týsdagur 18. februar 2003síða 5

8 Nr. 33 - 18. februar 2003 Nr. 33 - 18. februar 2003 9 Andstøðan vann Eitt gamalt navn í kypriskari søgu hvørvur nú av politiska pallinum á oynni - í hvussu er av ovastu rók. Tað hendi um vikuskiftið, tá tann gamli leiðarin hjá griksku kyprunum, Glafkos Klerides, noyddist at viðurkenna, at hann hevði tapt forsetavalið. Klerides fekk 39 prosent av atkvøðunum, meðan leiðarin hjá andstøðuni, Tassas Papadopoulos, fekk 51,5 prosent. Andstøðan er sett saman av mið- og vinstraflokkum. Eygleiðarar á Kypros siga, at valúrslitið fer ikki at bøta um útlitini fyri at fáa enda á stríðnum millum tann grikska og tann turkiska partin av oynni. Ongan stuðul til USA Uttanríkisráðharrarnir í Arabisku Samgonguni samdust um vikuskiftið um eina fráboðan, sum sigur, at londini fara ikki at stuðla einum møguligum álopi á Irak. Í fráboðanini stendur millum annað, at einki av londunum í samgonguni eigur at lata amerikanarar nýta sítt lendi til nakað, sum kann hótta trygdina og ræðisrættin hjá Irak. Sagt verður, at eitt møguligt álop á Irak kann koma trygdini í øllum teimum arabisku londunum í vanda. USA verður ikki nevnt í fráboðanini, og har stendur heldur einki um tiltøk ímóti Kuwait, Qatar og Bahrein, sum hava loyvt amerikansku hermegini at búgva seg til álop haðani. Tað er eisini vert at leggja afturat, at fráboðanin er ikki bindandi fyri londini í Arabisku Samgonguni, og tí hevur hon ógvuliga avmarkaðan týdning. Turkar vilja hava meiri pengar Amerikanskar keldur vilja vera við, at stjórnin í Wash- ington hevur boðið Turkalandi 42 milliardir krónur í hjálp umframt 140 milliardir krónur í lánum, afturfyri at amerikanarar sleppa at nýta turkiskar herstøðir í tí ætlaða álopinum á Irak. Turkiska stjórnin hevur loyvt amerikanarunum at nútíomansgera herstøðirnar, men stjórnin hevur tó ikki sagt beinleiðis, at støðirnar skulu nýtast í einum kríggi við Irak. Turkiskir politikarar hava víst á, at Flógva- kríggið í 1991 kostaði turkiska búskapinum nógv, og tí krevja teir, at amerikanarar skulu rinda meiri enn tað, sum teir higartil hava boðið sær til at rinda. Seinasta fríggjadag var turkiski uttanríkisráðharrin, Yasar Takis, í Washington, har hann hitti george W. Bush, forseta, men tað eydnaðist teimum ikki at semj- ast um, hvussu nógv Turkaland skal hava afturfyri at lata amerikanarar nýta herstøðirnar. Rushdie framvegis deyðadømdur Í Iran hava myndugleikarnir gjørt av, at deyðadómurin ímóti rithøvundinum Salman Rushdie skal standa við. Í einari kunngerð frá kollveltingarráðnum í Teheran stendur, at deyðadómurin ímóti Rushdie er ævigur, og at eingin hevur myndugleika at seta hann úr gildi. Salman Rushdie varð dømdur til deyða í Iran í 1989, eftir at hann hevði givið út skaldsøguna "Satanisk ørindi". Síðani hevur Rushdie fjalt seg ymsastaðni í Bretlandi, har hann býr, og sambært bretskum bløðum hevur hann meiri enn 30 loyniligar adressur kring alt Bretland. Ovasti leiðarin í iranska kollveltingarráðnum er landsins andaligi leiðari, Ali Khaminei. Iranski for- setin, Muhammad Khatami, segði fyri tveimum árum síðani, at deyðadómurin ímóti Salman Rushdie mátti metast at vera farin úr gildi, men hetta hava teir víð- gongdu við Ali Khaminei á odda sýtt fyri at góðtaka. Amerikanarar ætla at nýta ólóglig biokem- isk vápn í krígnum við Irak, skrivar eitt bretskt blað. ÓLÓGLIG VÁPN Árni Joensen: Fyrr í hesum mánaðinum segði amerikanski verju- málaráðharrin, Donald Rumsfeld, at amerikansku herdeildirnar ætla at nýta "ikki drepandi" biokemisk vápn í tí ætlaða álopinum á Irak. Verjumálaráðharrin kom við hesari upplýsing- ini undir einari hoyring í Senatinum. Rumsfeld segði, at ætl- anin er at nýta hesi vápnini ímóti irakskum sivilfólki, ella um tað verður neyðugt at taka fangar. Hann upp- lýsti, at á hernaðarmáli verða hesi vápnini umrødd sum "doyvandi" vápn. Tveir av teimum fremstu vápnaserfrøðingunum í Bretlandi, professararnir Alistair Hay og Julian Perry-Robinson, siga við blaðið The Independent, at vápn av hesum slagnum eru ólóglig sambært sáttmálan- um frá 1992 um kemisk vápn og Geneve-sáttmálan- um frá 1928, sum bannar londum at nýta kemisk evni ímóti fólki í krígstíð. - Tað hevði verið heilt burturvið, gera amerikan- arar av at nýta slík vápn. Kríggið ímóti Irak hevur júst til endamáls at forða fyri, at slík vápn verða nýtt, sigur Alistair Hay við The Independent. Teir báðir bretsku pro- fessararnir, sum báðir eru ráðgevar hjá heimsheilsu- stovninum WHO, ávara ímóti teimum avleiðingum, sum hesi vápnini kunnu hava. Teir vísa millum ann- að á, hvat hendi, tá teir ser- vandu russisku hermennin- ir lupu á leikhúsið í Moskva, har kekenar høvdu tikið fleiri hundrað gíslar. Russisku hermenn- inir nýttu doyvandi kemiskt evni við tí úrsliti, at 127 fólk doyðu av eitran. Sambært Hay og Perry- Robinson hava bretsku myndugleikarnir ávarað USA ímóti at nýta slík "doyvandi" vápn í tí ætlaða krígnum við Irak, tí tað hevði verið í stríð við al- mennan bretskan politikk at nýtt vápnini, siga teir. Ætla at nýta ólóglig vápn Ikki færri enn 750.000 fólk gingu um vikuskiftið mót- mælisgongu í Lond- on, har tey mótmæltu ætlanini um álop á Irak. Tað kann geva Tony Blair trupul- leikar. KRÍGSMÓTMÆLI Árni Joensen: Eygleiðarar í Bretlandi halda, at tann stóra undir- tøkan, sum mótmælistil- takið í London fekk, kann koma Tony Blair, forsætis- ráðharra í ta ringastu polit- isku kreppuna nakrantíð. Eingin hevur enn tosað um stjórnarskifti, men pol- itiskir eygleiðarar í London eru á einum máli um, at Blair situr á einari politisk- ari knívsegg, eftir at hann at kalla treytaleyst hevur tikið undir við amerikansku stjórnini og ætlan hennara at leypa á Irak. Eygleiðar- arnir siga, at tað avgerandi verður, um Bretland fer at taka undir við einum am- erikanskum uppskoti um at geva Saddam Husssein ein allarseinasta møguleika, og at USA skal fáa loyvi at leypa á, tekur irakski forsetin ikki av. Blaðið The Observer skrivaði í gjár, at heldur Blair fram við at hanga í halanum á amerikanarun- um, fara partar av flokki hansara at gera uppreistur, samstundis sum summir av ráðharrum hansara fara at leggja frá sær. Blair kann fáa trupulleikar Tony Blair skal ansa sær. Stuðulin til amerikansku ætlanina at leypa á Irak kann fara at kosta honum dýrt. UTTAN ÚR HEIMI Innihaldið í frágreið- ingunum hjá Hans Blix og Mohamed AlBaradei var ikki tað, sum amerikanska stjórnin hevði vónað, og frágreiðingarnar hava skert møguleik- arnar hjá USA. Men kortini er ivasamt, um George W. Bush, forseti fer at bíða við at taka avgerð, sjálvt um Frakland vil hava eina frágreiðing afturat tann 14. mars. IRAK-KREPPAN Árni Joensen: Amerikanski uttanríkisráð- harrin, Colin Powell, noyddist at nýta sínar drúgvu royndir frá sínum hermannalívi fyri at fjala misnøgdina og vreiðina, meðan hann sat í ST-trygd- arráðnum og lurtaði eftir teimum báðum frágreiðing- unum. Tí tað var týðiligt, at innihaldið hóvaði honum ikki. Generalurin, sum gjørd- ist diplomatur og síðani utt- anríkisráðharri, var uttan iva komin á fundin í teirri ivaleysu vón, at tað fór at eydnast honum at sannføra hini 14 umboðini um, at nú var nóg mikið tosað, og at neyðugt var at nýta ta her- megi, sum amerikanarar og bretar hava savnað við Persaflógvan. Ístaðin noyddist amerik- anska sendinevndin at leggja oyruni til tvær frá- greiðingar, sum lótu næstan allan iva koma Irak til góð- ar. Fleiri lond, sum framm- anundan vóru sinnað at stuðla USA og Bretland, broyttu kós, samstundis sum mótstøðulondini við Fraklandi á odda kendu seg styrkt til at halda fram við sínum sjónarmiðum. Í fyrsta umfari segði Colin Powell, at hann skuldi tosa við forsetan um støðuna, og at amerikanska stjórnin eisini fór at ráðføra seg við aðrar stjórnir. Eygleiðarar í New York søgdu alt fyri eitt, at hetta var eitt tekin um, at amer- ikanska stjórnin var vorðin í iva um, hvat hon skuldi gera. Bíðar neyvan Undan fundinum í trygdar- ráðnum seinasta fríggjadag væntaðu Hvítu Húsini, at tað fór at bera til at fáa ein meiriluta í trygdarráðnum at samtykkja, at Irak hevur brotið samtykt nummar 1441. Tað var greitt, at eitt ella fleiri av limalondunum fóru at velja at nýta sýting- arrættin, men kundi USA kortini fáa meiriluta fyri sínum sjónarmiðum, kundi tað metast sum ein sigur og styrkja ætlanina um at leypa á Irak. Aftan á frá- greiðingarnar frá vápna- eftirlitsmonnunum halda eygleiðarar tað vera iva- samt, um USA torir at leggja eitt nýtt uppskot fyri trygdarráðið. Skuldi tað hent, at stjórnin legði eitt uppskot fram, og at Frak- land, Russland og Kina nýta sýtingarrættin ímóti tí, hevði tað verið ein álvars- samur diplomatiskur ósigur fyri amerikansku stjórnina og ikki minst George W. Bush, forseta, siga eygleið- ararnir. Tað er eisini ógreitt, hvørjar møguleikar amerik- anska stjórnin fær, skuldi trygdarráðið valt at tikið undir við franska uppskot- inum um, at vápnaeftirlits- menninir skulu lata trygd- arráðnum enn eina frá- greiðing tann 14. mars. Tað, sum avmarkar møgu- leikarnar hjá USA, er, at franski uttanríkisráðharrin hevur gjørt greitt, ætlanin er ikki at lata 14. mars vera nakra seinastu freist hjá irakum. Tvørturímóti hevur hann sagt, at Irak eigur at fáa ein møguleika afturat at ganga krøvunum hjá vápnaeftirlitsmonnunum á møti, og at tann 14. mars eiga eftirlitsmenninir so at gera upp, hvat irakar hava gjørt, og hvat er eftir. Við øðrum orðum kunnu irakar fáa eina freist afturat. Enn hava amerikanarar ikki sagt sína almennu hugsan um uppskotið hjá Dom- inique de Villipin, men eygleiðarar halda tað vera ivasamt, um Bush er sinn- aður at bíða líka til tann 14. mars. Tað er heldur ikki vist, at forsetin er sinnaður at bíða til tann 1. mars, tá vápnaeftirlitsmenninir skulu lata teimum fimm føstu londunum í trygdar- ráðnum eina frágreiðing. Nærri avgerðini Okkurt var kortini í frá- greiðingini hjá Hans Blix, sum amerikanska stjórnin kann fegnast um. Millum annað segði sviin, at ar- beiðið hjá vápnaeftirlits- monnunum kann avgreiðast skjótt, bara irakar vísa tann neyðuga samstarvsviljan. Blix tók eisini undir við amerikanska sjónarmiðin- um um, at tað eru ikki vápnaeftirlitsmenninir, sum skulu finna tey ólógligu vápnini, men at tað áliggur iraksku myndugleikunum at at vísa eftirlitsmonnun- um, hvar vápnini eru. Eisini vísti Hans Blix á, at irakar hava fleiri rakettir og rak- ettmotorar, sum eru ólóg- ligir sambært ST-samtykt- um, og at bæði rakettirnar og motorarnir skulu fyri- beinast. Sýta irakar fyri at ganga hesum kravinum á møti, fer tað at styrkja amerikansku støðuna. Eygleiðarar eru á einum máli um, at tað ber fram- vegis til at finna eina diplo- matiska loysn á Irak-krepp- uni, hóast amerikanarar og bretar hava savnað einar 150.000 hermenn við Persaflógvan. Amerikanska stjórnin hevur gjørt greitt, at tað er ikki neyðugt við einari ST-samtykt afturat fyri at seta eitt hernaðar- átak í verk, tí tann heim- ildin liggur í samtyktini, sum trygdarráðið gjørdi einmælt tann 8. november. Frágreiðingarnar, sum vápnaeftirlitsmenninir løgdu fyri trygdarráðið seinasta fríggjadag, hava ivaleyst tryggjað eftirlits- monnunum meiri tíð í Irak, men tær hava samstundis gjørt, at George W. Bush, forseti er nú nærri tí degi, tá tann endaliga avgerðin verður tikin. USA sleikir síni sár Samstundis sum amerikanska stjórnin fyrireikar seg til kríggj við Irak, gingu fleiri milliónir fólk mótmælisgongu ímóti krígsætlanini. Hendan myndin er úr San Fransisco, har fleiri hundraðtúsund fólk mótmæltu krígsætlanini. UTTAN ÚR HEIMI C M Y K 9 8