava umborð á einum slíkum skipi í dag. Rannsaka rannsóknarskipið Næmingarnir fylgdu við áhuga við, meðan fiskifrøðinguirn greiddi frá ymsu, og stundum løgnu fiskunum, sum fingnir eru undir Føroyum Mynd: Edvard Joensen Sørvágs Laks hevur keypt meirilutan av partabrøvunum í smoltstøðini Dalá Smolt í Norðradali. Eisini alistøðin Hól- malaka við Gomlurætt er við í keypinum ALING Edvard Joensen Vágar: Sørvágs Laks hevur keypt meirilut- an í smoltstøðini í Norðra- dali. Grundin er tann, at felagið við tryggja sær nóg mikið av smolti til alingina á Sørvági, sigur stjórin. Gardar Joensen, stjóri á Sørvágs Laksi, sigur, at Sørvágs Laks hevur keypt 55 prosent av partapening- inum í Dalá Smolt. Eisini fylgir alistøðin Hólmalaks, sum liggur við Gomlurætt, við í keypinum. Hinir partaeigararnir eru Havs- brún, sum eigur 40 prosent, meðan norðradalsmenn eiga hini fimm prosentini. Gardar Joensen sigur, at fyri Sørvágs Laks merkir tað onga broyting sum so, at felagið nú eigur egna smoltstøð, tí tey hava í áravís fingið mestsum alt sítt smolt frá Dalá Smolti. – Tó kann tað vera ein ávísur tryggleiki í at vita, at vit á hendan hátt altíð hava trygga tilgongd av smolti, sigur hann. Hann sipar til, at í løtuni er yvirskot av smolti á marknaðinum, tí minni er sett út seinnu tíðina, enn vanligt hevur verið. Tað kann so aftur fara at gera, at onkur støð í framtíðini fer at trappa niður og ikki fer at hava nokk av smolti. Tá er gott at kunna hava sítt egna, sigur Gardar Joensen. Tað fer ikki at mekrja nakra broyting fyri arbeiðs- fólkið á støðunum, at parta- peningurin skiftir eigara, sigur Gardar Joensen. Sørvágs Laks hevur keypt smoltstøð Vikuskiftið var friðaligt, verður sagt av politistøðunum kring landið. Tó hava bilarnir í Suð- urstreymoy í ov stóran mun hug at koyra, uttan at eigarin veit av LØGREGLUTÍÐINDI Edvard Joensen Løgreglan sigur, at Viku- skiftið var friðaligt. Í Eysturoynni var okkurt smávegis í samband við nógva fólkið, sum komið var saman til Prix Føroyar undankappingina í Fugla- firði. Og í Havn siga tey, at onkrir bilar vórðu stolnir, og onkur annar illa viðfarin. Annars siga poltitistøðirnar ikki frá nøkrum óvanligum. Løgreglan í Havn sigur, at tey fingu nakrar frá- boðanir um bilstuldur bæði í Havn og á Velba- stað. Í Øllum førum komu bilarnir aftur. Onkunstaði hevði lykilin helst staðið í, men á Velbastað var farið inn í eini sethús eftir lyklinum, áðrenn bilurin varð tikin. Ein maður, sum ætlaði sær í Tórshøll um viku- skiftið, slapp ikki inn, og tað dámdi honum ikki. So illa nøgdur var hann, at hann kvittaði við at gera seg inn á bilin hjá dura- vørðinum. Sagt verður av politistøðini í Havn, at hann soraði bilin sundur. Løgreglan kom uppí, og maðurin selppur at gjalda skaðan aftur. Onkur varð tikin fyri at koyra ávirkaður, men eingin hevur sovið á polit- istøðini í Havn um viku- skiftið. Onkunstaðni fóru fólk at klandrast innan- hýsis, og løgrelgan varð boðsend. Trolarin Grímur Kamb- an, sum fríggjadagin kom fyrstu ferð á Havnina úr Íslandi, fekk eina bland- aða móttøku. Fyrst við blómuheilsanum og góð- ynskjum, men longu um vikuskfiti var onkur, sum breyt inn og legðist á medisinkistuna, sigur løg- reglan í Havn. Av Løgreglustøðini í Eysturoy verður sagt, at vikuskiftið var friðaligt, hóast heilt nógv fólk var á ferð í samband við Prix Føroyar í Fuglafirði. Eini fýra smærri ósemj- ur vóru, sum løgreglan kom uppí, og fólk fáa bót fyri brot á politiviðtøk- urnar. Annars er einki at siga um tað, sigur løg- reglan. Einki harðskaps- mál spurdist burtur úr tí. Ein bilførari varð tikin fyri at kopyra fullur við einum stolnum bili. Og koyrikort hevði hann heldur ikki, so hann sleppur ikki undan ákæru. Annars var nógv ferðsla bæði við persónbilum og bussum, og løgreglan kan- naði javnan ferðsluna. Einir fýra bilførarar fáa eina heilsan fyri at hava koyrt ov skjótt, men eingin so skjótt kortini, at vandi er fyri koyrikortinum. Friðaligt vikuskifti Sørvágs Laks hevur keypt partabrævameirilutan í Dalá Smolt í Norðradali og Hólmalaks, sum liggur við Gomlurætt Alt kjak um eina víðkan av heimastýr- islógini, sjálvstýrislóg ella nýskipan gerst óneyðugt. Við einari yvirtøkulóg, sum savnar øll donsk og føroysk málsøki í ein pott, gongur heima- stýrislógin heilt at loysingini, sigur Rúni Joensen, aðalstjóri í Løgmálaráðnum SJÁLVSTÝRI Ingi Rasmussen Hetta kann kollvelta før- oyskan sjálvstýrispolitikk í framtíðini. Soleiðis sigur Rúni Joen- sen, aðalstjóri í Løgmála- ráðnum, eftir fundirnar millum embætisfólk í danska og føroyska løg- málaráðnum, sum vóru hósdagin og fríggjadagin. Á fundinum vóru fleiri evni frammi, teirra millum løgregla, rættarskipan og fjølmiðlaábyrgd. Harafturat varð tosað um eitt lógar- uppskot frá løgmanni til eina yvirtøkulóg, sum fólk í danska løgmálaráðnum nú fyrireika at leggja fyri Fólkatingið. Væntandi kann uppskotið leggjast fram longu seinni í ár. Uppskotið savnar øll mál í ein pott. Eisini tey, sum ikki eru nevnd í heimastýr- islógini. Nú verða ongar forðingar longur fyri at flyta málsøki til Føroya. Tað verður upp til føroying- ar, um vit skulu yvirtaka ella ei. Ein uppgerð Hetta er eitt so mikið stórt framstig, at aðalstjórin í løgmálaráðnum kallar tað eina uppgerð við sjálvstýr- ispolitikkin higartil. – Danska stjórnin fær heimild at lata øll málsøki til Føroya. Tað letur upp fyri, at føroyingar kunnu yvirtaka øll málsøki, sum liggja uttan fyri grundlóg- ina. Við hesum verður sjálvstýrismálið flutt til Føroya, og vit sleppa undan einum eljustríði við danir, hvørja ferð eitt mál skal yvirtakast, sigur Rúni Joensen. Uppi í grundlógini hanga uttanríkispolitikkur, heima- rættur, gjaldoyra og hægsti- rættur. Bæði Javnaðarflokkurin og Sambandsflokkurin hava havt síni boð uppá, hvussu viðurskiftini mill- um Danmark og Føroyar skulu skipast av nýggjum. Javnaðarflokkurin hevur sína sjálvstýrislóg, og Sam- bandsflokkurin kallar sína loysn fyri nýskipanarupp- skotið. Tey uppskotini eru ikki longur viðkomandi, heldur Rúni Joensen. – Við hesum leisti, sum nú liggur á borðinum, kunnu vit ikki gera nakra aðra skipan, sum er meira víðfevnd innan fyri ríkis- felagsskapin. Sostatt gerst kjakið um sjálvstýrislóg ella nýskipan kontra heima- stýrislóg óneyðugt. Við hesum gongur heimastýris- lógin heilt at loysingini, sum onkur hevur nevnt tað, sigur Rúni Joensen, aðal- stjóri. Ikki nýskipan Høgni Hoydal, landsstýris- maður við lógarmálum, sum umsat sjálvstýrismál síðsta valskeið, hevur staði- liga ávarað ímóti at gera nýggjar skipanir við Dan- mark, ið ikki byggja á fólkarættarligt grundarlag, tí tað kann merkja eina inn- liman í ríkið, hevur hann ført fram. Men hann tekur kortini undir við uppskotin- um hjá løgmanni, tí talan er ikki um eina útbygging av Heimastýrislógini, sigur hann við Útvarp Føroya. – Vit hava fingið játtan frá donskum myndugleik- um um, at tað er eingin trupulleiki at yvirtaka øll mál – eisini tey, sum ikki eru nevnd í heimastýris- lógini. Spurningurin er bara, um tað skal gerast undir einum ella so hvørt. Fyri okkum er tað betri, at tað verður gjørt undir ein- um. Vit troyta bara Heima- stýrislógina til fulnar, og tað ber væl til uttan nakran nýggjan sáttmála, sigur Høgni Hoydal. Uppskotið hjá løgmanni byggir á semju við danska forsætisráðharran um, at øll mál uttan tey, ið beinleiðis knýta seg at grundlógini, kunnu yvirtakast. Sostatt er líkt til, at føroyskur sjálv- stýrispolitikkur loksins fer at snúgva seg um, hvat føroyingar vilja, og ikki hvat danir loyva. Áðrenn nøkur lóg um góðan fjølmiðlasið kann setast í gildi, má Fólkatingið taka undir við at føroying- ar yvirtaka málsøkið. Tað var úrslitið av fundinum fríggjadag- in millum løgmála- ráðið í Føroyum og Danmark. Nú hevur Sambandsflokkurin mist tolið FJØLMIÐLAR Ingi Rasmussen Nógv hava eftirlýst, at Før- oyar fáa eina lóg, sum verjir borgaran ímóti fjølmiðl- unum. Løgtingsins um- boðsmaður fanst soleiðis í Sosialinum herfyri harðliga at myndugleikunum fyri ikki at hava fingið lógina setta í gildi, sum hevur ver- ið ávegis í 10 ár. Men strilt- ið gongst hjá landsstýrin- um, sum hevur uppskot klárt. Sjónarmiðið hjá lands- stýrinum hevur verið, at føroyingar hava heimild at lóggeva á økinum, men á fundinum fríggjadagin millum donsk og føroysk embætisfólk gjørdi danska løgmálaráðið greitt, at Fólkatingið skal geva heim- ildina fyrst. Hetta kemst av, at lóggávan kemur inn á revsilógarøkið, sum er danskt. Talan verður bara um eina yvirtøkulóg, sum telur tríggjar til fýra reglur, ið Fólkatingið skal samtykkja. Hetta er ikki umfatandi arbeiði, men við teimum royndum, sum føroyingar hava við at bíða eftir donskum lógararbeiði, er greitt, at tað kann draga út. Spurningurin er so, um tað ikki loysir seg at bíða eftir, at ein samlað yvirtøkulóg verður løgd fyri Fólkating- ið, ið hevur til endamáls at geva føroyingum heimild at yvirtaka øll málsøki, ið liggja uttan fyri grundlóg- ina. Sambandsflokkurin hev- ur mist tolið og hevur lagt uppskot fyri tingið um, at føroyingar seta donsku lóg- ina í gildi. Tað ber ikki til, at eingin fjølmiðlaábyrgd- arlóg er, sum hóskar til okkara umstøður, og tí eig- ur løgtingið at samtykkja at heita á løgmálaráðharran um at seta lógina í gildi fyri Føroyar, sigur flokkurin í viðmerking til uppskotið. Tað er kortini ivasamt, um Sambandsflokkurin fær undirtøku fyri sínum upp- skoti, tí landsstýrið arbeiðir við málinum, og Javnaðar- flokkurin hevur eisini sagt, at hann styðjar eina før- oyska loysn á málinum. Ein kollvelting fyri føroyskt sjálvstýri Við hesum leisti, sum nú liggur á borðinum, kunnu vit ikki gera nakra aðra skipan, sum er meira víðfevnd innan fyri ríkisfelagsskapin. Sostatt gerst kjakið um sjálvstýrislóg ella nýskipan kontra heimastýrislóg óneyðugt. Við hesum gongur heimastýrislógin heilt at loysingini. Rúni Joensen, aðalstjóri í løgmálaráðnum „ Veðrið í ríkisfelagsskapinum er betri. Rúni Joensen aðalstjóri sigur, at nú verður upp til føroyingar aleina at gera av, um teir vilja yvirtaka málsøki Fjølmiðlalóg bíðar eftir Fólkatinginum C M Y K 7 6