fríggjadagur 28. februar 2003síða 10

18 Nr. 41 - 28. februar 2003 Nr. 41 - 28. februar 2003 19 VIÐMERKINGAR Føroyingar minnast betur, enn tit halda Jóannes Eidesgaard Jenis av Rana saman við Høgna Hoydal førdu báðir fram undir viðgerðini av uppskoti landsstýrisins til skattalætta henda dagin, at skattalættin, sum eg vegna landsstýrið legði fram í 1995, og sum varð samtykt- ur av einum samdum løg- tingi (íroknað Miðflokkin og Tjóðveldisflokkin, sum báðir sótu í andstøðu) vendi sosialt skeivt. Ein reingjan av sannleikanum, sum møguliga skal rættvísgera, at sitandi samgonga við sín- um skattalætta fullkomiliga gloymir láginntøkurnar. Eg havi satt at siga eitt sindur torført við at skilja, hví serliga Jenis av Rana og partvíst eisini Høgni Hoy- dal brúktu so nógva tíð upp á at viðgera skattalættan, sum eg sum landsstýris- maður legði fram og fekk samtyktan í des. 1995, tá ið tað var teirra egna uppskot til skattalætta, sum var til viðgerðar. Mínar høvuðsviðmerk- ingar til uppskotið hjá Karsten Hansen, landsstýr- ismanni vóru, at landsstýrið veruliga gevur miðalinn- tøkunum (uml. 220.000kr.) ein góðan skattalætta. Hetta fegnaðist eg um og takkaði landsstýrinum fyri. Eg nevndi eisini, at tímalønt, sum altíð arbeiða minst 40 tíma viku eisini fáa ein lítl- an skattalætta, tó hesin kundi verið væl størri. Men trupulleikin var, at tey mongu tímaløntu á okkara fiskavirkjum, sum ikki fáa eina fulla viku, og tey eru rættiliga nógv í tali, tey fáa stórt sæð ongan lætta. Og tí er tað ikki rætt, tá lands- stýrið sigur í sínum við- merkingum, at lættin kem- ur fyrst og fremst lág- og miðalinntøkunum til góðar. Miðalinntøkurnar er rætt, men so avgjørt ikki láginn- tøkurnar. Hin vegin so er líkt til, at háinntøkurnar oman fyri 500.000 kr fáa í bæði posa og sekk. • (eini hjún á einum flaka- virki, sum forvinna 150. 000kr í part): 3720 kr./ár ella 310 kr./mðr. • (eini hjún, sum hvør forvinna 220.000 kr í part): 10.320 kr./ár ella 860 kr./mrð. • (eini hjún, har annar for- vinnur 520.000 kr og hin 220.000 kr): 13.420 kr./ár ella 1118 kr/mðr. Tá man so eisini tekur tað við, at henda samgonga, sum Jenis av Rana er stuðulin undir, eisini hevur hækkað nógv gjøld og prísir (eitt nú Svf-gjald, mjólkaprísir, ferðaseðla- prísir, uppihaldspeningin burtur, versnandi kor í barnasignini fyri tímalønt), so gevur man láginntøku- bólkunum við aðrari hond- ini, meðan man longu hev- ur tikið meira enn bróður- partin innaftur við hinari hondini. Um tað var hetta, sum fekk Jenis av Rana og so seinni eisini Høgna Hoydal at føra fram, at eg skuldi havt givið ein munandi meira assosialan skatta- lætta í 1995, tað er møgu- ligt, men tað vísir so bert, at teir ikki kenna seg serliga væl við henda kritikkin, sum Javnaðarflokkurin førdi fram. Men lat okkum so taka sannleikan fram um lættan í 1995: • Skattastigin broyttur, soleiðis at inntøkur undir 220.000 kr. fáa størsta lætt- an (kostaði 80 mió. kr.) • Barnafrádráttruin hækk- aði úr 2.400 kr. til 2.900 kr. (kostaði 5. mió. kr.) • Viðbótin til ávísar pen- sjonistar hækkaði við 3,5 mió. kr • Skattahámarkið lækkaði úr 55% niður í 52% (kost- aði 2,5 mió. kr.) Hesin skattlættin kostað so- statt 91 mió. kr. og er størsti skattalætti, sum nakrantíð er givin í einum. Jenis av Rana hevur síðani bara fokuserað upp á hetta, at skattahámarkið lækkaði 3%. Eg havi roynt at greitt sama Jenisi frá, at hetta var sjálvsagt partur av tí semju, sum Javnaðar- flokkurin mátti ganga við til, til tess at øll hini tiltøk- ini kundi fáast upp á pláss. Hetta var ein politisk telv- ing, har eisini borgarligi parturin av samgonguni skuldi hava sítt. Soleiðis er politikkur. Men eitt samt løgting tók undir við málinum í 1995, og umboð Tjóðveldisfloks- ins í fíggjarnevndini (Finn- bogi Ísakson) var beinleiðs partur av meirilutaálitinum, meðan umboð Miðfloksins (Tordur Niclasen) hevði sínar viðmerkingar, men annars eisini tók undir við uppskotinum. Vit skulu eisini minnast til eitt, at hetta var í 1995, og enn var bakslátturin av kreppuni stórur. Vit bardist við at fáa javnvág á fíggjar- lógina, og føroyingurin var verri enn so komin yvir skelkin, sum kreppan gav okkum øllum. Men vit mettu, at tíðin var búgvin, og eri sannførdur um, at júst hesin skattalættin hevði eina avgerandi ávirkan á, at vónin og trúgvin upp á framtíðin aftur birtirst í føroyinginum. Albert Isfeld Arkitektur A.F. Fyrstu ferð eg sá Saltsiloina á Drelnesi, var eg 13 ára gamal á ferð við Skótalið Sigmunds Brestissonar í Suðuroy saman við øðrum skótaliðum kring landið og úr Danmark at liggja í skótalegu. Vit skuldu um fjallið til Fámjins at liggja við Fámj- insvatn. Tá vit koma gang- andi eftir vegnum, síggja vit henda stóra bygningin standa niðri við sjóvar- málan, dagandi upp í luft- ina sum ein katedralur – eitt stórverk – í bogaðum skapi, borið uppi av stórum para- belformaðum betongkon- struktiónum. Henda sjón gjørdi eitt øgiligt inntrykk á meg og havi eg líka síðan, hvørja ferð eg eri í Suðuroy, gjørt steðg við siloina at njóta løtuna við henda bygning. Her er ein bygningur, sum brýtur frá tí vanliga, og má sigast at standa sum ein varði yvir byggilist í Føroy- um, har stórir tankar og visiónir hava verið berandi fyri eina glæsiliga framtíð. Tað er onki at taka seg aftur í at, hetta bygningsverk er eindømi í Føroyum, og helst telist millum frægastu bygningsverk í Norðan- londum. Tað var í 1937, at hesin bygningur bleiv bygdur til at rúma salt- goymslu, og hevur tað sein- astu tíðina verið brúktur til ruskgoymslu. Tað sær út til, at ongin veruliga hevur gjørt átøk at varðveita hetta stórverk, sum beint nú stendur og forfellur – ikki tí – røddir hava verið frammi í bløð- unum og millum fólk í Suð- uroy at gera tiltøk til varð- veitslu. Helst hava nógv byggi- og søgufólk, sum eru kom- in ferðandi hendavegin, undrast yvir, at onki er gjørt at fjálga um henda bygning. Mær kemur til hugs kirkjubømúrin – her hevur kjakið gingið, um múrurin er ein ruin (fornfrøðingar- nir) ella um múrurin er eitt bygningsverk (arkitektar- nir), vóni ikki at líknandi kjak í framtíðini verður um Saltsiloina á Drelnesi ella uppaftur verri, at siloin verður niðurrivin sum eitt »skrýmsl«, sum onkur hevur málborið seg. Tíðin er nú komin til at varðveita henda bygning og geva honum annað inni- hald. Til ber at varðveita skapið og nútímansgera bygningin uttan og innan. Her eru óteljandi møgu- leikar í tí høga rúminum at skapa karmar fyri alskyns mentanarvirksemi sum t.d. tónleiki, sjónleiki, lista- framsýningum, fundum av ymsum slag v.m. Fíggjarliga er hetta eitt skilagott tiltak – útgrevstur og høvuðskonstruktión eru tøk, hetta kann merkja eina sparing í byggiútreiðslum uppá einar kr. 5 til 10 mill- iónir, leysliga mett. Nýggja ferjulegan og ein nýggjur Smyril, sum leggur at beint við, vilja draga til- tøk til sín frá øðrum pørtum av landinum. Við tunnlinum frá Øravík til Hovs verður øll Suður- oyggin samnabundin á ein hátt, so til ber at siga, at Siloin á Drelnesi kann blíva ein mentanarkatedralur fyri alla oynna, bert allar góðar kreftir finna saman í einum felags átaki hesum at frama. Nevnast kann, at nýggja mentanarhúsið í Fuglafirði hevur havt avgerandi týdn- ing fyri mentanartiltøk í bygdini og fyri alla Eystur- oynna og er blivin eitt hug- tak um alt landið eins og Norðurlandahúsið. Vónandi verður hetta uppskot til veruleika eina- ferð, so hesin bygningur, sum ein fuglurin Føniks, aftur verður at daga upp í luftina í fullum skrúð, sum karmur um mentanartiltøk í Suðuroy. Saltsiloin á Drelnesi – ruin ella komandi Mentunnarkatedralur C M Y K 19 18