fríggjadagur 8. juni 1990síða 7

£ Nr. 87 — 8. juni 1990 Fyrsta samrådingarumfarid er av. Menn eru komnir aftur ur Bruxelles sum av torvheidum. Vid sær i taskuni høvdu teir tollfrælsi fyri kongafiskafløk svarandi til tveir túrar hjá hvalbiar- trolarunum. Eg vóni inniliga at eg fari skeivur, men eg havi ein illavorðnan varhuga av at fleiri Stóribeiggjar í hesum landi nú gniggja hendur í frøi, ti nú tykist bert ein bjargingarkós megulig: Limaskap- ur í EF. Illavorðnir tankar føda ofta enn meira illavorðnar tankar, ti knappliga kemur hesin tankin undan kavi: Kann tad hugsast, at somu menn hava teskad i oyruni hjá Stórabeiggjunum i Brúxell- es, at nú er tíðin búgvin at kroysta fer- oyingar inn í EF? Nei, so illavorðin kann eingin føroy- ingur vera? Sjálvur eri eg sannferdur um, at eitt sameint Eystur og Vestur Europa vildi verið eitt risastig fram ímóti ti sam- eindu ve-ð, vit ell droyma um, men líka sannferdur eri eg um, at hesin vegur ikki gongur gjøgnum EF, so sum hesin felagsskapur er skipaður í dag og við ti »ideologi«, sum har ræður. Ja, eg vil fara so langt sum at siga, at limaskapur í dagsins EF vildi verið ein hin stersta vanlukka, ið kundi hent okkara land. Hvi? Nú verður sum kunnugt eingin >pro- fetur< í egna landi, so eg skal her loyva mær at endurtaka nekur orð úr einari grein (»Aftenposten« 19. mai í år) av ti konservativa fyrrverandi norska for- sætisráðharranum Káre Willoch. Willoch stúrir fyri, at tann viðgongda liberalisman verður ein >mótasak<, nú sosialisman molast sundur og hann heldur, at um kapitalisman „fár utvikle seg til et system som lar de sterke trakke pá de svake, vil man ikke bare fá nye ulykker, men ogsá en ny belge av anti-kapitalistiske og autoritære økonomiske ideer«. Nú er tað, ið her verður sagt, neyvan nakað kollveltingarkent nýtt fyri mong, men tá ein so hegravendur og al- tjóða kendur politikari sum Willoch út- talar, at vandi er fyri at kapitalisman kann »mennast« til eina skipan, sum vil loyva teimum sterku at traðka á tey veiku og ti skapa nýggjar ólukkur, ja, tá er talan um kollveltingarkendar nýggjar politiskar tónar. Í hálvthundrað ár hava Pallebaarnir og Marsonnurnar í Eystur Europa liv- að í einum gegli, og droymt um frælsi teorier og - Meðan vit steðga eftir samráðingarúrslitinum við EF Limaskapur í EF ein olukka fyri Førovar! I Europa fer i dag fram mest sum ein kapping millum tvær kollveltingar. Ein i desentraliserings-kollvelting fyri eystan og ein sentraliserings-koll velting fyri vestan. Eystan-londini vilja spreingja Moskvaleinkjurnar, meðan vestanlondini vilja skapa eitt nýtt Moskva í Bruxelles skrivar Tórmóður Dahl. verkfróðingur í tí seinna "Sjónarmiðinum" um spurningin Føroyar-EF. I fyrru greinini visti hann á tann stóran týdningin tað hevur, at oll Norðurlond standa saman sum ein bólkur í spurningum um EF og tann innara marknaðin. Hann vísti á, at tað ódálkaða råvørutilfeingid í Norðuratlantshavi hevur ógvuliga stórt virði, og hetta vita EF-londini. Tórmóður Dahl: -Ja, eg v limaskapur í dagsins EF vildi verið ein hin størsta Síða 7 sjónarmið 7 I fra so lanot mn af af uJAra 50 Lang! Sum al siga, al ólukka, ið kundi hent okkara landi Enn standa norðurlendsku tjóðirnar, Finland, Svøriki, Noreg, Ísland, Grønland og Føroyar uttanfyri EF, tey eiga at vera ein sunnur og sterkur mótpolur til EF í framtíðini eisini heldur Tórmóður Dahl og »fyrijåttada landið<: Vesturheimin, ið flødir yvir av ellum Mammons >væl- signilsum«. Men nú »perestrojkan« hevur opnað hurðarnar, vilja hesi fólk als ikki steðga tey neyðugu kanska 15- 20 árini til livifóturin í hesum londum hevur meguleikar at koma á hædd við hann í grannalondunum vestanfyri — nei, tað skal henda beinanvegin. Hetta merkir, at í Europa er í dag borðreitt við vanda fyri ovurhonds stórum kensluleddum ósemjum, sum óivað bert kunnu temjast við her- valdinum, og hvat tað kann hava við sær av nýggjum ólukkum, nýtist mær neyvan at úigreina. Aframt i nøkur heilt få år vil tað kanska vera meguligt at tálma teir stóru samanbrestirnar, men tá einans við at framskunda idnadarframleidsl- una báðumegin uttan fyrilit til eina vaksandi og enn meira umfevnandi dálking av umhvervinum — men tað vil eisini verða sum at gera klekkju til sína egnu reyv, ti náttúruna hava hesi lond longu troytt til ytsta mark. At trúgva ella vóna at teknologiurin skal megna at loysa hesar trupulleikar, er rætt og slætt tápuligt. Beiskur royndur lutur progvar, at tað megnar teknologiurin ikki, og enn dyggari enn higartil koma vit at ásanna hetta næstu árini og so við og við sum fleiri oljupall- ar og atomorkuverk koma í rakstur — og ikki minst: sum tíðarinnar tonn tærir verandi pallar, atomorkuverk, evnafreðiligar (kemiskar) verksmiðjur o.s.fr. Hetta er kósin, vit stýra eftir i dag, og inn í fyrisitingarmiðdepilin fyri hesa kós: Bruxelles, stevnir nú okkara sam- ráðingarnevnd fyri at bidda um toll- frælsi fyri mat — fyri okkara fiskaver- ur, og teir fara at tosa um okkara „special needs« (serligan tørv), meðan fólk í londum kring henda miðdepil liva á hungursmarkinum. Okkara „special needs« er fyrst og fremst eitt landsstýri og ein tingmann- ing, sum megnar at kveikja nýggjar vónir í tað fólk, ið býr á hesum klettum, so vit í staðin fyri „special needs« kunnu vísa á okkara serliga kunnleika og hegni at umsita tað nógv hóttaða til- feingið, ið livir og grer í Norður At- lantshavinum. Samanumtikið Í Europa fer í dag fram mest sum ein kapping millum tvær kollveltingar. Ein desentraliserings-kollvelting fyri eyst- an og ein sentraliserings-kollvelting fyri vestan. Eystan-londini vilja spreingja Moskva-leinkjurnar, meðan vestan-londini vilja skapa eitt nýtt Moskva í Bruxelles. »Ganda-ordid« fyri báðar bólkar er frælsi. Fyri eystan er tað »einstaklinga- og tjodarfrælsi«, sum eru ganda-orðið, meðan tað fyri vestan eitur »frælsur marknadur«. Fegur orð frá einum rødarapalli og í góðum vert skapi, men aftanfyri gliturmyndirnar krógvar seg ein heilt ødrvisi beiskur veruleiki: Í navni frælsisins >traðkar hin sterki á hin veika« (fyri at nýta orð Willoch's) Okkara fremsti fiskaselustjóri krog ar ikki burtur, at hann metir førovskan limaskapi í EF sum einastu bjarging úr ollum trupulleikum, og á seinasta aðal- fundi Sjóvinnubankans varð okkum, sum toppurin av kransakekuni, há- tíðarliga lovað »milliardir í studningi« bert vit valdu at gerast limir í EF Eru vit og feroyska fiskivinnan í dag í ferð við at verða »lirkad og lumpad« (sum Erlendur Patursson sáli so mang- an tók til) inn í frælsa marknaðarins tvingsilstroyggju? Vónandi ikki. Enn standa norðurlendsku tjóðirnar: Finland, Sveríki, Noreg, Ísland, Gren- land og Feroyar uttanfyri EF. Ein sunnur menningur av Europa í síni heild, og her er sjálvandi eisini hugsað um tey »nyggju« frælsu eystan-londini, hevur fyri neyðuni, at Norðurlondini nú meira enn nakrantið áður skapa ein sterkan mótpól til EF. Við »møtp6l« meini eg her á ongan hátt eitt »anti- EF« tvertur ímóti vil eitt sterkt „Sameindu Norðuriendsku Tjóðir< (SNT) virka sum ein neyðug steðug ábeining (»feed back«) á EF-kósina, tá tann vidgongda liberalisman (ella fyri tann saks skuld: viðgongda sosialism- an) »tradkar á tey veiku« og ikki minst i sambandi við ta vaksandi náttúruoyð- ing og dálking frá tungidnaðinum, tí kemiska idnaðinum, kjarn- og kolaorku- verkunum 0.s.fr. Hetta mál er sum skilst tverpolitiskt og vit eiga at taka undir við og stuðla ellum teimum systrum og breðrum okkara í hinum Norðurlondunum, ið nú leita saman fyri at royna at fremja eitt sterkt Sameindu Norðurlendsku Tjóðir. Feroyskir ting- og landsstýrismenn bera orð fyri einans at vera kommunal- politikarar. Gerið nú hesi orð fyri skommum og takið eitt rimmar initia tiv í hesum sera álvarsama máli. Tormóður Dahl