týsdagur 11. februar 2003síða 3

4 Nr. 28 - 11. februar 2003 Nr. 28 - 11. februar 2003 5 Tá ið kubatrolararnir komu til landið fyri 30 árum síðani, var endamálið ikki at brúka teir til fiski- skap. Endamálið var at brúka teir í olju- vinnuni og longu tá var ætlaninat gera oljuhavn á Tvøroyri MINNISBROT Áki Bertholdsen Tað er ongin sum ivast í, hvønn týdning teir trolar- arnir, ið vit vanliga kalla kubatrolararnir, hava havt fyri samfelagið. Tað eru 30 ár síðani at teir komu til landið og øll hesi árini hava teir ført eina last fyri og aðra eftir av dýrabarum fiski til lands, so tað er ikki lítið, teir hava lagt afturat samfelagsbú- skapinum hesi árini. Men nú eru teir slitnir og eigarnir eru so smátt farnir at hugsa um at skifta teir út. Fyrsta úrslitið av hesum ætlanum sóu vit beint fyri jól, tá ið tveir nýggir trolar- ar komu til Føroyar stutt fyri jól og afturfyri fara tríggir av kubatrolarunum úr flotanum. Nú hetta hendir, kundi tað verið áhugavert at trivið eitt sindur í søguna hjá hes- um bátum og um upprunan til, at teir yvirhøvur komu til landið, tá ið teir vórðu keyptir í 1973. Knút Nolsøe var undan- gongumaður at fáa teir til Føroyar og vit hava spurt hann, hvussu tað bar til, at føroyingar fóru tvørtur um Atlantshav, líka til Kuba, at keypa ein heilan flota av trolarum. – Ja, upprunaliga var endamálið ikki at teir skuldu brúkast til fiskiskap. Endamálið var at teir skuldu brúkast í oljuvinn- uni, tí longu tá vóru tað før- oyingar, sum hugsaðu um oljuvinnuna, tó at tað ikki er fyrrenn nú hesi seinastu árini, at tann vinnan av álvara hevur sligið ígjøgn- um her heima, sigur hann. Oljuhavn á Tvøroyri Tá ið kubatrolararnir vórðu keyptir, var Knút Nolsøe tekniskur leiðari á Skipafe- lagnum. – Tað, sum hendi, var, at bretska oljufelagið, Total Oil, sendi Skipafelagnum fyrispurning fyri at vita, um tað hevði áhuga at átaka sær uppgávuna at verða út- gerðarfelag hjá vaktarskip- um hjá boripallum norða- liga í Norðsjónum. – Tá var oljuvinnan ikki so vælkomin vinna, sum hon er nú. Tvørturímóti var støðan nógva staðni tann, at fiskivinnan stríddust við hond og fót ímóti oljuvinn- uni, tí stúrt var fyri dálking. Samstundis vóru fiski- vinnuáhugamálini sterk í Bretlandi og tí hevði Total Oil stórar trupulleikar at fáa atløgupláss og aðrar sømd- ir, bæði í Bretlandi og í Hetlandi. – Sostatt komu teir hendavegin at vita, um hetta var ein uppgáva, sum føroyingar kundu átaka sær. Knút Nolsøe sigur, at í tí sambandinum høvdu Total Oil hugsað sær at brúkt Trongisvágsfjørð sum olju- havn. – Á Tvøroyri var stórur áhugi fyri tí. Men tá ið málið varð lagt fyri Lands- stýrið var tað blankt aftur- víst at gera oljuhavn í Før oyum. – Teir gjørdu púra greitt, at tað skuldi onki oljuvirk- semi til Føroyar. Knút Nolsøe sigur, at hetta var í samljóði við góðan fiskivinnupolitikk tá á døgum og kanska vóru føroyskir myndugleikar eis- ini bangnir fyri at koma til ilnar við skotar og hetlend- ingar. Men hann leggur afturat, at fyrispurningurin frá Total Oil hevði so ført við sær, at Skipafelagið hevði fingið áhugað fyri hesum slagi av vinnu, sum tá nevndist »offshore« og sum nú nevnist frálandavinna og tað eydnaðist eisini at koma uppí ymsastaðni. Fingu tilboð um níggju skip – So hendi tað í 1973 at at eitt tilboð kom frá eystur- týskarum um at keypa níggju skip, sum lógu í Havana. Talan var um syst- urskip, sum vórðu smíðað í Rosslau í Eysturtýsklandi í 1970 og sum kubanarar skuldu hava. Men ósemja tók seg upp ímillum kubanarar og eysturtýskarar um skipini. Kubanarar skyldaðu uppá, at skipini kundu ikki brúk- ast til fiskiskap, men veru- leikin var, at tað var stórt fiskaloysi undir Kuba tá og tí vóru teir komnir í dýrastu neyð av skipunum og so- statt høvdu tey ligið fyri akker á vágni í Havana líka síðani tey vóru smíðað, uttan nakrantíð at vera komin í vinnu og uttan nak- rantíð at vera komin undir kubanskt flagg. – Orsøkin til fiskaloysið var, at ein jarðskjálvti í Meksikoflógvanum hevði stygt fiskin burtur og tí drógu teir svart. – Samráðingar vóru so við eysturtýskarar um keyp og tað endaði so við at vit fingu sáttmála um øll níggju skipini. Fyrrverandi tekniski leið- arin á Skipafelagnum sigur, at tað, sum hugsað varð um, var at útvega felagnum eitt bein afturat at standa á afturat vanliga farma- flutninginum og at brúka skipini sum vaktarskip í frálandavinnuni í Norð- sjónum, men annars at brúka føroyskar havnir til støð hjá hesum skipum og tað vóru tað avgjørt møgu- leikar fyri. – Men so høvdu skipini eisini mjølverksmiðju um- borð og tað var eisini ein møguleiki, vit ætlaðu at royna, so tað vóru tvinn- andi endamál við keypin- um, tó at oljuvinnan var tað, sum taldi mest. Tvørafólk kundu havt sína oljuhavn fyri 30 árum síðani Knút Nolsøe sigur at longu fyri 30 árum síðani ætlaði bretska felagið, Total Oil, at gera oljuhavn á Tvøroyri, men Landsstýrið segði kortanei. Knút Nolsøe var undangongumaður at fáa kubatrolararnar til landið og upprunaliga var ætlanin at brúka teir í oljuvinnuni Úrslitið av tí var, at Knút Nolsøe og Oddur Niclasen sáli, ella Oddur á Skipafel- agnum, sum hann vanliga varð nevndur, fóru yvir til Kuba at hyggja at skipun- um. – Eftir at hava royndar- siglt tað eina skipið, góvu vit teimum eitt endaligt til- boð og tað var at yvirtaka skipini í Havana uttan nakra sum helst trygd og uttan nakra útbetaling, og at sigla tey til Føroya. Fígg- ingina av søluni avgreiddu týskarar. Knút Nolsøe heldur seg minnast, at avdráttartíðin bleiv 12 ár og rentan var 7% um árið. – Men afturfyri vóru skipini bílig. Sjey av skip- unum kostaðu ikki meiri enn tvær milliónir fyri hvørt skipið. Áttanda skip- ið kostaði nakrar hundrað- túsund krónur og tað níggj- unda skipið kostaði uppaft- ur nakað minni – men tað mátti eisini sleipast til Før- oyar. Knút Nolsøe sigur, at skipini vóru í góðum standi, eisini skrokkarnar. Tó vistu teir, at royndirnar við tí motorslagnum, sum var í teimum, vóru ikki góðar. – Men alt var nýtt og óbrúkt so vit væntaðu, at tað var brúkiligt, serliga tá ið ætlanin í mesta mun var at brúka tey sum vaktarskip hjá boripallum, har tey ikki skuldi sigla so nógv. Knút Nolsøe sigur, at tað var ikki heilt váðaleyst at fara til Kuba at avgreiða keypið, tí Danmark hevði kvett alt diplomatiskt sam- band við kommunistaland- ið. Harafturat vóru skipini ikki tryggað. Tað eydnaðist tó at fáa skipini tryggjað í einum enskum felag, men treytin var, at Knút skuldi vera ábyrgdarmaður teirra á Kuba og at hann ikki fór úr landinum, fyrrenn skipini vóru í altjóða sjógvi á veg til Føroyar. – Vandin var tann, at ósemjan ímillum kubanarar og Eysturtýskarar skuldi føra við sær, at kubanarar løgdu uppí og forðaðu skip- unum at fara og tí mátti eg vera eftir. Men tað hendi so ikki og skipini komu heim í øllum góðum. Kubatrolararnir vórðu upprunaliga nevndir Cutter 1,2,3 o.s.fr. Tá ið teir komu undir føroyskt flagg, fingu teir allir fuglanøvn. Nøvnini, teir fingu, vóru Gorpur, Grælingur, Havhestur, Munkur, Skarvur, Stelkur, Skrápur, Skúgvur og Trast- ur. Flaggaðu við føroyskum flaggi Hann sigur at hann sat í Kuba í eini tvey samdøgur, men kubanarar vóru bæði blíðir og tíðir. – Eg fekk ein eldri norð- mann, sum var norskur konsul í Kuba og hann hjálpti mær nógv at fáa samband við røttu fólkini og yvirhøvur var hann ógvuliga góður í ávikum. Knút minnist eisini, at hann hevði 10 føroysk fløgg við sær, eitt til hvønn av teimum níggju bátunum. Tað 10. flaggið fekk hann hendan gamla norska kons- ulin at hongja út av vind- eyganum á norska konsul- átinum at heilsa skipunum, tá ið tey stevndu út av Hav- ana undir føroyskum flaggi. Konsulátið lá soleiðis fyri, at haðani var gott útsýnið yvir víkina. – Men meðan vit flagg- aðu á konsulátinum, kom løgreglan rennandi at vita, hvat tað var fyri flagg, vit flaggaði við. Vit greiddu teimum frá støðuni og so var alt í lagi. Knút Nolsøe sigur, at tá ið hann fór yvir til Kuba, setti hann Skipafelagnum eina treyt og tað var at í Føroyum skuldi skipini fyrst leggja at á Tvøroyri, tí sjálvur var hann tvøramað- ur og tað vildi hann hava. Sostatt kom allur flotin inn á Tvøroyri. – Tað er ikki á hvørjum degi, at níggju skip koma til landið í senn og tað var eis- ini ein stórur dagur á Tvør- oyri. – Teir dagarnar gekk hálv bygdin við havanasigar og okkurt gott var eisini at skola niður við, treyðugt so, sigur Knút Nolsøe. Dovnaði burtur Hann sigur, at tað gekk ein tíð, so komu skipini í drift sum vaktarskip og har vóru tey eina tíð. – Men Landsstýrið vildi framvegis ikki, at útgerðar- kip, sum høvdu trupulleikar í Skotskum og hetlendskum havnum, skuldi sleppa til Føroyar ístaðin. Og sostatt dovnaði hend- an vinnan burtur. – Tá ið oljuvinnan uttan- lands fekk varhugan av, at hon var óynskt í Føroyum, fór hon eisini at missa áhugan fyri okkum og vildi tí ikki so væl gera sáttmála við føroysk feløg longur. Sostatt sovnaði tann før- oyska oljuvinnan, sum tá var, burtur – og oljufeløg- ini fóru til Noregs ístaðin og bygdu eina frálanda- vinnu við vaktarskipum upp har. Men spell heldur Knút Nolsøe tað verða, tí tá vóru seks ella sjey av kubaskip- unum í oljuvinnuni. Einir 14 mans vóru knýttir at hvørjum skipi og teir vóru 12 dagar úti og 12 dagar heima. Samstundis var sáttmáli við Flogfelag Føroya um at flúgva manningar ímillum Føroyar og Hetland og Orknoyggjar, har oljuøkini vóru, so talan var um eina hampiliga stóra vinnu, sum avgjørt hevði ein búskapar- ligan týdning. Men tað datt alt niðurfyri, tá ið politiski myndugleikin í Føroyum vendi oljuvinnuni bakið. Nakað seinni varð felagið Beta sett á stovn og bátarnir fóru so í tað felagið og síð- ani hava teir verið fiskiskip burturav, men nú er tíðin hjá teimum við at vera farin. Til royndarfiskiskap við tí eina kubatrolaranum á Canpeche Banka við meksikostrondina. Mað- urin mitt á dekkinum er John Oluf Jacobsen, sum hevði maskinunum. Flaggskipari var Egil Simonsen Eitt sermerkt upplivilsi hevði Knút Nolsøe á Kuba. Norski konsulin bjóðaði honum við á móttøku og har heilsaði Knút uppá sjálvan Fidel Castro. Her eru teir báðir, Castro og Knút, ið stendur við rygginum til, fremst á myndini Her er eitt úrval av teimum sermerktu fiskasløgunum, sum teir fingu á royndarfiskiskapinum á meksikanska landgrunninum Tað var ein stórfingin sjón at síggja allar kubatrolararnar á Havnarvág í senn. Her eru teir avmyndaðir stutt eftir at teir komu til landið C M Y K 5 4