hósdagur 7. mars 1991síða 12

Síða 12 Kina: Amnesty International mótmælir orættvisum sakarmálum móti kinverskum andstødingum Amnesty International hevur skrivað stjórnini i Kina at mótmæla, at indstødingar, ið vóru uppi í fólkaræðisrersluni 1989, veru nýliga ó- rættvist demdir og fongslaðir, og hevur kravt teir latnar leysar í stundin! Síðan manndrápini í Beijing í 1989, hava ygu heimsins verið end móti eðrum neyð- um<, segði Amnesty International. „Men mannarættindabrotini í Kina eiga ikki at verða gloymd«. Minst 18 åherjar (»ac- tivists«) fyri folkarædi, teirra millum studenta- leiðarar og mentamenn, hava fingið dóm, síðan rættarmálini móti und- angongumonnunum fyri andstødingunum byrj- aðu um miðjan novemb- er 1990. Tólv teirra hava higartil fingið millum tvey og sjey ára fong sulsrevsingar fyri >mót- K eitinga £ s ja stríðsmaðurir fyr! mannarætt Ren Wanding, sum sat i ngsil 1 1 framm- inundan, fekk harðasta dóm, tyra sjey fyri at ára fongsul, hava hildið al- mennar reður fyri um- bótum, bæði áðrenn mótmælini í 1989 tóku seg upp, og meðan tey stóðu við. Hann var ikki nógv uppi í mótmælun- um, men hildið verður, y at hann hevur fingið harða revsing fyri fortíð sína sum áherji. Í eini al- mennari frásegn ljóðaði, at hann hevði framt „frek brotsverk og onga iðran synt«. Aðrir vælkendir and- stødingar væntast at koma fyri rættin um fåar vikur. Teir bådir Chen Ziming og Wang Juntao eru åkærdir fyri so tung- ar sakir sum at hava »lagt upp råd til at koll- renna stjórnina<, og tað kann enda við væl longri fongsulsrevsing. Báðir hava í mong ár talað opið fyri fólka- ræðisábótum. Sum aðir, ið enn kunnu vænta sær at koma fyri rættin, kunnu teir verða fongsl- aðir eins væl fyri hetta sum fyri at hava verið við í rersluni fyri fólka- ræði í 1989. »Hesi rættarmålini eru tey seinastu og sjón- revsingartiltek- Kina-stjórnini, in hjá aftan á at mótmælisat- gerðirnar á Himmalfrið- artorginum vórðu niður bardar við hørdum«, sig- ur Amnesty Internatio- Hundraðtals minni kend fólk hava verið dømd og fongslad síðan 1989, og onnur kunnu nú verða fyri rættinum í landspartabýum. Einki er enn vitað um lagnuna hjá túsundum av fólkum, ið tikin eru aftan á tiltekini fyri fólkaræði, og stjórnar- valdið hevur ikki avdúk- að, hvussu mong ið handtikin vórðu um alt landið, ei heldur, hvat ið hent teimum er. Amnesty Internatio- nal segði, at rættarmál í Kina als ikki kunnu standast fyri altjóða- krøvum um reiðiliga dómsviðgerð, og at dóm- arnir tíðum eru avgjerd- ir frammanundan. Hesi seinastu rættarmálini vóru afturlatin fyri út- lendskum tíðindafólki og óheftum eygleiðar- um, og tey ákærdu fingu eygsjónliga ikki loyvi til at fáa sær legfreðingar eftir vild ella at kalla inn vitni sær til verndar, og nekur av skyldfólkum teirra åkærdu fingu einki at vita um rættar- málini frammanundan. Kona ein teirra á- kærdu lýsti hjálparloysi sítt soleiðis: >Ég kenni meg ússaliga og veika, líka so lítilsverda sum ein lítlan dropa í havin- um. Tá ið eg rópi manni mínum um hjálp, fái eg einki kis til svara Amnesty Internatio- nal segði, at lagna teirra ákærdu og teirra tús- unda, ið enn liva í óviss- uni, má ikki verða gloymd. Felagsskapurin hevur fleiri ferðir heitt á stjórnarveld í Kina um at sleppa at fylgja við rættarmálunum, men hevur einki svar fingið enn. Amnesty Internatio- nal roknar flest teirra, ið nýfongslað eru ella standa fyri at koma fyri rættin, fyri at vera sam- vitskufangar og krevur, at tey sleppa leys aftur beinanvegin. Felagsskapurin fagnar teimum almennu tíðind- unum, at fleiri enn 60 fólk, ið hava sitið í varð- haldi síðan 1989, nú eru sloppin leys, 14 teirra navnnevnd, og hevur heitt á stjórnina um at omen — kunngera ein lista yvir øll tey, ið eru slept leys. Nr. 46 — 7. mars 1991 Frá Amnesty International, Foroya deild Ein 17-ára gomul genta og mamma hennara verða tiknar inn á hermannastoð í Peru. Báðar verða neyð- tiknar av fleiri ymiskum hermonnum. Tær verða latnar leysar uttan nakra frágreiðing og hóttar til ikki at melda neyðtekur- nar. Í tilikum málum gera myndugleikarnir í Peru einki fyri at kanna hend- ingarnar ella at revsa teir seku. Tverturímóti segdu myndugleikarnir í 1986 umboðum fyri Amnesty International frå, at „tað má roknast við at stjórn- arhermenn, sum hava stødir langi frå býunum, neyðtaka kvinnur«. Nógvar kvinnur vilja ikki melda tílíkan harð- skap. Tær ræðast, hvat fa- miljan fer at siga, at verða settar uttan fyri felags- skapin og tær óttast hevndartiltøk frá mynd- ugleikunum. Óttin og tøgnin hava við sær, at harðskapurin verður told- ur og heldur fram. Men seinni árini hava alt fleiri kvinnur skilt at teirra tegn hóttir aðrar. Tí eru nógvar teirra farnar at siga frá tí, teimum hevur verið fyri. Í nógvum lond- um verða bólkar skipaðir fyri at mótmæla harð- skapinum. Langur listi Kvinnur í túsundatali um allan heim eru fluttar burtur av myndugleikun- um. Summar eru deyðar. Aðrar eru krógvaðar burt- ur í fongslum ella í loyni- ligum fangalegum. Listin við ræðuligum harðskapi móti kvinnum — settur í verk av mynd- ugleikunum í egna landi teirra — er óendaliga lang- ur. Frágreiðingin hjá Am- nesty talar um langa reð av ymiskum harðskapi, sum verður kvinnum fyri í ellum pertum av samfe- lagnum. Nakrar kvinnur verða Harðskapur moti kvinnum píndar tí at tær hoyra til annað fólkaslag ella aðrar trúarbólkar. Nakrar verða handtiknar, píndar ella dripnar tí tær eru konur, gentur, meður, detur ella vinir teirra, sum myndug- leikarnir = halda vera »vandamiklar« ella >ó- ynsktar«. Til dømis eru kvinnur- nar i Syria sidani 1985 fongsladar fyri politiskt virksemi hjá monnum teirra. Amnesty Inter- national veit um í minsta lagi 67 kvinnur handtikn- ar í 1987 og 1988, sum sita fongslaðar framvegis — uttan ákæru og uttan dóm. Í nógvum førum hava trygdardeildir brotið seg inn á nátt at finna eftir- lýstar menn og hava hótt familjurnar. Finna teir ikki mannin, so taka teir annað fólk úr húskinum við sær at hava sum gísla inntil tann eftirlýsti meld- ar seg sjálvan.