leygardagur 23. mars 1991síða 7

Nr. 58 — 23. mars 1991 Eyðkvæmi er als ikki at spæla vid Tíggju fóroyingar eru smittaðir av HIV-virus, og tríggir hava fingið sjúkuna AIDS. Men hetta eru bert tølini í Føroyum. Eingi tól eru fyri, hvussu nógvir fóroyingar niðri hava sjúkuna Nú nøkur ár eru liðin, síð- ani smitta av HIV-virus og sjúkan AIDS vórðu stað- fest, er henda herviliga sótt eisini komin til Føroya. Tað, sum í fyrstuni ljóð- aði sum ein fjartliggjandi sjúka, ið bert rakti ein ávís- an bólk av menniskjum, er ikki longur fjart og fremm- ant hugtak, ið ikki við- kemur okkum, ið búleikast her í miðjum norðuratl- antshavi. Í dag er staðfest, at í Før- oyum eru tíggju fólk smitt- að av HIV-virus. Í vanlig- ari talu eru hesi fólk altso HIV -positiv. Trý hava fingið AIDS Trý onnur eru uppaftur meinari rakt, tí fyri teirra viðkomandi hevur smittan gjørt so mikið nógv um seg, at tey nú eru sjúk. Tey hava við ødrum orð- um fingið AIDS — ella eyðkvæmi, sum sjúkan nevnist á føroyskum. Enn er t6 eingin av hes- um trimum so illa fyri, at neyðugt er við beinleiðis sjúkralegu yvir longri tíð- arskeið á sjúkrahúsi. Eingi tøl finnast, ið siga, hvussu nógvir føroyingar, t.d. niðri, eisini hava fingið sjúkuna ella eru HIV -posi- tivir. Tað, sum hendir, tá fólk verða smittað av HIV-vir- us, er at virusið setir seg í kyknur — tær sokallaðu T- kyknurnar. Hesar kyknur verða so spakuliga niður- brotnar, so náttúrliga verj- an móti sjúkum og ødrum viknar og at enda verður at kalla burtur. Tola als einki av Hetta vil siga, at fólk, ið hava AIDS, ikki kunnu tol- að heilt vanligar sjúkur, ið annars ikki volda frískum nakrar serligar trupulleikar og als ikki eru lívsvanda- miklar. Tríggir smittuvegir eru: Kynsligt samband, blóð- geving og við sproytu. HIV-virusid finst í blóði, sáði og sevju í m6dur- skeiðini. Í fyrstuni varð hildið, at smittan bert kom við kyns- ligari samveru millum menn, men so er ikki. Kortini er samlega í bak- tarminum serliga vanda- mikil. At fólk verða HIV- positiv av blóði, er ikki so vanligt, tí síðani AIDS byrjaði at gera um seg, hevur alt blóð verið kann- að fyri HIV-virus. Helvt um helvt Við sproytu eru tað mest rúsevnismisnýtarar, ið verða smittaðir, tá teir eru fleiri um at brúka somu sproytu, og tað tí er nóg mikið at smitta allar, um bert ein av teimum ber smittuna í sær framman- undan. Kynsligt samband verður roknað sum hgvuðssmittu- vegurin, tí tað hevur víst seg, at nógv tey flestu HIV-positivu eru smittað við kynsligari samveru. Meðan tað í fyrstuni mest vóru menn, ið vórðu smittaðir, er ikki so longur. Eins væl og maður kann smitta mann, og maður kann smitta kvinnu, ber til hjá kvinnu at bera smittuna til mann. Tað hevur eisini víst seg, at har sjúkan er mest út- breidd — í miðafrika og á Haiti — er helvtin av teim- um smittaðu kvinnur. Feskastu tølini úr Dan- mark siga eisini, at av teimum, ið seinast eru vorðin smittað av HIV-vir- us, er helmingurin kvinnur. hj. >Fyri tað fyrsta gongur ein so og hugsar um hetta alla tíðina at kalla, og so eru tað eisini tíðir, hvar ein hevur tað so ringt, at ein ikki fær sovið fyri hesum tankunum.< Ringasta, hann hevur verið útfyri, er at hava tríggjar svøvnleysar nætur av hesum: >Tað hevur verið tað harðast hjá mær, tí uttan at hava sovið í eini tvey ella trý samdøgur, er tað um at gerast ov mikið, og bert vantar í, at ein verður full- komuliga frá sær sjálv- um,« sigur hann. Vinir deyðir av AIDS Sum kunnugt er talan um álvarsama sjúku, tá hon sleppur at gera um seg, og eisini hevur N.P. upplivað, at fleiri av vinum hansara eru deyðir av AIDS: „Ein vinur, sum eg havi kent nokk so væl væl í eini níggjur ár, doyði í fjør,« sigur hann. >Tað var hart at fylgja við honum, hvussu hann varð sjúkur og versnaði, og til hann so at enda doyði av tí.< Fleiri aðrir av vinum hansara, sum hann kendi eitt sindur, eru eisini deyðir av AIDS, og tað er nakað, ein hugsar sera nógv um, tá tað hendir. Ringast er at vera innistongdur N. P. sigur, at tað er verri at vera HIV-positivur, tá ein haraftrat er innistongd- ur og ikki nakað serliga opin. »Eg kenni ein í Føroy- um, sum er HIV-positiv- ur,« sigur hann. »Tå hesin so gongur i gøtunum i Havnini, hugsar hann alla tidina um og heldur, at øll, hann møltir, hyggja at hon- um og vita, hvussu hann hevur tað, og at hann er HIV-positivur.« N. P. heldur, at tå ein hevur tað soleiðis, må tað vera sera torført at koma igjøgnum. »Ti kann eg ikki annad enn ráða til, at tey HIV- positivu, sum eru i Føroyum, taka seg saman i ein Positiv-Bólk.< Hjålpir at hitta onnur >Tað hevur í hvussu er víst seg fyri meg, at síðani eg fyri einum ári síðani kom upp í ein Positiv- Bólk, hevur tað lætt nógv um hjá mær, tí tá sleppi eg at tosa við onnur um akku- rát teir trupulleikarnar, eg havi,< sigur N. P. Positiv-Bólkurin hevur einar 180 limir og eini hús at ráða yvir, har limirnir savnast javnan. Opið er trý kvøld um vikuna, og einaferð um mánaðin er onkur fyrilest- ur. Tá tey koma saman so- leiðis um ein drekkamunn, kunnu tey vera eini 20, men tá tey hava veitslur, kunnu tey gott vera eini 40-50 í senn. >Vit í bólkinum kunnu eisini ringja til hvønnann- an, nær tað skal vera, um vit hava tað ringt og akku- rát her og nú hava brúk fyri at sleppa at tosa við onkran,< sigur N. P. Til kanningar Javnan gongur N. P. til kanningar hjå lækna, og fær har at vita, hvussu til stendur. >Tað verða gjørdar mål- ingar av ymsum tølum, ið so skulu siga eitt sindur um, hvussu stendur til,« sigur N. P. »Hesi tølini kunnu skifta eitt sindur.« Hann heldur, at tað i øll- um fórum kann hjálpa gðrum í framtíðini, um hann letur seg kanna væl og virðiliga. >Men tað kann vera nokk so hart at koma til lækna, tí læknarnir eru ikki altíð teir somu, og haraftrat virkar tað, sum teir bara skulu siga, at tær feilar tað og tað, og so einki meira.< Koma saman fyri at tosa um tað Tá N. P. fyrstu ferð hevði verið til kanningar, og hevði fingið at vita, at hann var HIV-positivur, mátti hann leita sær hjálp hjá sálarlækna, ti hann ikki kendi seg so væl í tíðini aftaná. Hetta er tó nú avloyst av Positiv-Bólkinum, sum jú er eitt slag av sálarligari hjálp tey kunnu geva hvørjum ødrum: »Ti skulu eisini rådini frå mær vera til tey smitt- aðu og sjúku i Føroyum, at tey skipa seg saman i ein Positiv-Bólk, so tey saman kunnu tosa um tað, ið tey hava uppá hjarta,< sigur N. P. >Og teimum, ið ikki eru HIV-positiv ella sjúk av AIDS, kann eg bert geva tey stuttu og einfaldu ráð- ini, at tey skulu brúka hit!« hj. Heilautomatiskt “Gr familjukamera. Vak- {oto AT y urtsnið við innbygdum er ve > blitzi og motor. TLF. 19820 Stjóri á Grann- skoðanardeild Landskassans Starvið sum stjóri á Grannskoðanardeild Landskassans er leyst at søkja. Umframt at hava leiðsluna á grann- skoðanardeildini er stjórin skrivari hjá løgtingsgrannskodarunum. Starvið er tænastumannastarv í 36. lønarflokki. Tann, sum settur verður í starvið, skal hava hollan kunnleika til grannskoðan. Umsøkjarar við útbúgving sum cand. merc., HD ella líknandi innan roknskap hava fyrimun. Umsóknir, stílaðar til Foroya Landsstýri, skulu vera Landsskrivstovuni í hendi í seinasta lagi 15. apríl 1991 kl. 16.00. Nærri upplýsingar um starvið fáast við at venda sær til Ólav Olsen, stjóra á grannskoðanardeildini, tlf. 15111. Landsskrivstovan, tann 20. mars 1990 Felagið Føroyar-Kuba Brigadu-fundur verður månakvøldid 25. mars kl. 19.00 å Føroya Læraraskula. Allir limir og komandi brigadistar eru vælkomnir. Nevndin Við rattið er tað tú sum ræður ferðini! HÓVLIGA +