mikudagur 13. mars 1991síða 10

Síða 10 Vandi fyri einum nyggjum Nr. 50 — 13. mars 1991 Tjernobyl — i Dounreay — Tað verður sagt, at eingin vandi er á ferð. Endurvinn- ing av brúktum brennievni frá kjarnorkuverkum og goymslur undir havbotninum til kjarnorkuburturkast lúka oll trygdarkrov — verður sagt. Men var tað ikki eis- ini hetta, sum varð sagt, tá Titanic kortini sakk, og tá Tjernobyl kortini brendi saman, spyr Rose Young, sum í mong ár hevur halgað lív sítt móti ætlanunum við Doun- reay. Bretska stjórnin hevur hesi seinastu 25 árini brúkt meira enn 4 mia. pund til royndir á kjarn- orkuverkinum í Dounreay í Skotlandi. Herfyri við- gekk stjórnin, at royndir- nar við einum sokallaðum skjótum reaktori vóru miseydnaðar og at stuðul- in til framhaldandi roynd- ir á Dounreay-verkinum tí fór at verða steðgaður. Hetta var orsekin til, at leiðslan á verkinum og bretsku kjarnorkumynd- ugleikarnir fóru undir at kanna, um verkið ikki kundi nýtast til vinnulig endamál. Dounreayverkið er eitt av teimum fáu í heimin- um, sum er fert fyri at endurvinna tað brúkta brennievnið frå kjarnorku- reaktorum. Sidani USA setti forbod fyri at inn- flyta hetta brukta brenni- evnið til endurvinning av ótta fyri dålkingarvand- anum, er Dounreay av álv- ara komið í fokus. Ein ætl- an er gjørd fyri at flyta brúkt kjarnorkubrenni- evni frá umleið 50 roynd- arreaktorum kring heimin til Nordurskotlands at endurvinna á verkinum í Dounreay. Um somu tíð sum henda ætlan er líkin út, hevur bretski myndugleikin, sum skal taka sær av at beina fyri tí nógva og við tíðini gamla burturkastin- um frá bretsku kjarnorku- verkunum, mælt til at tunnlar undir hav- botnin nærhendis Doun- gera reay og har beina fyri ell- um tí burturkastinum, sum bretsku verkini higartil ikki eru sloppin av við. Av tí at eingin loysn hevur verið á hesum spurninginum í mong ár, er talan um rættiliga stór- ar negdir, sum skulu flyt- ast til Skotlands. Rose Young sigur við Sosialin, at verður ikki okkurt munagott gjørt nú fyri at ávara umheimin móti hesum vandamiklu ætlanum, verða bæði ur br | er DOUNREAY . | NN Ø f j LIKELY TRANSPORT ROUTES FOR SPENT FUEL GOING TO DOUNREAY | Få = 179 RE | Á /€ På pr me OCEAN CURRENT CARRYING EFFLUENT FROM DOUNREAY Norðsjógvurin, Norðurat- lantshavið og alt Bretland vandaøki. Tað skulu nevniliga flytast stórar negdir av hesum vanda- mikla og sera radioaktiva brennievninum úr fleiri londum til Skotlands. Hetta verður flutt við skipum og akførum og Rose Young vísir á, at tað neyvan slepst undan óhappum, tá hesin nógvi flutningurin = kemur í gongd. Og hverjar avleiðingar- nar kunnu vera eftir slík óhapp, ynskir hon als ikki at tosa um her. Tað kunnu fólk, sum hava fylt við 100% SAFE ROCK MAY ONLY BE FOUND IN THE BRAINS OF THE NIREX MEN vanlukkuni å Tjernobyl sjålvi imynda sær, sigur hon. Hon visir å, at tad er greitt, at Dounreay neyv- an er valt ut tilvildarliga til at hysa øllum kjarn- orkuburturkastinum. Helst eru tað ikki jarð- freðisligar orsekir aleina til, at bretsku myndug- leikarnir hava viðmælt Dounreay sum kest fyri kjarnorkuburturkasti úr stórum parti av heimin- um. Hetta man eisini hava við tað at gera, íbúgvarnir í hesum økinum leingi hava verið knýttir at verk- inum í Dounreay, og tí hava myndugleikarnir hildið, at fólkið fór einki at hava ímóti at taka ímóti hesum burturkasti, nú hetta galt teirra arbeiðs- pláss. — Men her hava mynd- ugleikarnir so dyggiliga mistikið esg, sigur hon og vísir á, at ein stórur meiri- luti av fólkinum í økinum er ímóti umreddu ætlan- unum. Í letuni er leiðslan á Dounreayverkinum við at samráðast um sáttmálar við teir mongu royndar- reaktorarnar kring heim- in, og avtala er longu gjørd við fleiri slíkar. — Hetta verður sum at spæla við í eini russiskari roulett. Fólkið í Skotlandi og á flutningsleiðunum fer ongantíð at kenna seg trygt, nú tons eftir tons av brúktum kjarnorku- brennievni skal flytast til Dounreay. Rose Young vísir til dálkingina av Írska havin- um, sum longu er ein veru- leiki. Í mong ár hava bretskir myndugleikar vitandi um vandan latið radioaktivt vatn frá kjarn- orkuverkinum í Sellafield leka út í Írska havið í staðin fyri at goyma tað á annan hátt. Tá tíðindi um dálkingina komu fram herfyri og Greenpeacefe- lagsskapurin hevði kunn- að ávíst dálkingina, varð avgjørt við altjóða lóg at steðga útsleppingini frá Sellafield. Tað eru nekur ár síðan kjarnorkuidnadurin bað felagið NIREX um at finna hóskandi pláss at goyma kjarnorkuburtur- kastið í. Tað kom eftir, at 5 | 8; uk UL. All ik id = r sleppur framat teimum aftur. Sagt verður, at hetta er tryggasti måtin at sleppa av vid burtur- kastið. Men umhvervisfólk og vísindamenn eru íkki nøgd. Tey halda, at eingin trygd er fyri, at tað ikki Sellafield og Dounreay vóru best egnað. Nærhendis Dounreay er ætlanin at bora tunnlar undir havbotnin og har goyma burturkastið í stál- tunnum. Betong verður síðan stoypt rundan um tær, soleiðis at eingin 3 SUNNY 4444 DOUNRE AY fyrr ella seinni fer at leka út í undirgrundina og at enda út í sjógvin. Rose Young sigur, at hóast hesin goymingar- háttur = kann tykjast tryggur í næstu framtíð, Framhald á síðu 14