leygardagur 15. mars 2003síða 6

10 Nr. 52 - 15. mars 2003 Nr. 52 - 15. mars 2003 11 Málið um landsantikvarin er vorðið til eitt opið stríð mill- um løgmann og varaløgmann. Løgmaður, ið hevur ábyrd- ina av, at landsstýrismenn fyrisita sítt øki á skilagóðan og fullgóðan hátt, kom til, at Annlis Bjarkhamar hevur ikki gjørt tað, meðan varaløgmaður, ið eisini er løgmálaráð- harri og mentanmálaráðharri nú hevur staðfest, at einki skeivt er farið fram. Hann staðfestir avgerðina hjá fráfarna mentamálaráðharranum, og tað merkir, at hann gongur beint ímóti tí, sum løgmaður við landsins ovastu em- bætisfólkum hevur kannað og komin til eina niðurstøðu í. Hetta er ein óhaldbar støða. Her stendur orð móti orði millum tvey av landsins hægstu fólkum. Almenningurin hevur krav upp at vita, hvør hevur rætt í hesum málinum. Tað er ikki nokk, at løgmaður bara tekur til eftirtektar tað Høgni Hoydal nú hevur gjørt. Løgmaður má út og fortelja Føroya fólki, hví løgmaður hevur rætt. Tað skyldar hann løgmansembætinum og tess tign. Løgmaður hevur viðgjørt hetta sum eina politiska sak, har m.a. setanarpolitikkurin er brotin. Løgmaður ger hetta, hevur hann sjálvur sagt, tí tað er altumráðandi at varðveita álitið hjÁ almenninginum á fyrisitingina. Varaløgmaður tosar um jura og sigur, at eingin lóg er brotin. Tað hevur heldur eingin pástaðið eiheldur løgmaður. Løgmaður hevur afturímóti kraftiga meldað út, at starvsfólka- politikkurin skal haldast. Hesin er brotin. Høgni Hoydal kemur aftur og sigur, at tað er hann ikki. Tosað verður um at fáa umboðsmannin uppí, men hvat skal hann taka støðu til, tá eingin lóg er brotin og hann neyvan fer inn í ta politisku viðgerðina (tvs. brot á starvssetanarpolitikkin) av málinum, sum er kjarnin. Sambart ÚF í vikuni segði løgmaður, at hann roknaði við, at Høgni Hoydal tók málið upp. Tað kundi so bara skiljast sum, at hann ógildaði setanina, hvat man eisini má rokna við, at løgmaður hevur sagt honum og ætlað, tá hann góðtók áheitanina frá Høgna Hoydal um at taka ábyrgdina av sessinum. Nú varaløgmaður ger beint tað øvugta ræður fullkomin ruðuleiki. Neyvan er nakar ivi um, at gerðin hjá varaløgmanni er vend móti løgmanni, sum tí ikki kann sita hendur í favn og lata hetta fara aftur við borðinum. At løgmaður ikki letst um vón og tykist hava tjúkka húð er so eitt. Men hann umsitur landsins mest tignarliga sess, og Føroya fólk kann ikki liva við, at varaløgmaður, løgmálaráðharrin og mentamálaráðharrin á henda hátt sáar iva og misálit á henda sess. Vil løgmaður ikki taka avleiðingina av støðutakanini hjá nýggja mentamálaráðharranum, fáa hann til at broyta støðu og ógilda setanina ella siga hann upp ella siga samstarvið upp, so má hann út at fortelja Føroya fólki hví og samtíðis greina út, hví hann og hansara umsiting hava rætt í síni niðurstøðu. Løgmansembætið kann ikki liva við hesum. Tað er í roynd og veru trúvirðið hjá løgmansembætinum,, sum stendur uppá spæl. Næsti maður løgmans er farin út alment og tileinkisgjørt eina ta mest prinsipiellu avgerð, sum løgmaður hevur tikið, og sum nú bæði embæti og persónur koma at líða undir og vera fyri varandi skaða, verður hetta seinasta orðið í málinum. Fer hetta afturvið borðinum er almenni setanarpolitikkurin ikki verdur tað pappír hann er skrivaður á. DAGSINS MEINING Sosialurin Virðing fyri løgmans- embæti uppá spæl VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Durita Simonsen durita@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ingrid Bjarnastein ingrid@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliasen solby@sosialurin.fo Dagfinn Olsen dagfinn@sosialurin.fo Ingi Rasmussen ingi@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 449520 tel. 225429 e-post: vilmund@sosialurin.fo Sosialurin í Vágum: 360 Sandavágur tel. 333820, 220507 fax 333720 e-post: edvard@sosialurin.fo e-post: vagar@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Finnleif Guttesen Tvøroyri Tað er undrunarvert, at løgtingsmennirnir úr Suð- uroy eru púra kúrrir, meðan løgtingskvinnan úr Norð- oyggjum Mamy Dahl Sør- ensen ger vart við um- støðurnar hjá hesum skúla. Tingkvinnan úr Norð- oyggjum spyr hvørjar ætl- anir landstýrismaðurin hev- ur við almanna- og heilsu- skúlanum á Tvøroyri. Hetta er ein viðkomandi spurningur, sum hevur stór- an áhuga og týdning fyri øll sum skulu brúka skúlan bæði næmingar og lærarar. Skúlin hevur eisini stóran týdning fyri eldraøkið, tí tað er altíð ein fyrimunur, at tey sum eru um tey eldru hava so góða útbúgving sum gjørligt. Verandi hølisviðurskifti á almanna-og heilsu- skúlanum Skúlin húsast í einum leig- aðum húsum, sum Tvør- oyrar kommuna gjørdi brúkilig fyri eina millión krónur. Skúlin leigar eisini nøkur hølir í einum privat- bygningi og til seinast leig- ar skúlin nú eisini musik- skúlastovuna í Tvøroyrar skúla. Hetta er sjálvsagt ikki ein loysn sum kann góðtakast og mugu nøktandi hølis- viðurskifti tí koma uppá pláss sum skjótast. Líkjast óhugnaliga nógv Hølisviðurskiftini á al- manna-og heilsuskúlanum líkjast óhugnaliga nógv viðurskiftunum á fiski- vinnuskúlanum í Vest- manna og øll vita hvussu nógv ár hetta hevur staði við. Báðir skúlanir hava alstóran týdning fyri føroy- ingar, fiskivinnuskúlin fyri at vit kunnu fáa mest møguligt burtur úr okkara primervinnu og almanna- og heilsuskúlin fyri at tey, sum eru um okkara eldru hava so góða útbúgving sum gjørligt. Ein landsuppgáva Tvøroyrar kommuna hevur gjørt hvat hon kann, bæði fyri at skaffa hølir til sjálvan skúlan og til næm- ingarnar sum koma á skúl- an. Somuleiðis kann kommunan bjóða barna- ansing eftir vanligum treyt- um, til teir næmingar sum hava børn við. At syrgja fyri nøktandi hølisviðurskiftum er ein landsuppgáva, ikki ein kommunal uppgáva, men trupulleikin hevur alla tíðina verið og er, at lands- mynduleikarnir ikki vilja geva skúlanum nøktandi sømdir. Tí er tað alneyðugt, at tingfólk vísa dirvi og geva hesum skúlum góðar umstøður. Tingborg til 32 fólka- valdar ella skúlar til hundra tals næmingar Teir fólkavaldu meta ikki, at hølisviðurskiftini hjá hesum skúlum hava tann stóra týdning, tí teir vilja heldur at brúka 100 milli- ónir uppá egnu hølisviður- skifti. Havi nú dirvi fyri eina- ferð skyld, takið eina støðu sum er virðilig, steðga ør- vitisprojektinum við ting- húsinum og brúki peningin til neyðugar skúlar og eldraøkið. TÍÐINDASKRIV Ráðið fyri brekað sendir í framtíðini út tíðindaskriv eftir, at ráðið hevur hildið fund. Hetta verður gjørt fyri at kunna almenningin um arbeiði og ætlanir hjá ráðnum. Seinasti ráðsfundur varð hildin 27. februar í Klaks- vík, har býráðsformaðurin Steinbjørn Jacobsen, ið eisini er ráðslimur, var vertur. Vitjað var á bústovninum fyri børn og ung, sum eru autistar. Her fingu ráðslim- irnir innlit í tað miðvísa ar- beiðið, sum verður gjørt fyri at skapa eina góða til- veru við persónligari menning fyri búfólkið á hesum bústovni. Ráðið fyri brekað vitjaði eisini teir nýggju og stási- ligu bygningarnar við sam- býli og íbúðum fyri eldri, sum í næstum lata dyrnar upp. Norðoyingar kunnu sam- an við landsmyndugleikun- um vera stoltir av hesum tiltaki. Í øðrum pørtum av landinum kunnu tey óivað fáa íblástur frá hesum búmøguleikum fyri eldri. Gott var at síggja, at at- komumøguleikarnir til bý- ráðshúsið, har fundurin varð hildin, vóru góðir, og at lyfta var til ovaru hædd- irnar. Á fundinum varð m.a. umrøtt, hvørji høvuðsmál Ráðið fyri brekað skal ar- beiða við í hesum árinum: • Ráðið ger myndugleikar- nar varar við spurningin um fyritíðarpensjón. Her verður serliga hugsað um trupulleikarnar hjá teim- um, sum fáa lægstu pen- sjón • Ráðið heitir á myndug- leikarnar um at útvega møguleikar fyri fígging til ódyrar og góðar leigu- og eigaraíbúðir til fólk við breki. Hervið verður møguleiki teirra at skapa eina sjálvstøðuga tilveru øktur • Ráðið tekur upp spurn- ingin um, hvørt tað er rætt og gagnligt, at serlig lóg ella serligar reglur viðvíkjandi brekaðum umframt Fyrimyndar- reglur ST´s skulu gerast í Føroyum. Við hesum verður hugsað um, at atlit til rættindi hjá fólki, ið bera brek, verða viðgjørd í grundlógarhøpi Harumframt fer Ráðið at fylgja tí framhaldandi ar- beiðinum at leggja eldra- økið til kommunurnar at umsita, og arbeiðinum at smíða lóg um barnavernd, sum eisini hevur týdning fyri fólk við breki. Sum evni til umhugsanar kann nevnast, at eisini hesuferð mátti tann ráðs- limur, sum situr í koyristóli, sita eftir á bildekkinum, tá ið farið varð til Klaksvíkar! Tunnilin til Klaksvíkar verður ein fyrimunur, eisini fyri rørslutarnað. Næsti fundurin hjá Ráð- num fyri brekað verður fríggjadagin 4. apríl í Vest- manna, har vit eisini fara at hyggja at, hvussu viður- skiftini eru hjá fólki við breki. Tommy Petersen, formaður í Ráðnum fyri brekað Almanna-og heilsuskúlin á Tvøroyri Fundir hjá Ráðnum fyri brekað Ivan Eginsson Nú er tíðin komin hjá kom- andi næmingum á Stu- dentaskúlanum og HF- skeiðunum í Hoydølum at velja nøkur av teimum fak- unum, ið teir fara at hava á skúlanum. Hjá teimum málsligu næmingunum stendur valið millum eitt av trimum málumum, ið ikki hoyra til tann heimliga ger- manska málbólkin (før- oyskt, hini norðurlendsku málini, enskt, týskt). Tað verður ofta sagt, at føroyingar eru so fámentir. Men hesin lítilleikin kann vendast til nakað positivt: hini duga ikki føroyskt, so læra føroyingar bara málini hjá hinum. Tann føroyski studenta- skúlin er so væl fyri, at hann kann bjóða bæði franskt, spanskt og russiskt sum triðja heimsmál aftan á enskt og týskt. Tey seinastu árini hevur gongdin verið tann, at trup- ult er at fáa fleiri næmingar til at velja russiskt. Sam- stundis eru tey sera nógv, ið heldur taka spanskt. Eftir mínum tykki er tað eitt sindur óheppið fyri tann føroyska skúlan og sam- felagið sum heild. Í heimsparti okkara tosa tey spanskt bara í einum landi, Spania. Fólkatalið har liggur um 40.000.000 fólk. Harav hava nógv teirra onnur mál, enn spanskt, til móðurmál (baskiskt, katalanskt). Franskt tosa tey í Fraklandi og pørtum av Belgia og Sveis (umleið 80.000.000 fólk). Tað er ikki ætlanin at nið- urgera spanskt og franskt í hesi greinini. Tvørturímóti. Tað er frálíkt, at føroyingar kunnu hava hesi bæði mál- ini á studentastigi. Men samstundis tykist russiskt, ið 150.000.000 fólk bara í Russlandi, plus 200.000.000 fólk í øðrum eysturevropeiskum londum tosa, at vera dottið burtur- ímillum á føroyskum stu- dentaskúla. Tað eru ivaleyst fleiri orsøkir fyri tí. Politiska fortíð Russlands og atskilj- andi negativur tíðinda- flutningur eystanifrá, eins og luftfalsliga torføra mál- læran, gera sítt til, at ein komandi føroyskur stu- dentaskúlanæmingur velur ein "tryggari" veg við sponskum ella fronskum. Eg fari ikki her at um- røða tað bókmentaliga ríkidømið, ið tað russiska málið eigur. Tað eru heldur spennandi arbeiðsmøgu- leikar, sum kunnleikin til russiskt hevur við sær. Russland hevur meira handilssamstarv við Føroy- ar, t.d. á fiskiveiðuøkinum, enn Frakland ella Spania, og hetta samstarvið bara fer at økjast við einum møgu- ligum fríhandilssáttmala Føroya og Russlands ímill- um. Mær vitandi eru bara tríggir núlivandi persónar av føroyskum uppruna, ið nakrantíð hava lokið cand. mag. prógv. í russiskum. Ein er komin í eftirlønar- aldurin. Ein er sera væl umtøktur lærari í týskum og russiskum í Hoydølum, men hann fellur tíverri fyri aldurmarkinum í 2005. Yngstur av teimum verður 62 í ár og er búsetandi uttanlands. Hvussu er so við teimum yngri ættarlið- unum? Um nøkur ár fer tað ikki at gagna tí føroyska sam- felagnum, at eiga tjúgu ella fleiri virkandi "akademik- arar" í sponskum og fronskum, og ongan í russ- iskum. Russland, umframt av vera eitt risastórt land, er ein av grannunum og góðu samstarvsfeløgunum hjá Føroyum. Tí átti hugburð- urin viðvíkjandi russiskum at verið broyttur á føroysk- um studentaskúla. Meira javnvág eigur at koma í talið á teimum, ið velja triðja heimsmál - spanskt, franskt ella russiskt. Tað er yvirhøvur ikki møguligt at velja russiskt á Kambsdali ella í Vági. Hoydalar er einasta staðið, har undirvíst verður í hesum vakra, ríka og, ikki minst, týdningar- mikla máli. Tað hevði tað verið stórt spell, um russ- iskundirvísingin í Føroyum fór fyri skeytið, orsakað av manglandi áhuga millum tey ungu. VIÐMERKINGAR At velja heimsmál Hans J. M. Garðalíð Nakað er nú fráliðið, síðani tað stóð at lesa í bløðunum, at um Café Blákross ikki fekk meira pening, ja, so mátti lukka. Hetta bleiv so fingið upp á pláss. Tórshavnar býráð tók sær av hesum. Hettar tykir mongum sum undarligt, tí café'in skuldi kunna forrenta seg sjálva, um hon varð betri umsitin, og av kvalifiseraðum fólki. Nakað seinni er at lesa í einum Blákrossblað, har leiðarin á café'ini sáðar illgras, og kastar grugg og svans eftir ó- nevndum frívilligum felagsskapi (øll vita vit, hvør hann er). Dári tín, sær flísina í eyga bróðir tíns, og ikki bjálkan í tínum egna. Dekan settur, um ikki leiðarin fyri Café Blá- kross ikki aftur nú var at síggja í sjónvarpinum, sá ógvuliga forvirraður út, ósikkur, leitaði eftir orðinum, ópresentabul ílatin, men aftur nú prøvar hann at sáa ill- gras um áðurnevnda ó- nevnda felagsskap. Tað má nú vera upp á tíðina, at hesin lúsagtigi framferðarháttur av leið- aranum verður átalaður. Lat tað verða gjørt púra greitt, at leiðari + aðalstjóri + skrivari + prestur er ikki nokk til at koma upp á knøini á leiðaranum á tí ónevnda felagsskapi, sum tit kasta/sáa iva og grugg um. Nei, tit eru ikki verdir, enn minni tit tora at stíga í inniskógvar hansara. Café Blákross átti heldur at tikið við læru frá hesum manni, og heldur biðið hann um hjálp og ráð, táið á stóð. Vónandi sá Heilsu- frøðiliga Starvsstovan útsendilsið, hvar leiðarin við handalag sum krabbi og elegansu sum kúgv tilbereiddi og serveraði eina pizza, vásaklæddur og við tvivlsamari hygi- einu. Hetta er so langt úti og óforsvarligt, at leiðarin átti at verið uppsagdur upp á stand- andi fót. Nú hevur leiðarin eisini, sum rosinan í pylsuendanum, tveitt á gøtuna eina 70 ára gamla kvinnu. Grund- gevingin er 1 tóm fløska, havi eg fingið fortalt, sum skuldi nýt- ast til lampu. Hvussu visti leiðarin um hesa tómu fløsku, jú hann hevði læst seg inn á kamarið hjá kvinnuni, ímeðan hon var burtur- stødd á aðrari oyggj. Er hetta ikki ein kriminell handling, har politiið skuldi tikið sær av hesum? Leiðarin hev- ur framt hetta brot meira enn einaferð. Samanumtikið kann eg bara konstatera, at eg ónatúrliga illani – fyri ikki at siga slett og al- deilis ikki – vil vera við til at fíggja nakað sum helst, har ein inhabilur ørvitisknokkur gongur runt í øðini og brølar »at so leingi, sum eg eri skipari, skal eg ráða fyri borgum«. Og bara slett ikki tá ið viðkomandi er so peru- fullur í sjálvsrættvísi, at hann uttan fyrilit læsir seg inn á kømurni hjá íbúgvunum. Vónandi fer Tórs- havnar Kommuna at kanna viðurskiftini á Café Blákross og finna útav, um stuðulin, sum latin verður, er til gagns ella »um hann eins væl kundi verið brendur ella bert tveittur burtur«. Eitt slíkt Sodoma má ikki stuðlast við almennum midlum, fyrr enn øll/ allir, sum í dag hava nakað sum helst við leiðslu og rakstur at gera, eru uppsagdir permanent, og ongantíð koma aftur, eisini nevndin aftanfyri, tí hon hevur góðtikið direkta ella indirekta tað sum er farið fram. Hjartasuff – á Torginum í SMS leygardagin TOMBOLA Tíðindaskriv Fríggjadagin og leygardag- in – í dag - fer Vestmanna Kirkjukór at hava stórt tombola á Torginum í SMS. Millum mongu vinningarnar verða m.a. laksur, ræstur fiskur, kaffi, kips, sodavatn, bollar, køkur, 100 páskaregg og mangt annað. Leygardagin kl. 13 fer kórið at hava eina meksi- kanska uppboðsølu á Torginum, har er ein ferðaseðil til Skot-lands frá Atlantic Airways verður burturlutaður. Meksikanska uppboð- sølan gongur fyri seg soleiðis, at tey vitjandi í SMS leygardagin kunnu bjóða uppá ferðaseðilin. Hvørt boð kostar 20 krónur, sum verður latið uppboðshaldaranum. Bjóða uppá ferðina inntil ikki fleiri boð koma. Tann ið eigur síðsta boðið, vinnur skotlandsferðina við Atlantic Airways. Vestmanna Kirkjukór er eitt sera virkið kór. Umframt at syngja, und- irhalda tey eisini við sjón- leiki. Kórið, sum telur 45 gentur og kvinnur, syngja til ymisk høvi, eitt nú til høgtíðir, so sum jól, til páskar, og eisini til tiltøk eftir áheitan. -Seinasta tiltakið kórið luttók í, var ísambandi við eitt hugnakvøld fyri bindi- klubbar í Vestmanna. Har undirhelt kórið við sangi og undirhaldi. Tann 19. mars skulu tey aftur á pallin, hesaferð ísambandi við hugnaløtu hjá pensiónistunum í Vest- manna. Endamálið við tiltakinum á Torginum í SMS er fyri at savna pening til ein túr til Álands í døgunum 1. til 14. juli í ár. Á Álandi skulu tey m.a. syngja í Jomala kirkj- uni, St.Gøran kirkjuni, og á Fugloynni, sum ljóðar ógvuliga føroykst. Á heimferðini gongur leiðin til Keypmannahavnar, har kórið m.a. syngur í Sámuelskirkjuni. Eru tað vestmenningar, í bygd og í bý, sum vilja lata ein vinning til tiltakið, so kann ringast á telefon 221577, 424192 ella 424614. Skotlandstúrur fyri 20 kr C M Y K 11 10