týsdagur 25. mars 2003síða 9

16 Nr. 58 - 25. mars 2003 Nr. 58 - 25. mars 2003 17 Per Gúnt ein megnarleikur. Fólkini í Grímu og Eyðun Johannessen koma ótrúligani væl frá hesum stóra leiki. UMMÆLI Kim Simonsen Vit byrja á sjónum. Per Gúnt berjist við kokkin um at bjarga sær uppá ein flaka. Spar míni smáu sigur kokkurin. Per svarar, at honum tørvar lívið, tí hann júst eingin børn hevur. Longu her hóma vit, hvør hesin Per er. Ein dummur hundur. Hann dugir at tosa fyri seg. Hann klárar seg. Kosta hvat tað vil. Tað er løgið at skula skriva ummæli, tá man nærum onki hevur at finn- ast at. Bert hevur hug at sláa superlativ - lýsingarorð upp. Bestur, flottastur. Hevði eg skula givið Eyð- uni og Grímu karakter høvdu tey fingið 13. Lat ongan iva stinga seg upp. Tað er torført at skula um- mæla ein so stóran leik, fyltan við orðum, 40 leik- lutum. Man kundi skrivað tjúkkar bøkur um leikin Per Gúnt, tí eru hesi orð fá- tækslig. Eyðun hevur valt at leggja senuna á sjónum fyrst, sjálvt um hon í leikin- um er í endanum. Hon slær tónan an, og vit læra at kenna hendan norska mannin. Gamli Per Gúnt ferðast aftur á slóðina. Ein slóð fylt við tárum, illgerð- um og sviki. Hetta skapar eina serliga melankoli og ger leikin meiri modern- aðan. Mest av øllum er Per Gúnt sorgarbundin. Hann satsar einki og glatast. Per Gúnt er ein so lagaligur leikur, at leikstjórin nærum kann gera, hvat hann vil. Alt annað enn at broyta sjálva søguna. Hvør er Per? Per er í ringasta føri eitt hým. Eitt menniskja, uttan evni til at umskapast. Per vil vera okkurt. Helst kong- ur, keisari, ríkur og kendur. Kosta hvat tað vil. Hann fer so langt sum til Dóvratrøll- ini. Hann vil selja sína sál, ganga við hala sum hini trøllini um hann kann ger- ast teirra kongur. Hann roynir alt. Vinnur heimsins dýrd, men innan er hann sami tómi hamur. Trølla- boðskapin fær hann við sær, at vera sær sjálvum næstur. Per lýgur so illani, mest fyri sær sjálvum, at hann at enda er um at missa vit og skil. Samleikin hjá Peri hong- ur ikki saman. Hann leitar um allan heimin eftir sær sjálvum. Hann roynir seg sum profet, sum handils- mann, sum trøll og alt mill- um himmal og jørð. Rokni- stykkið ”Per” gongur ikki upp. Hann er sum ein leyk- ur, tá man pilkar løgini av leykinum, er eingin kjarni í manninum. Ringast av øll- um er, at Per veit tað. Hann er sum Kierkegaard, Ibs- ensa størsti íblástur kemur frá honum, vildi sakt ”demoniskur”. Tað demon- iska menniskja vendir sær, ofta uttan at vita tað, frá lívinum. Gálvar eftir lívin- um. Hatar tað. Per veit ikki hvussu illani fyrikomnan og harmabundnan hetta ger hann. Kierkegaard meinti, at romantikarar høvdu slíkt lyndi. Romantikarin livir bert í hugans heimi, hann droymir ørar dreymir um arabisk lond, gamlar hetjur og tvætlar um tjóðskap. Sorgarleikurin í leikinum er júst hesin, at Per Gúnt ikki sær, hvussu nógv Solveig elskar hann. Solveig um- boðar stórleikan í einari einfaldari norskari bónda- gentu. Stórlæti í tí lítla menniskjanum. Solveig eigur alt Peri væntar: trúgv, vón og treytaleysa kærleik- an, ið kundi bjargað Peri. Meðan hann leikar sum eitt ørt runt í heiminum, hevur svarið uppá lívsgátuna: ”hvør eri eg”, ”hvat er eitt menniskja” bíða trúfast eftir honum. Lívið rópar eftir Per, hann hoyrir tað ikki. Hann er so hástórur, stoltur og hugmóðigur, at tung gerst hans leið. Knappasmiðurin sigur við Per, at hann sum menniskja skal hava varhugan av tí ætlan lívið hevur við hon- um. Per er púra lost. Tað er synd í Per. Hann er sjálvur eitt løstað kenslu- borið mannabarn. Hann elskar mammu sína, tá hon doyr brestur okkurt í hon- um. Vit droyma øll um at finna okkara Samarkand, okkara sanna Norðpól okk- ara Solveig. Eitt mál við lívinum. Per vann allan heimin, men misti seg sjálvan. Tað tragiska er, at hann veit tað. Per er frá sær sjálvum í orsins rætta týdn- ingi. Ein stórur pallur Vit eru til gravarferð. Eitt lið við presti, kistu og tí heila gongur gjøgnum salin. Soleiðis er leikurin Per Gúnt. Stórur, við ógv- usligum senum. Har eru nógvir pallar. Leikararnir brúka bæði gólv og pallar- nar. Næstu løtuna dansa trøllini um allan salin. Bárður Persson er ein góð- ur Dóvrakongur, og í fleiri av teim minst 10 leiklutun- um hann hevur. Bárður fyll- ur sera nógv á senuni. Hann tambar sínar leiklutir, fyllir teir út. Soleiðis minnir hann um Lauru Joensen, ið nærum er tey hon spælir. Eg havi ongantíð sæð ein so steinøran persón sum Apis kongur, á palli. Hesin svaki maður er skerandi tragisk- ur. Hann heldur seg vera egyptiska kongin Apis. Gongur við eini mumiu á rygginum. Tá Per heldur fyri við hann at hann skuldi hongt seg. Skundar hann sær at gera tað. Hans Tórgarð og Páll Danielsen eru heilt ótrú- ligir. Hesir leikararnir egna seg væl til tað kontempla- tiva, tragiska og melan- kolska. Hvør betri enn annar. Hans er eisini fínur sum týski læknin Begriff- enfeldt. Hetta øra menn- iskja hevur Eyðun latið í nasistabúna. Birita Mohr er eisini dugnalig, sum Ása móðurin. Tá hon so eina- ferð doyr, helt eg, at øll røð- in eg sat við skuldi hava kreppuhjálp aftaná leikin. Fólk rundan um meg grótu veruliga. Ria Tórgarð, Laura Joensen og Katarina Nolsøe eru topprofession- ellar. Tær syngja og dansa, grína og syrgja. Kári Øster Per Gúnt norðmaðurin, frá sær sjálvum, men næstur sjálvum sær: Eyðun og Gríma 13 fyri megnar Per Gúnt leik ”Í tríggjar tímar eru vit slept inn í eina gandaverð. Har eru trøll, har er svik, gorlakkar, villur grátur, deyði og stór sorg. Har er melankoli og fløktar lívsgátur. Men mest av øllum er har sjónleikur, tá hann er bestur. Veruligt drama og sorg av greskum dimensiónum.” Kim Simonsen C M Y K 17 16 var devilsk góður sum Knappasmiður, ið kom eftir sálini hjá Peri. Kári hevur okkurt. Eg haldi hann skuldi spælt skálkur, hann skuldi spælt fani í onkrum leiki, rokni við tað er júst hann. Kristina Hansen er góð sum svikin kvinna/- trøll. Høgni Joensen klárar seg javnt væl eisini, men hevur ongar veruligar áhugaverdar leiklutir. Hans og Páll eiga senuna, saman við kvinnunum. Tónleikur- in er eisini hugtakandi. Alt tað tekniska tað riggar, sum tað skal. Í gandaverð ”Per skalt tú krevja í dag. Hann eftir lívsins ætla n ei fer, hann bræðast skal um, miseydnaður er” Knappasmiðurin við Per Gúnt Í tríggjar tímar eru vit slept inn í eina gandaverð. Har eru trøll, har er svik, gor- lakkar, villur grátur, deyði og stór sorg. Har er melan- koli og fløktar lívsgátur. Men mest av øllum er har sjónleikur, tá hann er best- ur. Veruligt drama og sorg av greskum dimensiónum. Hetta er ein leikur fyri øll. Fólkaskúlaklassar, mið- námsnæmingar serligani. Eg ynski øllum Føroya fólki, at tey brúka 125 krónur og fáa hetta við. Sløkkið sjónvarpið og skrubba av til sjónleik. Hatta eru eini góð ráð. Føroyski veturin er lættari at liva við aftan á. Øll kunnu læra nakað um seg sjálvan av hesum stóra Ibsen drama. Gúnt er betri enn solarium, klænkiskeið. Gúnt er í støðum eins spennandi sum ein landsdystur millum Føroy- ar og Týskland, har Føroyar eru á odda 2-0. UMMÆLI Kim Simonsen Hin føroyski arkitekturin Eyðun Eliassen er í løtuni frammi við eini sendirøð i sjónvarpinum um føroyska byggilist. Fyrsti partur var vístur í SVF sunnukøldið Eyðun Eliassen hevur eitt serligt talent, hann kann sum fáur fáa okkum út á ferðir í Føroyum til huldar partar av okkara veruleika. Hesuferð gekk leiðin til ein bygning hjá SEV í Vestmanna. Tað eru slíkir bygningar vit ikki leggja til merkis. Eyðun fær okkum at síggja við eygunum hjá fagurfrøðing- inum. Best av øllum er, at Eyðun hevur ta neyðugu frástøðuna. Hann dugir at meta um ein føroyskan bygning, ið fyri tað kundi staðið í Íslandi, Skotlandi ella á Norðpólinum. Eyðun dugir eisini væl at fáa løtuna at tala. Hann dugir at brúka tónleik, at fáa hann at arbeiða saman við myndum av áum, kava og húsið í Vestmanna. Hann torir at satsa, at fáa stillar løtur at tala. Sum so var hendan fyrsta sendingi- n hjá Eyðuni beint tað øv- ugta av vanligum sjón- varpi. Her var einki buldur og brak, eingi skjót klipp, dummsmartar jinglur, eingin irriterandi leitan eftir tí sensationella. Einki um kærleikslívið hjá byggifrøðinginum, ella hjá Jack Kampnann, ið búði í Vestmanna og kom at velja farvurnar á bygninginum. Hjá Eyðuni møta vit einari fakligari formidling á høgum støði. Men vit ikki- arkitektar kunnu eisini fylgja við. Eisini brúkar hann Gunnar Hoydal sera væl, ikki sum katastrofu sendingin um Jens Paula Heinesen. Eg gleði meg til næsta partin. Eyðun Eliassen, arkitektur kom frábera væl frá sendingini Spennandi sending um byggilist ”Hetta er ein leikur fyri øll. Fólkaskúlaklassar, miðnámsnæmingar serligani. Eg ynski øllum Føroya fólki, at tey brúka 125 krónur og fáa hetta við. Sløkkið sjónvarpið og skrubba av til sjónleik. Hatta eru eini góð ráð. Føroyski veturin er lættari at liva við aftan á. Øll kunnu læra nakað um seg sjálvan av hesum stóra Ibsen drama. Gúnt er betri enn solarium, klænkiskeið. Gúnt er í støðum eins spennandi sum ein landsdystur millum Føroyar og Týskland, har Føroyar eru á odda 2-0.” Kim Simonsen