leygardagur 7. september 1991síða 10

Síða 10 BNA sosialurin | Nr. 164 — 7. september 1991 Í Gøtu eina nåttina Eg hevði leingi ætlað mær til Gøtu. Eg havi eina ommusystur har, sum eg ikki havi sæð í ellivu ár. Men nú skuldi tað vera. Vit fingu okkum nátturða bæði. Ommusystir er 86, men røsk og lett upp á sporið sum fá. Og mín sann um hon ikki átti ein dropa at leska okkum við aftur við nátturðanum. Tá ið klokkan var blivin hálvgum tólv, fór gamla at leggja seg. Hetta var eitt av teimum dýrdar- kvøldunum, sum bara finnast í Føroyum um há- summarið. Vit vóru mitt í juni, og veðrið hevði verið sjáldsama gott í fleiri vikur. Eg mátti út. Eg fekk mær tveir skarpar afturat úr fløskuni hjá ommusystur og fór spakuliga út í tún. Tað var so lýtt og samstundis svalligt, at eg feldi tað før- oyska summarið koma niður í lunguni á mær, hverja ferð eg dró andan. Hetta er eitt vælsignað land, hugsaði eg og kíndi trappugelendaranum hjá emmusystur. Eg fór tey fáv sporini rundan um húsini og sá, at tey vóru væl hildin. Tað hevði gingið tann rætta vegin í so máta í Feroyum hesi seinastu árini. Ommusystir hevði tríggjar ommu- synir, sum plagdu at koma at taka eina hond í. Teir vóru allir av raskastu fiskimonnum, og tá ið teir ikki arbeiddu upp á síni egnu hús, so vóru teir her niðri hjá »hini gomlu« og hampaðu um. Eg fór spakuliga gjøgnum ta nåttarkvirru bygd- ina. Nógv nýggj hús vóru komin, síðan eg var har seinast. Men best dámdi mær tey gomlu. Eg nærk- aðist aftur húsunum hjá ommusystur, tá eg knappliga sá hoyggjhúsið hjá abba daga fram úr tí fína slerinum av náttarsummarmjerka, sum gjerdi alt so trelsligt og so deiligt. Har plagdi eg at spæla sum barn. Eg mátti fara inn. Hurðin ríkti eitt sindur. Eg sá, at træhongslini vóru tey somu. Tá ið eyguni høvdu vant seg við myrkrið, sá eg, at hoyggj var einki. Sjálvsagt, tað vóru minst 25 ár liðin, síðan tey drupu kúnna. Men angin var har. Tann sami angin av hoyggi og farnum barnaárum. Ein súkkla stóð í einum króki. Annars var hoyggj- húsið tómt. Nei, hvat var hatta har yviri undir vindeyganum? Ein divanur. Ein divanur, sum tey nýríku hava tveitt út higar, hugsaði eg smáillsliga og læt eitt sindur av økologiskum forargilsi kitla meg. Eg fór yvir og legði meg. Beint her undir vindeyganum plagdi eg mangan at liggja í hoy- num og eygleiða mánan og skýferðina sum barn og hálvvaksin. Nú var eingin máni á luftini, bara tað duldarfulla mjørkatåmiø, sum ballaði alt og øll hesa stillu og tølandi summarnáttina... Knappliga hoyrdi eg træhongslini ríkja. Merki- ligt, hugsaði eg, hver man ganga uppi í nátt. Hurðin fór spakuliga upp. Móti tí veika og támuta náttarlýsinum sá eg ein breiðvaksnan mann standa sum innrammaður av durakarminum. Hann var hattleysur. So trein hann spakuliga inn, og eg sá, at hann var í einum skapilsi av stúku og húðaskúm. — Undarligt, hugsaði eg, her ganga annars ell í cowboybuksum. Eg settist upp undir meg og segði, bilsin og ikki sort kløkkur: »Gott kveld<. Mín tigandi gestur kom nærri og rætti mær hondina: »Gott kvøld«. Hann hevði eina sterka hond, sum óivað hevði hildið um mangan áralumman, hugsaði eg. Eg hevði reist meg upp, og nú stóðu vit báðir í tí trelsliga hálvmyrkrinum og segdu einki. Eg segði so, hvussu eg æt, og hann svaraði: >Tróndur<. „Íðan, tygum máttu bukka beinini<, segði eg og peikaði á divanin. Tróndur settist, og eg settist eisini. »Tygum eru kanska hiðani?< spurdi eg. „Ja, jú so er«, svaraði Tróndur, »eg búði her fyrr, og eg plagi at vitja aftur viðhvert. Eg vil so fegin vita, hvussu steðan er í landinum«. „Ja, tað er so rímiligt<, svaraði eg og hugsaði: Merkiligt, at hann ikki lurtar eftir útvarpinum. „Hvat ger tingið?< spurdi Tróndur. »Ja, hvat ger tingið. Teir tosa um at gera ein tunnil undir Vestmannasundi«. »Ein tunnil? Hvat er tað?< „Ja, eitt hol, ein long gong. Tað skal gerast møguligt at koma turrskøddur um Vestmanna- sund«, svaraði eg og skeitti niður á húðaskúgvar- nar hjá Tróndi. »Men tað ber jú til við båti«, segði Tróndur undrandi. „Ja, men tað verður tíggju minuttir skjótari gjøgnum tunnilin«, svaraði eg treystliga. »Eg meini tad«, segði Tróndur og tagdi eina letu. So segði hann: >Hvussu gongst við útróðrin- um?« >Utróðrinum?< endurtók seg. »Vit hava ongan útróður<. Tróndur vendi sær knappliga móti mær, hugdi benandi at mær og treiv um mín vinstra skevning. So segði hann: >Ikki máttu tygum skemtað so, tá eg beri fram álvarsligan spurning«. „Ég skemti ikki. Tað er mítt ramasta álvara. Vit hava ongan útróður, tí eingin fiskur er. ..a „Eingin fiskur«, fisti Tréndur, »tå ið vit í mínum ungu degum flotaðu áttamannafarið og róðu út á Svínoyarbanka, tá stóð á at draga. Tit skulu bara fara nóg langt út!< >Tað er ikki tað, góði tygum«, svaraði eg, »i dag kunnu vit sigla um øll høv. Tað er eingin fiskur eft- ir undir Feroyum, tí vit hava sjálvir beint fyri hon- um. Vit hava latið trolararnar grópa allan land- grunnin upp. Teir hava dripið hvenn stert, bæði stórt og smátt. Tá ið gýtingarfiskurin nærkast landi um várarnar, so liggja teir upp á lúr. Partrol- ararnir eru teir verstu. Og so skittfiskabátarnir, sum drepa tað sindrið av yngli, sum er. Teir taka alt, eisini línurnar hjá klaksvíkingum. Og í staðin fyri fongsulsstraff fáa teir premiu úr landskassan- um. Freðingarnir tosa um at minka um veiðitrýst- ið, men higartil hava teir bara minkað um fiskin. Tað er so lítið av fiskakendum eftir í havinum, at eisini fuglurin doyr«. Tróndur tagdi. Eg feldi, at hann ristist. So segði hann: „Men eru tað eingir skilamenn í Føroyum, sum kunnu siga við hasar — trolararnar, ella hvussu tað nú eitur, at teir skulu binda frið. Hatta er jú stórur landsskaði, um tað er satt, ið tygum siga«. »Skilamenn?« Eg mátti smírast. „Jú, vit hava nakrar politikarar og nakrar fiskifreðingar. Teir hava hildið, at hetta var beint«. „So eru teir ikki skilamenn«, svaraði Tróndur. So var tegn eina letu. Tað var týðiligt, at hetta, sum eg hevði sagt, hevði skakað mín óvanliga gest. „Men landið er skuldafrítt, tað vóni eg«, segði Tróndur spakur á málinum. »Skuldafritt er nú so nógv sagt«, svaraði eg. >Vit skylda einar ellivu milliardir til útlandið, og skuldin er skjótt vaksandi. Landskassin hevur ein- ar 600 milliónir í undirskoti um árið, og hesin pen- ingur má so lænast«. Tróndur tagdi. So spurdi hann: >Hvat er ein milliard?< Eg svaraði: »Ein milliard er túsund milliénir«. »Men góðar bátar hava føroyingar vénandi«, segði Tróndur. »Tå ið vit í minari tíð flotadu åtta- mannafarið her í Getu...< „Nú eitur tað skip«, beit eg hann av. »Vit hava nógv skip. Men vit hava havt fleiri. Fyri nokrum árum síðani fingu vit ein heilan flota av skipum, sum kostaðu báðu megin 100 milliónir hvert. Men nú hava vit latið tey fara av aftur landinum«. „Við stórum vinningi?< spurdi Tróndur glaður. »Nei, við stórum tapi«. Tróndur skalv, so hann mátti halda sær í. Eftir eina langa tegn tók hann renningarlop og segði: >Vónandi eru feroyingar sjálvbjargnir og fríir menn. Sum tygum helst vita, hevdu vit ikki lítið stríð av Sigmundi og hansara slag. Teir vildu leggja okkum undir Noreg, og føroyingar skuldu rinda Noregis kongi skatt. Men hetta vildu vit sjálvstýrismenn ikki. Tí var mikið stríð. Sig mær, lata føroyingar skatt til útlandið?< »Nei«, svaraði eg, »vit lata ongan skatt til út- landið. Men vit fáa 900 milliónir um árið úr Dan- marka. „Fyri hvat?« spurdi Tróndur forfardur. »Fyri einki«, svaraði eg og hugsaði um arbeiðs- loysið í Danmark. »Nådinnar breyå«, suffaði Tróndur, Þat móttaka olmussu er verri enn at lata skatt. Hevði Sig- mundur vitað! Men eru so eingir sjálvstýrismenn eftir i Føroyum?« „Jú, vit hava minst tríggjar flokkar av sjåly- styrismonnum?« Tróndur risti við hevdinum. „Eg forstandi einki«, segði hann og roytti seg í sítt reyða skegg og hår. >Hevði Sigmundur á sinni komið við til- boði um pening frá Noregis kongi, so hevdu vit 4 See