leygardagur 3. november 1990síða 15

Er ; H ; F| H h Nr. 175 — 3. november 1990 løgtingsvalid '90 Síða 15 Javnaðarflokkurin tin von Nu kom so aftur undan kavi, at fråfarna lands- stýri, sum enn situr úti i Tinganesi, hevur játtað hundraðtals milliónir, og vilja teir siga okkum, at tað er ikki stemmutfiskari, at so er gjørt. Nu kundi ein trud teim- um, um ein ikki visti bet- ur. Samgongan bleiv ju slit- in av at jåttast skuldu 10- 13 milliónir til landsverk- frødingin. Nu sita somu menn og taka upp lån fyri at ut- betala uppheggingarstuð- ul, sum er tað ein sjálv fylgja. Tá var betur at teir settu nakað av til arbeiðs- skapandi tiltøk, so óneyð- ugt var hjá mongum at fara frá sínum arbeiði, bert fyri at farið til Almu. Vit verða noyddir at skapa trygg viðurskifti aftur her í landinum, so at lenmóttakarin ikki alla tíðina skal hava hangandi yvir sær, at ikki verður brúk fyri honum, so at hann nær sum helst kann verða kastaður út í ar- beðisloysi. Vit mugu ávísa, at utt- an arbeidarafjøldina er einki inntekugrundarlag her i Føroyum, og at uttan arbeidarafjøldina, verður eingin inntøka til lands- kassan. So kann ein spyrja hvussu vit skulu bera okk- um at vid at fåa samfe- lagshjólini aftur í gongd. Svarið er at vit mugu økja um okkara útflutn- ingsvirði og harvið skapa nýggjar og øktar inntøku- keldur til føroyska samfe- lagið. Við at koyra fólk út í ar- beiðsloysi, doyr tað pri- vata virksemi, tað mugu teir borgarligu hava funn- ið út av nú, men so nógv tíð er liðin, at vinnan ligg- ur á deyðastráð. Vinnulívsfólk kunnu takka teimum borgarligu fyri at teir nú mugu snara lykilin um, hatta vóru tvey dýr borgarlig ár fyri vinnuna, fyri arbeiðaran og fyri allar Feroyar. Latið hatta ikki endur- taka seg, men standið fast saman um tann flokkin, sum í gerð hevur víst, at hann megnar at stýra Fer- oyum, øllum feroyingum at frama, einans javnaðar- flokkurin. Sommer Winther Sommer Winther í Suðurstreymoy Virðingin fyri fakfeløgunum Í greinini greiðir Jóannes Dalsgaard frá tí týdningi, ið fakfelagsrorslan hevur fyri fólkaræðið og frá hvussu åvisir flokkar úti og heima vanvirða fakfelogini. Jóannes greiðir eisini frå nokrum av ti, sum javnad- arflokkurin fer at leggja dent á í lontakara- spurningum. Yrkis- og vinnufeløg eru ein partur av samfelag- num, sum fólkaræðið ikki kann vera fyri uttan. Øll samfelagsskipanin í norð- urlendska fólkaræðinum byggir á tað grundsjónar- mið, at samfelagsvirðini verða býtt á fólkaræðilig- an hátt í einum friðarlig- um samvirki millum polit- iskar stovnar, yrkis- og vinnufelagsskapir. Føroyska fakfelags- rørslan, hvørs elstu partar hava ut vid åttati år å baki, hevur alla tidina havt ein tydandi leiklut i virkseminum at bøta um livikorini hjá arbeiðsfólki, fiskimonnum og lentakar- um sum heild. Eins og í grannalondum okkara hava politisku myndug- leikarnir tað mesta av hes- um tíðarskeiði viðurkent fakfeløgini sum týðandi partar av samfelagsskip- anini — hetta hóast mang- an hevur leikað hart á í samráðingum millum fak- felog og arbeiðsgevarar — ikki minst tá tað almenna hevur verið arbeidsgevari. Uttanlands kom fyri umleið tíggju árum síðan so líðandi vend í hesi viðurskifti. Úr Bretlandi, har konservativi flokkurin var komin til ræðið, fór hesin flokkur við tí stokk- konservativu Margareth Thatcher og hennara jungluliberalistisku sjón- armiðum í hernað móti fakfelagsrersluni. Við lóg og harðskapi eydnaðist tað konservativu bretsku stjórnini at kúga stórar partar av fakfelagsrersl- uni og seta bretska ar- beiðsmarknaðin 100 ár aftur í tíðina. Illgresisfræið feyk um mark inn yvir tey mildu og manngóðu Norðurlond, har serstakliga teir kon- servativu og vinstra í Danmark, ið altíð fjeppast uppi í tí svartasta svarta, fóru undir somu herferð sum illgerðsfrúgvin í Downing Street nr. 10. Hóast hesir nú hava stríðst móti fakfelags- rersluni í Danmark í 7 ár, eru teir onga leið komnir. Hver orsekin til hetta kann vera, er ikki gott at vita. Tað kann vera danska fakfelagsrerslan, ið er ov sterk — tað kann eisini vera, at Schlúter og Ellemann ikki evna tað, sum jarnkonan í nr. 10 er meistari i: at spjaða og knúska fakfeløgini! Eisini til okkara er ill- gresisfræið komið. Borg- arligu flokkarnir tóku við opnum ermum móti ideo- logisku rekapettunum úr Bretlandi og fóru við Dag- blaðnum og Dimmalætt- ing á odda í hernað móti fakfelagsrersluni í Foroy- um. Tá fráfarandi sam- gongan tók við, var av álvara farið undir at reka hendan fakfelagsfígginda- liga politikk fyrst og fremst við at roynt varð at binda fakfeløgini niður við arbeiðsrætti og einum politikki, sum á mestsum ollum økjum hevur gjørt steðuna hjá feroyska len- takaranum verri og veik- ari. Tað er tí av allrastorsta týdningi, at vend fæst í og at forðað verður fyri, at fakfelagsfíggindaligir flokkar aftur sleppa at ríkja í Tinganesi. Heldur eiga vit at byrja av nýggj- um og í bestu samvinnu við fakfeløgini leggja ein Jóannes Dalsgaard í Suðurstreymoy politikk til rættis, ið kann rætta upp aftur tað skeiva og skaðiliga, sum sitandi samgonga hevur volt før- oysku fakfelagsrersluni. Tað ræður tí um eftir valið at fáa skapt ein poli- tikk, ið byggir á virðing at seta í staðin fyri ta van- virðing og tann illvilja, sum fráfarandi samgenga hevur sýnt feroysku fak- felagsrersluni. Javnaðar- flokkurin fer sjálvandi, um hann aftur kemur í Tinganes, at reka ein poli- tikk, ið byggir á sinåmill- um viðurkenning millum politiskar myndugleikar og fakfelagsrerslu og á virðing fyri fakfelagsrørsl- uni. Men flokkurin kann sjálvsagt ikki sum bú- skaparliga steðan er, lova lentakarunum gull og grønar skógir. Hinvegin eru nekur mál og nakrir spurningar, sum vit í javnaðarflokkinum halda eiga at verða framd ella tikin til viðgerðar utt- an mun til búskaparligu trupulleikarnar. Hetta eru spurningar, ið eru av grundleggjandi týdningi fyri løntakararnar og mål, har ikki kann gerast talan um at slaka í samgongu- samráðingum. Tað fyrsta er spurning- urin um arbeiðsrætt. Eingin kann vera ósamd- ur um, at vit eiga at hava skipad vidurskifti å ar- beiðsmarknaðinum. Hes- um hava ikki minst løn- takararnir åhuga i. Men arbeiðsrætturin er og verður eitt amboð at nýta ímóti áhugamálum len- takaranna. Vit fara tí und- ir ongum umsteðum at ganga við til at seta ar- beiðsrættin (arbeiðsdóm- stólin) á stovn í Feroyum. Annað málið er frítíðar- lenarskipanin, ið nú er í gildi. Henda skipan hevur leingi verið til miklan amapa hjá ávísum flokk- um, ið hava ilt av, at ikki arbeiðsgevararnir eins og fyrr njóta rentuágóðan av fritíðarlenini. | Galdandi skipan er til alstórt gagn fyri fakfelagsarbeiðið í Føroyum og óneyðugt er at nevna, hví hon ikki má broytast. Triðja málið snýr seg um arbeiðsumhvervið. Eingin rætthugsandi kann longur vera í iva um tervin á eini arbeiðsum- hvervislóg til tess at tryggja arbeiðsfólk móti skaða á lív og heilsu, ser- stakliga innan ávísar vinnugreinir. Eitt mál, ið javnaðarflokkurin fer at taka upp í eini komandi samgongu er ti sum skjót- ast at fåa avgreitt upp- skot um arbeiðsumhverv- islóg Fjórða málið er spurn- ingurin um útbúgving av arbeiðsfólki. Víst hava vit nú fingið fiskivinnuskúla, men hann loysir ikki tann stóra terv á útbúgving og eftirútbúgving av arbeiðs- fólki serstakliga innan fiskivinnuídnaðin og ein komandi matveruídnað á hegum stigi Javnaðar- flokkurin fer tí at stuðla einum uppskoti um eftir- útbúgvingargrunn fyri ar- beiðsfólk, soleiðis at hesi fáa meguleikar at út- búgva seg Hetta var bert í fáum orðum nakað av tí, sum fer at eyðkenna politikk javnaðarfloksins mótveg- is fakfelogunum og sum hevur til endamáls fyrst og fremst at beta um stød- una hjá foroyskum lentak- arum og fiskimonnum, men so sanniliga eisini at endurreisa ta virðing fyri fakfelagsrersluni, sum flestu flokkar tykjast at hava mist burtur í seinast- uni. Sjálvandi eru aðrir og hartil stórir spurningar so sum trygging av realløn- ini o.m.a. eftir at umreða, men teir kunnu vit venda aftur til eina aðru ferð. Jóannes Dalsgaard