leygardagur 21. september 1991síða 15

Nr. 174 — 21. september 1991 M. A. Jacobsen — tann stóri savningarmaðurin — Sjeyti ár eru nú liðin, síðani M. A. Jacobsen við dygg- um stuðuli frá vælvildarfólkum fór undir at broyta gomlu bokasavnsskipanina, soleiðis at Færøe Amts offentlige Bibliotek, kundi gerast eitt landsbåkasavn við teimum skyldum og uppgávum, sum eitt slíkt átti at hava, segði Martin Næs, landsbókaverður, m.a. í fyrilestri sínum um M. A. Jacobsen í Kommunuskulahøllini i Havn í sam- bandi við handan av bókmentavirðislonum og hundrað ára minningardag M. A. Jacobsen. Vit prenta áhuga- verda fyrilestur hansara. er gamalt sagt um sovorð- ið arbeiði. >Jú<, svarar Fríðriks-Petur, »soleidis hava vit sagt, síðan norð- menninir vóru her<. Norð- menn hevdu verið við til at spreingja gjøgnum hamarin sunnan fyri Skopun og gera annað ar- beiði, tá ið bygdavegurin var gjerdur til Sands tíð- liga í hesi eldini. Tá skuldi bókin fara so stillisliga í lumman aftur, sigur seg- an. Hver ið man vera heimildarmaður at hesi Søgu, sigst einki um, men eg havi illbatan av, at hann er eingin annar enn Mass sjálvur, tí tann, ið ikki eigur eitt vist mát av sjálvsspeii, rekkur ikki langt sum orðasavnari. Síða 15 I 1919 fekk M.A. Jacob- sen frå legtinginum litið upp í hendi at endurskipa tað føroyska bókasavns- verkið. Í hesum sambandi nam hann sær kunnleika um bókasevn og bóka savnsviðurskifti í Dan- ark ann: 19 Hann hevði áðu verið úr Keypmannahavn 19 og hann las eitt skift lærda háskúlan har Hann var staddur í Havn undir 1. veraldar- bardaga, og her virkaði hann tá sum lærari við Realskúlan og við Lærara- skúlan. Lívsstarv hansara var bókaverður á Lands- bókasavninum, har hann starvaðist til 1944, tá ið hann andaðist bara 52 ára gamal. Um hetta mundið — í 1920 — vóru liðin næstan 100 ár, síðan tankin um at seta bókasavn á stovn vaknaði í Feroyum. Lestrarfelagið Í 1826 var eitt lestrarfelag Framhald á síðu 16 Á millumbleð innbund- in í smáar feroyskar álma- nakkar úr 20- og 30-árun- um er ymiskt forvitnisligt skrivað um stórar og smá- ar hendingar í bókasavns- arbeiðinum, m.a. spurn- ingar frá fólki um mangt og hvat burtur og heima, sum bekur kunnu vita frá at siga. Eisini tykist bóka- savnið við Massi á odda at hava verið málslig upp- lýsingarmiðsteð, líkt mál- stovu okkara nú á degum, eisini tá ið um galt at finna føroyskt orð ella heiti í staðin fyri út- lendskt. Soleiðis er t.d. skrivað fyri 25. mars 1928. »C. Holm Isaksen blaðstjóri hevur boðið J. Dahl, Símuni av Skarði, H.J. Mikkelsen, fútanum (Sundorph) og M.A. Ja- cobsen til fundar (á lesi- stovuni) at samráðast um navn fyri >Spejder<. Allir vóru á einum máli um at geva orðinum »skottari« besta viðmæli<. Ivaleyst hava teir havt orðið at skottast í huga til at týða danska sagnorðið at spejde, at skimast uttan um seg eltil., men hitt enska scout man eisini hava verið við í leiki. Hetta orðið skottari hevur ikki verið langlívað, um tað nakrantíð kom út mill- um fólk. Tað sigrandi orð- ið var sum kunnugt skóti, ið er enska orðið scout lag- að at føroyskum ljóðlík- indum. Hver, ið er meist- ari fyri tí, veit eg ikki at siga. Mangt og hvat ann- að hevur verið spurt um, men tíverri stendur altíð spurningurin einsamallur og ikki, hvat ið svarað hevur verið. Eg kann nevna nakrar spurningar: Hvussu eitur efterfølger á føroyskum? Ein spyr um føroyskt heiti fyri kiosk, annar hvussu museum eit- ur á føroyskum. Hvussu eitur Lyn á feroyskum? Hvussu verður navnið Malan bent? Hvussu eitur Stofskifte á føroyskum? Og Mistbænk? Mangt, mangt annað verður spurt um — tå sum nú leitaðu føroyingar eftir måli sin- um. Ikki munnu so mong hava spurt, uttan at tey høvdu góða royndir av Massi sum málkenum manni. Víða fevndi áhugi M.A. Jacobsens um feroyskt mál og feroyska mentan — onnur gera tí her í kveld skil. Her skal eg bert nevna fólkanevnini aftrat. Saman við Chr. Matras gav hann í 1930 hin henta lítla navnalistan »Føroysk følkanøvn«, sum man hava átt stóran lut i gongdini i navna- gåvuni hin føroyska veg- in. Lítið mundi hann gruna, at so langt skuldi ganga, áðrenn vit gjørd- ust okkum sjálvum ráð- andi í fólkanavnamálum. Hansara luti kunnu vit eisini takka, at hóast alt er komið so nær málinum, sum nú er. M.A. Jacobsen var mál- kenur sum fáur fyrr ella seinni. Í ellum, sum hann gav frá sær á prenti, vandaði hann sær um orðaval og stíl, og enn á degum er mangt at læra av at lesa frálíku greinir hansara og segur, bæði frumskrivaðar og týddar, og yrkingar við. Í ellum vildi hann lynna undir føroyskt mál.