leygardagur 6. oktober 1990síða 12

Nr. 155 — 6. oktober 1990 Frits Jacobsen, um B52 flogvanlukkuna í 1968: Einki ivamál at vit Nr. 155 — 6. oktober „Eru geislaðir Nakrir føroyingar vóru á e-stødini, tá BS2 farið datt nið 196 Hetta + 1 rk i ( > + | ” i I i um på ødu lå KK; } i Jacobsen Eg ldi á Brandstødini:, har brandiið Vil V OU ma komin i inni i flog fannum, og tá tlogmann ingin ikki fekk bast eld- u Wir at ríma í fallskíggja og síðani bert lata flogfarið halda fram. Sjey mans vóru í flogfarinum, og teir komu yvir Thule-stødini, fyri at tryggja sær, at fáa hjálp. Tað kom eldur í ein av manningini, áðrenn hann slapp tl rinngar, og hann sóru teir úr vaktar- torninum, tí hann kom sum ein brennandi súla gjøgnum luftina. LEITAÐU EFTIR MANNINGINI Ein bussur kom eftir okkum beinanvegin, men vit fingu einki at vita um, hvat var hent. Bert vistu vit, at tað var okkurt ræðuligt, tí alt var á gosi. Sjálvandi hugsaðu vit okkara, tí vit høvdu havt katastrofu- venjingar, sum júst eitt B52 bumbuflogfar skuldi dottið niður við Thule- stødina. Vit vistu eisini, Starvsfolkid á Brandstødini í Thule gjørdu venjingar, sum skuldi arbeidast eftir, um eitt B532 bumbuflogfar skuldi dottið niður yvir Thule- tødina. Í 1968 ar henda myndin tikin, har venj ingin snúði seg um, at eldur var í B54 flogfari Erygdardraktirnar, sum barndmennu nir eru í, eru virkaðar úr silvur sum verjir móti vandamiklum geislingum at teir høvdu fýra brint bumbur umborð, « høvdu fingið útvegað ser gar draktir, sum vóru ur Silvuri tur í r í rX tyri al ioroa vanda møgufligum miklum geislingum Vit fingu tå at vita vit skuldu leita eftir llogmanningini, sum var farin úr B34 flogfarin um. Vit leitaðu í 36 tímar, áðrenn vit funnu tann seinasta mannin, og hann var tá ógvuliga niðurundirkomin í kulda. Tá vóru eini 35 kuldastig og bølamyrkt allan sól- arringin. Tí vardi tað so leingi, til vit funnu mannin. - Tað var eitt sindur Ógreitt í fyrstuni, um vit skuldi fara út ul flog- farið, men okkara upp- gáva bleiv bert tann, at leita eftir menningini. Vit vóru ikki í silvur- draktunum, ella trygg- aðir á nakran hátt, men vit visti heldur eini fyrr enn dagin eftir. UPPRUDDING - ARLIÐ UR USA - Dagin eftir komu hópin av flogførum til Thule- stødina, og tå frættist, at talan var um BS4 flog- far, men at brintbumb- urnar ikki vóru sprongd- ar, tá flogfarið datt nið- ur. - Vit fingu kortini boð halda okkum burtur frá vanlukkustað- num, sum varð avbyrgt. Serligt uppruddingarlið kom úr USA at ruddar leivdirnar burtur. - Vit eygleiddu teir, tá um at teir komu aftur úr arbeiði á vanlukkustað- num. Alt sum teir vóru í, varð brent á báli, áðrenn teir sluppu inn, og mátingar við geiger- tóli nýttu teir eisini. Eingin máting við geiger- tóli varð gjørd av okk- um, sum høvdu leitað eftir manningini. Tá flogleivdirnar vóru beindar burtur, komu onnur fólk at høggja ísin upp, har flogfarið var dottið niður. Kávi og ísur varð koyrt í stórar goymslutangar. Av ti at einki skip kundi koma til Thule i vetrartíðini, vóru goymslutangarnir settir til viks, til teir seinni móti våri kundu fraktast til USA, har burturkastið skuldi set- ast á serligt stað fyri kjarnorku burturkast. TIL USA VIÐ TÓMUM TANGUM - Men ikki veit eg, tá várið kom og skipini komu eftir goymslutang- unum, var ísurin bráð- naður og líkin út. Teir fóru kortini avstað við tómum goymslutangum. Frits Jacobsen hevði til uppgávu at kanna brand- útgerðina, eitt nú á sjúk- rahúsinum, sum var á Thule-stødini, har eisini flogmanningin varð inn- løgd í einar 14 dagar. Frits Jacobseb: - Hetta vóru tilkomnir menn, um 40 ára aldur, legði eg til merkis. Vanliga sóu vit pilotar á teimum smáu herflogførunum. Teir vóru bladungir menn um 18 - 20 ára gamlir, men her var tað eins og ein skilligt mark, sum segði, at B54 flogførini høvdu vandamiklan farm, og hervið eisini at mann- ingin hevði stórri ábyrgd. Hvussu kendist tað, tå tit vóru varir við álvar- sligu hendingina? - Vit vóru sjálvandi skelkaðir, tí vit vistu, hvgrjar avleiðingarnar kundu standast av hesum. Eg fór heim til Føroya nakrar månadar seinni og kom ikki aftur å Thule- stødina at arbeida. Eg hugsaði ikki meira um tað fyrr enn 20 ár seinni, tá Marius Smith, for- maður í felagnum fyri Thule-arbeiðarnar, vendi sær ul mín, um at gerast limur í felagnum, eins og hann segði mær frá málinum um endurgjald, sum felagið nú virkar fyri at fáa avgreitt. Fingu tit eykaløn fyri leitingararbeiðið eftir flogmaningini? - Nei, vit fingu einki eyka, men lønin var ser- liga góð á Thule-stødini, so vit hugsaðu ikki um tað heldur. Hevur tú livad væl eftir vanlukkuhendingina? - Nei, eg haldi ikki, at heilsan er so góð, sum hon átti at verið. Eg kenni meg ikki frískan, og havi verið hjá eygna- og oyralækna, í scannara og tílíkt, men teir ser- kønu siga, at mær bagir einki. Eg dugi illa at siga frá, hvussu tað kennist, men tað er eins og eitt trýst í høvdinum, sum eingin lækni dugur at finna orsøkina til. 1990 Orð: Dagny Joensen EINKI IVAMÁL Heldur tú, at tit vóru fyri vandamiklum geis- lingum á Thule-stødini, tá BS4 flogfarið datt niður? - Fyri mær er tað als einki ivamål. Eg haldi at vit fingu vandamiklar geislingar á okkum, og at tað bert er ein spurningur um at fáa avdúka tað. Myndir: Kalmar Lindenskov Frits Jacobsen: - Fyri mær er tað als einki ivamål. Eg haldi at vit fingu vandamiklar geislingar á okk- um, og at tað bert er ein spurningur um, at fáa tað avdúkað, eitt nú við komandi rættarmálinum. Átta føroyingar vóru á Thule-stødini tá van- lukkan hendi. Allir eru å lívi, uttan ein maður, sum doyði fyri nøkrum árum síðani av krabba- meinsjúku. Arbeiðsfólk í Thule í 1968: Krevja 190 mans, sum vóru á Í hule-stóðini í Grønlandi B54 bumbuflogfarið nu ik ) kr i ndurgjald frå "ou it Li I I rudda Skið in Kå Dul buflogi r latt niður Bumbuflogfarid hevði brintbumbur umborð, og 1.200 danir arbeiddu tá í Thule, harav eisini nakrir føroyingar. Arbeiðsfólkið á Thule-stødini noyddust at seta sítt álit á, at trygd artiltøkini, ið vóru framd í samband við flogvanlukk- una, vóru í lagi LOYNILIGUR FARMUR Men Thule-málið er ógvu- liga ógreitt. Amerikanar fjala yvir, hvat slag av brintbumbum og øðrum skaðiligum evnum vóru umborð á flogfarinum, og harnæst er einki prógv funnið, sum beinleiðis bendir á, at Thule arbeiðs- fólk hava fingið brek, júst ti teir arbeiddu har. Orsøkin er tann, at ongar nágreiniligar vísundaligar kanningar eru gjørdar um arbeiðsfólkið. Danska stjórnin hevur nokta fyri at gjalda slíka kanning, sum er mett at kosta 10 mió. krónur. Hesa afturvísing hevur SiD mótmælt. (Special- arbejderforbundet í Dan- mark) - Fyri tveimum árum síðani var Schliiter áhug- aður fyri málinum, men so broytti hann stóðu, sigur Kaj Poulsen, sum er sosialdemokratur og limur í .Félkatinginum. Hann hevur sett umleið 100 spurningar fram í Fólka- tinginum, í royndini at fáa greiði á Thule-málinum - Eg haldi ai orsøkin til at stjórnin broytti kós i hesum máli er tann, at um tað ber til at samanbera Kaj Poulsen, sosialdemokratiskur limu i Fólkatinginum, hevur seti umle:ð 100 fyrispurningarfram iðurskiftini já teimum, sum voru á 1 i t B52 bumbuflogfar:ð datt I 1 5 af HÓ í 1708, Kan iv i i ørd era. VI rat u | Su uÐ 1 d g stýrið í D lark I íslar SÁ kanna teir 12 i€ arbeiðarnar. og lutvíst til arbeiðsfólk í USA, sum hava arbeitt nærindis kjar- norku royndarspreinging- argki í USA Poulesen. - Sambært eini avtalu skal danska stjórnin - um so er, rinda cin fjóðring av endurgjaldupphæddini. Hetta haldi eg, er grund arlagið fyri stóðutakanini hjá donsku hesum máli. -Eg haldi at tað er spell, tí 10 mió. krónur átti ikki at verið ov nógv at latið fyri at bóta um heilsus- tøduna hjá Thulearbeiðar- unum. Sum stødan er nú, fer kjakið og ótryggleikin í hesum máli at halda fram nógv ár framyvir. Kaj Polusen sigur, at hann fleiri ferðir hevur roynt at fáa meirluta fyri einari gjøllari kanning. Higatil hevur tað ikki eyd- nast at fáa viðhald. sígur Kaj Stjórnini STØDUBROYTING - Tad eydnast ikki, uttan so at stjórnin skiftir stóðu. Talan kann t.d. verða um áður umrødda rættarmálið, sum Thule-arbeiðarnir hava ætlanir um at seta móti stjórnini, ella í einum av teimum rættarmálum, sum í løtuni fara fram í USA. Umhvørvisdeildin i SiD hevur eyguni vid, hvussu heilsuliga stødan hjá Thule-arbeidarunum er og kannar deydsorsøkir hjá teimum sum eru farnir, ið limir, sum arbe Thule i 1968 Við upplýsingum í krabba meinsskráseungini og skråsetingum fyri sjúk- lingar um landið alt, ber ul at staðfesta deyðatal og sjúkuulburðir hjá Thule- wheiðarunum, og sam- met við tey fyri sigur SIcen umhvørvisrådgevi DRUGV SJUKUMYND - Men higarul benda allar skráseungarkanningar á, at heilsustandurin hjá Thule- arbeiðararunum er betri enn hjá ødrum danum. Umframt tað, so ber neyv- an til at síggja fylgurnar av geislavirknum evnum i slíkum mongdum, sum talan kann hava verid um, fyrr enn i seinnu helvt av 90'unum, av ti at slikar fylgisjúkurnar mennast so seint. Steen Mejlby heldur ikki, at tað gagnar Thule- arbeiðarunum at seta stjør- nini krøv um endurgjald, ti ongar mátingar higatil hava prógvað nakað itøki- ligt. Steen Mejlby leggur samstundis dent å, at SiD ikki hevur tveitt målid frå sær. Um nyggar upp- lysingar koma fram, fer SiD beinanvegin at taka málið upp aftur. kelda: Fagbladet