fríggjadagur 8. februar 1991síða 16

ski rr 1000 iss: án Nýggur sáttmáli fyri alment lont í Danmark Lítil lonarvøkstur — hægri pension! Fyrstu ferð sáttmáli verður gjørdur á tí almenna arbeiðs- marknaðinum, áðrenn partarnir á tí privata eru lidnir við sínar samráðingar Í Danmark er nú ferð á sáttmálasamráðingunum á arbeiðsmarknaðinum. Fyri fyrstu ferð í dansk- ari segu er tað eydnast at gera sáttmála á ti al- menna økinum, áðrenn partarnir á privata ar- beiðsmarknaðinum hava gjørt ein sáttmála. Hetta hendi tíðliga mikumorgunin, tá ein err- in Henning Dyremose, fíggjarmálaráðharri, kundi lata dyrnar upp fyri tíðindamonnunum, sum tustu til at forvitnast, hvussu fór at ganga við royndini fyri fyrstu ferð at vera fyrstur við einum sáttmála. Sittmålin, sum er gjørd ur millum statin og tey umleið 300.000 fastlentu starvsfólkini, snýr seg um ienarkarm komandi tvey árini. Sáttmálin verður mett- ur at vera rættiliga eina- standandi, tí ikki bert er hetta fyrstu ferð, at tað al- menna ger sáttmála áð- renn privati arbeiðsmark- naðurin, men lønarkrøvini eru eisini rættiliga lítil. Hetta hevur fingið báðar partar at siga, at sáttmál- in er gjørdur fyri at laga ”o í uppá 2,72 seg búskaparligu steðuni í Danmark. Nú verður so tosað um, at hesin sáttmáli fer at leggja steði fyri aðrar sáttmálar eisini. Komm- unurnar, sum hava verið eitt sindur misnegdar við skjótu avgerðina hjá tí al- menna at góðtaka krevini hjá starvsfólkinum undir tí almenna komu tó skjótt eftir, at neyðugt var at gera ein líknandi sáttmála og hava tær longu skrivað undir sáttmála við starvs- fólk lent av kommunun- um. Nú verður spennandi at síggja, um sáttmálarnir millum tað almenna og starvsfólkið har fer at hava ávirkan á samráð- ingarnar á privata ar- beiðsmarknaðinum. Tað er lítið at ivast í, at tað verður torfert at koma uttan um hesar gjørdu av- talur, og tað eru eisini nógvar reddir frammi um, at eisini á privata arbeiðs- marknaðinum eiga krøvini ikki at verða ov stór, men harafturímóti taka hædd fyri búskaparligu støduni í landinum. — Um privati arbeiðs- marknaðurin ger sum vit, so verður samlaða lenar- gongdin í Danmark 2,3% í ár og 2,0 í næsta ár. Hetta er ein søguliga lág lønar- hækking, sigur Henning Dyremose við danska pressu. Hann sigur eisini, at avtalurnar, sum eru gjørdar millum tað al- menna og starvsfólkið har tryggja eina positiva real- lønargongd og eina posi- tiva gongd í keypiorkuni. Avtalan á tí almenna økinum ber í sær, at um- framt beinleiðis lenar- hækkingina uppá 1,75%, so fáa starvsfólkini eisini lenarregulering uppá 1%, sum fyrstu ferð fellur í apríl. Samráðingarleiðarin hjá teimum alment lentu, Ove Hygum, fær ein stóran art av æruni fyri, at ein sáttmáli er komin undir land. Men tað eru langt frá øll alment lent, sum eru negd við avtaluna. Ein kanning, sum blaðið Det Fri Aktuelt hevur gjørt, vísir, at tað í veru- leikanum er talan um, at ein vanlig lentakarafa- milja í Keypmannahavn fær umleið 700 kr. minni um mánaðin til mat, klæði o.a. eftir sáttmálan á al- Konservativir floksleiðarar: Fleiri Norðurlond limaskap i EF! Norðurlond eiga at stuðla baltisku lond- unum Steðan í baltisku londun- um er framvegis ógvuliga spent. Hóast hetta halda vesturlendskir politikar- ar, at tað er rætt at stuðla fólkinum har so nógv sum virhevur gjerligt. Floksleiðararnir í um konservativu flokkun- um í Norðurlondum hava júst hildið fund, har teir heita á Norðurlond um at økja stuðulin til baltisku londini við eitt nú at lata pressu á lívi t.v.s. avispappir, prentút- gerð og útgerð til at gera sjónvarp og útvarp. Fundurin hjá teimum konservativu leiðarunum varð hildin í Oslo, har fyrr- verandi forsætisráðharrin, Jan P. Syse, var vertur menna arbeiðsmarknaðin- um. Kanningin vísir, at keypiorkan verður mun- andi skerd. Og hevuðsor- sekin til hetta er tann, at skatturin í Keypmanna- havn er hækkaður við 2%. Útrokningarnar eru gjørdar fyri eina familju, har maðurin er politistur og konan sjúkrasystur. Við sáttmálanum hækk- aði lønin við 1,85%. Men tá skattur, inflatión, lima- gjald til fakfeløg, húsa- leiga, gjald fyri barna- garðspláss er goldið, verð- ur minni eftir enn framm- anundan. Í Keypmanna- havnar kommunu er skatturin ektur úr 51,65% til 53,55%. Afturat hesum kemur, at eingin veit, hvussu nógv prísirnir fara at hækka. Men so seint sum í januar í ár metti Fíggjarmálaráðið at prís- irnir fóru at vaksa við 3 prosentum bert í ár. Aft- urat hesum kemur at alt annað eisini hækkar, eitt nú gjaldið til barnagarðar. Tá alt er tikið við vísir kanningin, at familjan í veruleikanum hevur 700 kr. minni eftir um mán- aðin enn áðrenn sáttmálin Í einum felags úttalilsi fordøma floksformenninir uppá tað harðligasta sov- jettiska kúgingarpoli- tikkin í baltisku londun- um. Umframt at stuðla fjølmidlunum í teimum baltisku londunum, so halda teir konservativu floksformenninir, at politikarar í Norðurlond- um eiga at gera meira við at vitja baltisku londini fyri harvið at vísa sín moralska stuðul til stríð teirra fyri sjálvstýri og sterri frælsi. Teir bera annars stóran ótta fyri gongdini í Sovjet- samveldinum, sum nú aft- ur nærkast diktaturi. Eis- ini spurningurin um sov- jettisku kjarnorkuroynd- arspreingingarnar á Kola- hálvoynni var vidgjørdur á fundinum og heitt varð á varð gjørdur. Men tað eru sjálvandi nógvir ókendir faktorar. Verður inflatiónin minni, sum tað eisini verður roknað vid, so verður stød- an betri. Eisini kann tað henda, at lønarvøksturin á privata arbeiðsmarknað- inum verður sterri enn á tí almenna og harvið tryggj- ar alment lentum hægri lønarhækking, sum tað er avtalað í reguleringsskip- anini. Tað skal tó sigast, at sáttmálin tryggjar al- mennum starvsfólki eina hægri pensión, og hetta er júst nakað, sum samráð- ingarmenninir hjá teimum almennu starvsfólkunum hava lagt sera stóran dent á, hóast mótsteðu frá ar- beiðsgevaranum. Nú bíða so øll spent eft- ir, hvat skal henda á pri- vata arbeiðsmarknaðin- um. Júst spurningurin um pensión er ein av teimum áhugaverdu í hesum sam- bandi. Fara arbeiðsgevar- arnir á privata arbeiðs- marknaðinum eisini at ganga við til at tryggja ar- beiðsfólki eina hóskandi pensiónsskipa! Viðmerkingarnar til sáttmálarnar eru yvirhev- ur sera positivar. Politik- arar í bæði stjórn og and- steðu halda, at lønaraftur- haldið merkir, at tey al- ment lentu kenna samfe- lagsábyrgd. Men á privata arbeiðs- marknaðinum eru umboð- ini fyri arbeiðararnar ikki líka fegin. LO sigur, at tað nú fer at kanna sáttmál- arnar, og tað heldur ikki, at teir hava nakra ávirkan á teirra samráðingar. Formaðurin í stóra fak- felagnum >Metal<, George Poulsen, sigur, at við hes- um sáttmálum er einki stødi lagt. Men hann held- ur tad er gott, at arbeids- gevararnir nu eru meira positivir mótvegis pensiónsskipanum. Júst spurningurin um pensión er eitt av málunum hjá myndugleikarnar í Sovjet at gevast við hesum royndum , tí tær kunnu hava so álvarsligar fylgjur fyri sera viðkvæma um- hvervið í polarøkjunum. Teir konservativu leið- ararnir tóku undir við krígnum í Golfinum og hildu fyri, at Norðurlond eiga at halda fram við at stuðla teimum sameindu. Teir hildu tað ikki vera rætt at senda herfólk til ekið, tí hermenn í Norður- londum eru ikki egnaðir til at kríggjast í oyðimarkar- umráði. Floksformenninir siga, at tað er avgerandi neyð- ugt at útbyggja EF-sam- arbeiði. Teir síggja EF sum ein týdningarmiklan felagsskap í royndunum at tryggja frið og stabili- 't og sum undangonguli EFTIR Jan Miller skrivar Metal. Umboð fyri arbeiðsgev- ararnar á privata arbeiðs- marknaðinum eru annars sera misnegd við, at tað ikki eydnaðist Henning Dyrmose at beina fyri automatisku lenarreguler- ingsskipanini, sum jú merkir, at verður lenar- hækkingin á privata ar- beiðsmarknaðinum sterri enn á tí almenna, so mugu starvsfólkini hjá tí al- menna fylgja við. Tí verða tað undir ollum umsteðum avtalurnar á tí privata arbeidsmarknad- inum, sum verða avger- andi fyri, hvussu lenar- veksturin verður í samfe- lagnum sum heild. Tað er ti ov tidliga enn at siga nakað um endaliga úrslit- ið á danska arbeiðsmark- naðinum. ff [ff i menningini av Europa. Eisini verður undirstrik- aður tervurin á at fáa fleiri norðurlond upp í EF. Dan- mark fær formansskapin í EF frá januar 1993 og konservativu leiðararnir síggja fegnir, at tað tá verða gjørdar itøkiligar royndir at byrja veruligar samrådingar millum EF og nordurlond um lima- skap.