hósdagur 25. juli 1991síða 14

Indiånin Kol Tað var í Amerika í árinum 1795. Indiånararnir høvdu tað ikki ov gott, men teir hvítu spottaðu teir og vóru so éndir, at indiánararnir máttu rýma niðan í tey høgu fjøll- ini. Indiånararnir vóru fátækir og tað vóru ikki góðar tíðir at vera barn. Ein smádrongur æt Kol. Hann var sonur høvdingan. Hann líktist pápanum og hevði stóra virðing fyri honum. Kol visti ikki, at handan fjellini vóru stórir býir og hann visti heldur ikki, hver munurin var millum gott og ilt. Men tað fekk hann skjótt at kenna Tá ið Kol var 11 ára gamal bleiv pápi hansara sjúkur, so sjúkur, at fekk hann ikki heilivág, doyði hann. Mamma Kol bønadi hann um ikki at fara til tey hvítu, men Kol segði blídliga, men hart: >Góða mamma, um ikki pápi fær heilivág, so doyr hann, og okkara heilivágur er uppi, so eg må fara«. Mamma hansara mussaði hann tå og bað hann ansa væl eftir sær. Kol nikkaði og fór avstað tann langa vegin um fjøllini. Drongurin væntaði sær ongar trupulleikar at fáa, hann skilti málið, sum tey hvítu tosaðu, tí pápin hevði lært hann tað, og so var hann bert 11 ára gamal, og hver fór at leggja hendur á ein smádrong? Kol hevði gingið leingi, tá hann brádliga fekk eyga á nógvar hvítar menn á hestbaki og allir høvdu teir byrsur. Kol gjørdist bangin og krógvaði seg ímillum trøini. Hann taldi hundr- að mans, sum allir vóru vápnaðir. Tíbetur sóu teir hann ikki. Drongurin hugsaði heldur ikki um hvenn veg teir fóru, men teir fóru tann veg- in, sum gekk upp í fjøllini. Umsíðir kom Kol til ein stóran bý. Ongantíð áður hevði hann sæð so nógvar vakrar lutir. Alt ímillum himmal og jerð var at fáa, men indián- arin hugsaði ikki um tað, heldur fór hann beina kós á eitt apotek. Maðurin á apotekinum hugdi gjølliga at honum og segði: »Veitst tú ikki, lítli indiánaradrongur, at ongin av reyðum fólka- slagi eiga at koma til tey hvítu at keypa?« „Men, men pápi min er deyðasjúkur og må fáa heilivåg«, segði Kol syrgin. Apotekarin ætlaði at svara honum og spotta hann, men tá ið hann hugdi í tey blíðu, brúnu eyguni á Kol, bleiv hann blíður og segði: >Siga mær skjótt, hvat pápa tínum tervar, tí eg havi ikki tíð og má skunda mær!< Kol smíltist glað- ur og skuldi júst siga hvat hann skuldi hava, tá ið keypmaðurin bað hann skunda sær afturum diskin og krógva seg. Sjálvt um hetta undraði Kol, gjørdi hann sum hann var biðin. Hurðin varð upplatin og nakrir mans komu inn. »Ha«, segði ein av teimum, »nå koma hasir forbann- aðu indiånararnir ikki aftur at arga okkum«. „Hvat meinar tú við, Peter«, spurdi keyp- maðurin bangin. „Jú, tað sum eg sigi. Vit fóru niðan í fjøllini, har teir búðu og tóku øll børnini frá teimum. So var ein hevdingi har, sum var sjúkur, men vit gjørdu honum lívið lættari«. „Hví tóku tit børnini frå teimum?< spurdi keypmaðurin. Peter bleiv óður og segði: >Vit tóku bernini frá teimum, so at menninir ikki skulu koma einaferð afturat og taka okkara kvinnur frá okkum, nú vita teir, at um teir gera tað, so eiga teir ongin børn meira!« Peter og vinir hansara flentu ein óndan látur og fóru. Men neyðars Kol teskaði við tárunum í eyg- unum: >Teir hava dripið elskaða pápa mín, teir Nr. 139 — 25. juli 1991 tóku lívið av honum, hann sum var so klókur og góður<. Nú visti lítli indiánaradrongur Kol fyri fyrstu ferð, hvat óndskapur var. Keypmaðurin ætlaði at lata hann fáa tað, hann bad um, men Kol segði: »Eg havi ikki brúk fyri hasum meira, tí hesir óndu menninir hava dripið pápa mín, sum var bestur av øllum!« Drongurin læt hurðina upp og stór tår runnu spakuliga niður eftir kjálkunum. »Hygg, sært tú handan indiånaradrongin«. Vinur Peter tók í hann og peikaði yvir um get- una eftir Kol, har hann gekk. »Likist hann ikki høvdinganum?« Peter nikk- aði og smíltist. Á jú, hesin drongurin líktist pápa sínum, men teir ætlaðu ikki at drepa hann, teir hevdu nevniliga brúk fyri onkrum, ið kundi gera tað ringasta arbeiðið heima hjá teimum. Men Kol hevði sæð teir, og nú rann hann sum fyri lívin- um frá hesum óndu, hvítu fólkunum. Hann rann so skjótt sum smáu bein hansara orkaðu at bera hann, burtur, burtur frá teimum hvítu. Dagarnir komu og fóru. Av og á tosaði onkur maður um ein lítlan indiánaradrong, hann hevði sæð renna onkustaðni ella gráta. Men tey fólk, ið sóu hann, tey gjørdu onki fyri at hjálpa hon- um. Kol mintist til nakað, mamma hansara eina- ferð hevði sagt honum. Hon hevði sagt, at abbi hansara búði í fjøllunum, har sum tað vóru nógv djór og tre. Hvar var tað nú, hon hevði sagt abbin búði? Á, nú mintist drongurin tað. Tað tók sjey samdegur at koma haðar og á sjeynda degnum, tá ið sólin fór niður kom tú til fjøllini og um tú gongur beina kós alla tíðina, so ert tú komin til tann gamla mannin. Og tað var júst tað, sum Kol nú gjørd og um eitt samdøgur fór hann at vera komin til tey høgu fjøllini. Drongurin vónaði at abbi hansara vildi taka sær av honum og uppala hann, tí hvar aðra- staðni kundi hann vera? Hann visti at hann altíð kundi fara til mammu sína aftur, men tað vildi hann ikki, nú pápin var deyður. Hann vildi ikki liva ímillum onnur fólk, ikki nú í hvussu so er, kanska seinni, tá ið tann ringasta sorgin var av. Myrkrið kom við ellum sínum ljóðum og smá- drongurin bleiv bangin. Hann ballaði skinn- jakkan fastari um seg meðan hann gekk. Tað var ógvuliga kalt og Kol kendi kavan sníkja seg inn um tann heita jakkan og í skinnskógvarnar. Hann fór at gráta. Hetta var alt samalt ov nógv fyri ein lítlan ellivu ára gamlan drong. Hvat var hetta? Bráddliga stóð hann í einum helli. Tá varð Kol glaður aftur og legði seg trygt at sova. Hann vaknaði við at okkurt kalt nam við háls hansara. Hann hugdi upp og bleiv ræðslusligin. Har stóð ein øgiliga stór bjørn og hugdi at honum við stórum eygum. Kol tordi ikki at anda, tordi ikki at svelgja, hann sat sum lamd- um og visti ikki hvat hann skuldi gera. Bjørnin snoddaði upp í luftina og hugsi so aftur at hon- um. Tað var ein bjarnamamma og hon skilti ikki hvat hetta >djórið< gjørdi í holu hennara. Hennara ungar og pápin hjá ungunum vóru myrd av einum stórum, hvítum »djori«, so tá ið hon fekk eygað á tann lítla skapningin, kendi hon seg sum mammu, tí legði hon seg við síð- una av >barninum< hjá sær og sovnadi. Men Kol lá stívur av ræðslu og tordi ikki at flyta seg, men so troyttur sum hann var sovnaði hann at enda. Morgunin eftir vaknaði hann og sá tá tveir feskar fiskar liggja á vellinum. Tá ið hann hugdi upp, sá hann bjernina hyggja at sær við blíðum eygum og hann skilti, at maðurin var til hansara. Hvat var at gera? Kol hevði ikki hug at eta fiskin ráan, men hann var bæði svangur og bangin fyri bjørnini, so hann tók knivin og skar. Hann kendi vaml, tá hann koyrdi eitt lítið petti av fiskinum í munnin, men so ótrúligt tað ljóðar, so smakkaði tann rái fiskurin veruliga væl! Nú var tíðin komin at fara avstað aftur. Drongurin reisti seg bangin upp og hugdi at bjørnini, men hon gjørdi onki, hugdi bert at honum. Kol fór avstað og út í tað kalda veðrið. Hann hevði gingið heilt leingi, tá ið hann kendi at onkur var aftanfyri hann. Tá hann hugdi afturum seg, sá hann bjernina ganga spakuliga aftanfyri seg. Kol bleiv tá glaður og veittraði við hondini bjørnina til sín. Eina letu seinni gingu ein lítil, kaldur indián- aradrongur og ein bjørn sum vóru tey bestu vinir henda kalda vetrardagin. Kveldið var komið og Kol sá sólina fara nið- ur. Tað var ein ótrúliga vekur sjón. Hann sá tey høgu fjøllini reisa seg upp yvir øllum. Tað var so vakurt. Kol og bjørnin hevdu gingið leingi og Kol var so móður og svangur, at hann hevði bestan hugin at leggja seg at sova, men hann mátti royna at finna abba sín, so hann helt fram at ganga. Endiliga fekk hann eyga á royk, sum fann sær leið upp ímillum treini. Tað var eins og roykurin vísti dronginum vegin, hann skuldi ganga. So sá hann knappliga ein gamlan mann við stórum, hvítum skeggi høgga brenni. Kol bleiv so glaður, og smæðin fór hann til mannin, tók húgvuna av hevdinum og segði: „Gott kveld, abbi mína. Tann gamli maðurin hugdi gjølliga at honum eina letu og segði so: >Ert tú sonur elskaðu dóttur mína? Leingi havi eg bíðað eftir einum livstekni frá familju minari«. Abbin tók tvørtur um Kol og græt av gleði, gleði um at hansara abbabarn var komið. Kol segði abbanum hvat var hent við pápa hansara og smáu børnunum. Tann gamli abbin bleiv sorgarbundin um tað. Tó gleddi hann seg um at hava fingið ein ungan drong at passa og uppala sum sín egna son. Og kanska fór indiánaradrongurin Kol at bjarga bernunum, sum teir hvítu menninir høvdu stolið, hver veit? Men tað er so ein onnur spennandi sega, sum tit, sum hava lisið hesa seguna, KANSKA sleppa at lesa. Sega eftir Sólrún Hraunfjerð Njálsdóttir Gjerd: 6. des. 1988.