fríggjadagur 28. februar 2003síða 3

4 Nr. 41 - 28. februar 2003 Nr. 41 - 28. februar 2003 5 Danskir ráðharrar til Føroya Danski uttanríkis- ráðharrin, Per Stig Møller, og Hans Chr. Schmidt, danskur umhvørvismálaráðha rri koma til Føroya seinni í ár VITJAN Heri á Rògvi Seinni ár fær føroyska heimastýri fleiri ráðharra- vitjanir úr ríkisfelaginum Danmark. 24. til 26. juni kemur sjálvur forsætisráðharrin at vera gestur hjá løgmanni á einari almennari vitjan. Danski forsætisráðharrin fer væntandi at fjakka eitt sindur runt í landinum, tá talan er um eina almenna vitjan, har kona forsætis- ráðharrans eisini er við. Fyrst í mai kemur Per Stig Møller eisini til Føroya. Per Stig Møller er danskur uttanríkismálaráð- harri og fyrrverandi for- maður í Det Konservative Folkeparti. Hann hevur nógv at sæð og hoyrt til í sambandi við formans- skapin hjá Danmark í ES og í sambandi við spentu støðuna viðvíkjandi Irak. Talan er um eina reglu- liga vitjan, ið danski uttan- ríkismálaráðharrin plagar at gera til Føroya. Vanligt hevur verið, at danski utt- anríkisráðharrin kemur til Føroya eina ferð um árið, men tað eru summi ár, har hetta dettur burturímillum. Hetta er fyrsta vitjanin hjá Per Stig Møller sum utt- anríkisráðharri í Føroyum. Hann gjørdist ráðharri á heysti 2000. Sum uppfylging av yvir- tøku av havumhvørvismál- um er ætlanin, at danski umhvørvismálaráðharrin, Hans Chr. Schmidt, kemur til landið síðst í apríl mánaði. Hetta er kortini ikki heilt vist, men arbeitt verður við ætlanini. Eftir ætlan skal ein sam- starvsavtala gerast millum danir og føroyingar. Talan skal vera um fakligt sam- starv av ymsum slagi. Per Stig Møller og Hans Chr. Schmidt koma til Føroya á hvør sína stutta vitjan í ár Frá at vera ein ís- lendskur íløgubanki burturav, er Kaup- thing nú at rokna sum ein av miðal- stóru norðurlendsku íløgubankunum FÍGGJARHEIMUR Jákup Mørk 280 mió.kr. rætta vegin. Tað vísti niðasta linjan á roknskapinum hjá Kaup- thing, sum fyri stuttum varð almannakunngjørdur. Hóast eitt slíkt tal ikki ljóð- ar av so ótrúliga nógvum í fíggjarheiminum, so er einki at ivast í, at ánararnir av íløgubankanum eru ser- stakliga væl nøgdir við úrslitið. Stórur vøkstur Seinastu trý árini hevur Kaupthing nevnliga verið fyri einum øgiligum vøkstri. Frá at vera ein íslendskur banki mest sum burturav, er talan í dag um eitt íløgufelag, sum hevur fingið fótin fastan í norðan- londum. Ein ætlan, sum varð løgd fyri fýra árum síðani, og sum longu nú hevur borið ávøkst. Tað er í dag bert Noreg av norðanlondum, har Kaupthing ikki hevur deild, og harumframt hevur fel- agið í dag deildir í London, New York og Luxemburg. At Kaupthing í 1999 gjørdi av at økja um virk- semið komst annars av eini sera einfaldari orsøk. Mett varð, at íløgubankin hevði fingið somikið gott tak á íslendska marknaðinum, at møguleikarnir fyri fram- haldandi vøkstri vóru ógvuliga avmarkaðir. Ein strategi um miðvísa eks- pansión í grannalondunum varð løgd, og tó at hendan hevur gingið skjótt fyri seg, so merkir hetta ikki, at fel- agið á nakran hátt tykist hava spent so ov nógv út. Solvensprosentið hjá fyritøkuni er framvegis 14,7%, sum er væl hægri enn tey lógarkravdu átta prosentini. Fíggjarstøðan javnvigar við á leið 18 mia.kr., harav eginpening- urin er 1,8 mia.kr., so tølini benda í allar mátar á eina væl rikna fyritøku. Hjá Kaupthing starvast í dag 539 fólk, harav 200 eru í Íslandi. Misjavnt hjá íleggjarum Hóast góða úrslitið hjá fyri- tøkuni, so er tó nakað mis- javnt, hvussu árið hevur roynst hjá íleggjarunum. Seiansta góða árið hevur verið serstakliga vánaligt á partabrævamarknaðinum, og tað merkir sjálvandi, at hjá teimum, sum hava stór- an part av virðum sínum í hesum slag av virðisbrøv- um, hevur árið ikki verið nakað serligt. Hinvegin hava tey meira tryggu láns- brøvini staðið seg munandi betri, so fyri íleggjararnar er avgerandi, hvussu vágin í íløgunum er spjaddur. Tað skal tó leggjast aftur- at, at íslendski partabræva- marknaðurin als ikki hevur merkt eins nógv til niður- gongdina, sum stóru marknaðirnir í eitt nú USA og London, so tað hevur eisini týdning, hvussu ein- støku partabrævsíløgurnar eru spjaddar. Nøgd eftir umstøðunum Og tølini benda í øllum førum eisini á, at hóast truplu støðuna, sum fíggj- armarknaðurin hevur verið í seinasta hálva annað árið ella so, so eru fólk fram- vegis áhugað í íløguvirk- seminum hjá bankanum. Ein av deildunum hjá Kaupthing er deildin í Havn. Har er ársroknskap- urin enn ikki almannakunn- gjørdur, men stjórin, Peter Holm, sigur tó, at úrslitið neyvan verður heilt av leið. - Eg kann siga somikið sum tað, at vit ikki koma út við einum halli. Sjálvandi hevði tað verið ynskiligt, um talan hevði verið um munandi yvirskot, men um- støðurnar hetta seinasta árið hava verið burturav vánaligar í fíggjarheimin- um. Og tí má tað partvíst sigast at vera nøktandi, at vit koma við einum lítlum yvirskoti, heldur Peter Holm um virksemið hjá Kaupthing í Føroyum. Gott ár hjá Kaupthing FLØGUÚTGÁVA Tutl »Við heimsins dyr« eitur ein nýggj fløga, ið júst er komin í handlarnar. Tað er Kári Sverrisson, ið stendur fyri útgávuni og sum eigur flestu orðini og løgini á fløguni. Tóroddur Poulsen eigur eina yrking á fløguni og Agnar Lam- hauge hevur gjørt eitt lag. Tónleikarar á fløguni eru Kári Sverrisson, ið syngur og spælir gittar og onnur ljóðføri, Unn Patur- son, ið syngur, Óli Olsen, ið spælir ljómborð og kla- ver, Agnar Lamhauge, ið spælir bandleysan el-bass, Mikael Blak, ið spælir kontrabass, Brandur Ja- cobsen, ið spælir trumm- ur, og Eyðun Lamhauge, ið spælir harmoniku. Fløgan er tikin upp í Saltangará og í Havn og er margfaldað og prentað í Týsklandi. Marius Olsen hevur gjørt permumynd- ina, Justin Philbrow hevur sett húsan upp, Jónheðin Tróndheim hevur staðið fyri parti av upptøkunum og hevur mastrað fløguna. Tað er plátufelagið Tutl, ið gevur út. »Við heimsins dyr – nýggj fløga við Kára Sverrissyni Í dag letur Finleif Mortensen listafram- sýning upp í Smiðjuni í Lítluvík við málningum, sum eru kveiktir úr føroyskum bygdarlagi og føroyskari náttúru LISTAFRAMSÝNING Áki Bertholdsen Tað er ikki so ofta, at Finleif Mortensen letur frætta frá sær. Men í dag letur hann listaframsýning upp í Smiðjuni í Lítluvík. Framsýningin letur upp klokkan 15 í dag og er opin til hósdagin 6. mars. Opið er hvønn dag frá klokkan 14 til 19, men í morgin, leygardagin, er opið frá klokkan 10 til 13 og so aftur frá klokkan 14 til 19. Finleif Mortensen er ikki tann listamálari, ið hevur framsýningar í heilum. Hjá honum er listin frítíðarítriv afturat vanliga arbeiðnum sum radiomekanikari, so hon kemur í aðru røð. Fyrstu ferð, hann vísti fram, var á eini ólavsøku- framsýning í 1982, sum tað árið var í Kommunuskúlan- um. Síðani hevur hann verið á fleiri øðrum ólavsøkufram- sýningum eisini. Í 1987 var hann fyrstu ferð í Smiðjuni og sama árið var hann eisini við á eini felags framsýning í Norðurlandahúsinum í Havn, saman við 4-5 øðr- um. Síðani hevur hann verið í Smiðjuni tvær ferðir aftur- at, í 1991 og í 1997, og hann hevur eisini verið við á einari várframsýning, umframt at hann nakrar ferðir hevur sýnt fram hjá Lions Klubbinum í Eysturoy. Nú hevur hann havt ein drúgvan steðg, men nú leggur hann so til brots aftur. Við á framsýningini í Smiðjuni eru 20 málningar og teir eru allir nýggir, málaðir teir seinastu fýra mánaðirnar. Finleif Mortensen er kveiktur av føroyska bygd- arlagnum og føroysku nátt- úruni. Hann flytir seg meiri og meiri tann abstrakta veg- in, tó at tað sæst, hvat tað er, hann málar og litirnir eru heitir og fjálgir. Tað er væl ongin sum í fullum álvara hugsar sær, at lønarhækking- arnar fara at vera líka stórar í ár, sum tær hava verið tær báðu seinastu ferðirnar, sigur Karsten Hansen, landsstýris- maður í fíggjar- málum LØNAR- SAMRÁÐINGAR Áki Bertholdsen – Sjálvandi vænti eg, at fakfeløgini fara at seta løn- arkrøv. men eg vænti heilt avgjørt, at tey fara at vera lagaligari í sínum krøvum í ár, enn tey hava verið tær báðu seinastu ferðirnar vit samráddust. Karsten Hansen er so smátt farin at brynja seg til samráðingarnar, sum verða við fakfeløgini í heyst, tá ið sáttmálarnir við fleiri fak- feløg hjá teimum alment løntu ganga út 1. oktober. Og tað skilst á øllum brøgdum, at hann væntar sær eina lættari uppgávu hesuferð, enn hann hevði tær báðu seinastu ferðirnar hann samráddust, tí tær ferðirnar vóru samráðing- arnar bæði harðar og drúgvar við verkfalli og blokadum og hvøssum skuldsetingum. Karsten Hansen sigur, at hinar ferðirnar, hann hevur samráðst, hevur hann stað- ið mótvegis lønarkrøvum uppá 50 - 100 og onkuntíð enntá 200 %. – Tað sigur seg sjálvt, at slík krøv kunnu ikki vera tikin í álvara. Og eg vænti mær avgjørt, at lønarkrøv- ini vera lagaligari og betri undirbygd hesuferð, enn tey vóru tá. Skal speglast aftur Eitt, sum hann byggir tað á, er, at bæði í ár og næsta ár verður skatturin lækkaður. – Skattalættin ger, at eitt húski, har maður og kona forvinna 180.000 - 250.000 krónur í part um árið, fær einar 10.000 krónur meiri til taks í 2004, enn tey hava nú, sigur Karsten Hansen. Og hann ivast ikki í, at tað fer at speglast aftur í lønarkrøvunum hjá fakfel- øgunum í ár. Hann vísir eisini á, at tær báðu seinastu ferðirnar hava samráðingarnar verið eitt undantak, tí lønirnar vóru so nógv afturútsigldar í kreppuárunum. – Hesi seinastu fýra árini hava fakfeløgini fingið so stórar lønarhækkingar, sum tey ikki hava fingið fyrr í søguni. Og tað er væl ongin, sum í fullum álvara væntar, at lønarhækking- anar skulu vera líka høgar hesuferð, serliga tá ið skattalættin eisini verður havdur í huganum, sigur landsstýrismaðurin í fíggj- armálum. Samstundis eru lønirnar nú komnar upp á eitt rími- ligt støði, eftir at tær hava verið afturútsigldar í krepp- uni og eisini tað eigur at tálma krøvini, leggur hann afturat. Karsten Hansen leggur dent á, at tað er ikki so, at hann heldur, at Føroyar skulu vera eitt láglønarsam- felag. Tí er tað heldur ikki so, at hann als ongi lønarkrøv væntar sær at fáa, tá ið samráðingarnar vera. Men tað skal vera máti við og tað, sum hann hevur staðið mótvegis tær báðu seinastu ferðirnar kann ikki takast í álvara, serliga nú skatturin er lækkaður. Samstundis er prístalið ikki hækkað í tvey ár, so fólk hava munandi meiri til nýtslu nú, enn tey høvdu fyri heilt fáum árum síðani. Eru samd innast inni Men nú tvíhalda fakfeløg- ini um, at skattalætti og lønarsamráðingar eru hvør sítt, sum als onki hava við hvørt annað at gera og sum als ikki skulu samanbland- ast. – Eg vænti avgjørt ikki, at nakað fakfelag er so stív- rent, at tað ikki viðurkennir, at ein skattalætti uppá 10.000 krónur til eitt húski ikki eigur at gera, at lønar- hækkingarnar verða tálm- aðar. Tað er heilt burturvið hjá fakfeløgunum at siga, at vit heilt skulu síggja burturfrá einum skattalætta. Í veruleikanum ivast Karsten Hansen ikki í, at innast inni eru fakfeløgini samd við honum í hesum. – Men tey skulu reka fak- felagspolitikk og formliga kenna tey seg kanska noydd til at hava hesi sjónarmið- ini. – Men tá ið samráðing- arnar eru, ivist eg onga løtu í, at tey fara at tálma lønarkrøvini hesuferð, sig- ur almenni samráðingar- leiðarin. Og hann leggur afturat, at tað eru eisini onnur viður- skifti í sáttmálanum enn tey, sum hava við løn at gera, so tað er nokk at sam- ráðast um. Fakfeløg siga, at tað er ongin meining í, at lækka skattin, men so at hækka ymisk brúkaragjøld ístaðin. Hesin politikkur fer kanska tvørturímóti at herða lønar- krøvini, tí fyrr betalti hvørt húski eitt lítið sindur til ymisk endamál yvir skattin, men nú skulu tey betala beinleiðis brúkaragjøld? – Eg veit ikki, hvat tað er fyri brúkaragjøld, øll tosa um. Tað er rætt, at sjón- varpsgjaldið er hækkað 500 krónur um árið og at ferða- seðlarnir við Strandferðsl- uni eru hækkaðir eitt sindur fyri fyrstu ferð í eini 10 ár. Onnur brúkaragjøld veit eg ikki um. Barnaburðar- grunnur er settur á stovn, men mær vitandi var tað eitt krav frá fakfeløgunum og samstundis er ALS gjaldið munandi lækka. – Samstundis er tað bliv- ið dýrari at hava børn í ans- ing. Men nógvar av teimum príshækkingum, sum hava verið, eru beinleiðis avleið- ingar av, at lønirnar hækka. Tá ið lønarhækkingar eru, hækka lønirnar hjá peta- gokum eisini og tí verður tað sjálvsagt dýrari at hava børn í ansing. – Tað sigur seg sjálvt, at tá ið lønir fara upp, verður dýrari at fáa arbeiðið gjørd og tí dyrka ymisk gjøld eis- ini. Karsten Hansen sigur nú heldur hann, at samráðing- arnar skulu vera í virðing fyri hvørjum øðrum og hann ivist ikki í, at báðir partar fara at vísa vit og skil fyri at forða fyri, at vit koma aftur í somu støðu, sum vit vóru í framman- undan við kreppu, upp- sagnum og arbeiðsloysi, tí tað vil ongin hava. – Enda- málið við lønarsamráðing- um má vera at varðveita framgongdina, sigur Karsten Hansen. Karsten Hansen væntar at lønarkrøvini verða lagalig Eg ivist ikki í, at innast inni eru fakfeløgini samd við mær í, at endamálið má vera at varðveita framgongdina, sigur Karsten Hansen. Hann er farin at brynja seg til samráðingar í heyst, men hann væntar lagaligari krøv hesuferð Finleif aftur í Smiðjuni Finleif Mortensen avmyndaður omanfyri Argir við útsýni yvir Nólsoyarjørð. Nólsoyarfjørður er eisini heitið á myndini, hann stendur við og hon er eisini við á framsýningini, sum letur upp í Smiðjuni í Lítluvík í dag C M Y K 5 4