fríggjadagur 28. mars 2003síða 2

2 Nr. 61 - 28. mars 2003 Nr. 61 - 28. mars 2003 3 Í 1950 læt Jóannes á Heygnum í Klaksvík trøð sína á Myrkjan- oyri, fyri lítið og lætt, til bygging av ellis- heimi. Nøkur ár frammanundan, beint fyri krígslok, høvdu menn tikið stig til at útvega gomlum í Norðoyggjum eitt heim. Men nógv ár skuldu ganga, áðrenn trøðin hjá Jóannesi varð brúkt til tað, hon varð ætlað til. Í sam- band við at Sambýlið á Heygnum herfyri læt upp, er spennandi søgan um áralanga stríðið nú komin út í bóklingi BÓKAÚTGÁVA Rúna Sivertsen Tað er Freydis Poulsen í Klaksvík, sum eftir áheitan frá einum áhugabólki, hev- ur skrivað søguna um ellis- heimið, sum ikki mundi komið. Í samband við, at Sjálvs- ognarstovnurin undir Kráarbrekku í Klaksvík herfyri varð tikin í brúk, hevur Áhugabólkurin fyri eldri og gomul í Norð- oyggjum givið út bókling, sum lýsir ætlanina at byggja ellisheim í Klaksvík og gongdina í málinum frá 1945-2002. "Søgan um Ellisheimið" telur 40 blað- síður. Í fororðinum sigur høv- undurin, at munnligu keld- urnar vóru fáar, nú so long tíð er fráliðin, síðani ar- beiðið fyri einum ellis- heimi í Norðoyggjum var størsta samrøðuevni mill- um fólk her. Skrivligt tilfar Av tí, at minnið oftast er svikaligt, gjørdi Freydis av at nýta skrivligt tilfar aftrat tí munnliga fyri at lýsa málið, sum tað var, tá tað var aktuelt. Aftrat tí søguligi gongd- ini, hevur høvundin lagt størstan dentin á at vísa á tað samanhald og bjart- skygni, sum var millum fólk í øllum heimunum í Norðoyggjum. Hetta var eitt mál, ið øll høvdu áhuga fyri og løgdu alla orku í at fáa framt. Áhugavert er at síggja nøvnini á øllum teimum, ið sótu í nevndunum, sum vóru við í arbeiðnum. Eis- ini eru myndir av fleiri av teimum, sum stóðu fremst í stríðnum fyri at fáa savnað pening til ellisheimið. Men, sum høvundin sig- ur, so er hetta bert ein lítil partur av øllum teimum, sum við vóru í arbeiðnum. Bóklingurin, sum kostar 100 krónur, er at fáa í Búnanum og hjá Eilif Arge. Peningurin fer óskerdur til tiltøk fyri eldri í Norðoyggjum. Bóklingurin, sum er sera áhugaverdur og væl úr hondum greiddur, er ein góð og bílig gáva, sum lýsir ein part av bygdasøguni hjá klakvíkingum. Tað verður kunngjørt at kæra mamma, kona, systir og omma okkara Vilgerð Astridardóttir Tórshavn andaðist týsdagin 25. mars 63 ára gomul. Jarðarferðin verður úr Havnar kirkju leygardagin kl. 14.00. Familjunnar vegna Andrias og Manijeh Tey, ið vilja minnast Vilgerð, kunnu lata eina gávu til Spedalskheitsmissiónina, konto í Føroya Sparikassi. Í nýggjastu útgávuni av "Ugeskrift for læg- er", verður víst á eina kanning, sum sigur, at tess longri eitt barn fær bróst frá mammu sínari, hægri verður intelligenskvotienturin BØRN OG MENNING Rúna Sivertsen Kanningin byggir á eina in- telligenstest, sum ein sálar- frøðingur hevur gjørt av nærum 1000 ungum kvinn- um og monnum. Eisini ein onnur kanning, ein sokallað Sessións-in- telligenskanning, gjørd av 2300 ungum monnum, peik- ar á, at vitið hjá bróstabørn- um verður betur ment. - Jú longri børnini hava fingið bróst, tess hægri intelligenskvotient finna vit. Tí er sannlíkt, at tað er sam- band millum bróstageving og vitið, sigur Kim Fleischer Michaelsen, professari við Institut for human ernæring á Landboháskúlanum. Sum eina møguliga orsøk, vísir hann á eina serstaka feittsýru í móðurmjólkini, DHA. Hendan er ein stórur partur av teimum feittsýrum, sum sita í membranunum í meginnervaskipanini - og DHA hevur møguliga eina gagnliga ávirkan á mem- branurnar. Fleiri orsøkir Donsku granskararnir hava roynt at tikið hædd fyri fyri øðrum viðurskiftum, sum kunnu ávirka intelligensin. Teir tora ikki við vissu at siga, at sambandið millum longdina av bróstageving og intelligensinum hjá barnin- um, ikki eisini kann hava aðrar orsøkir. - Orsøkin kann eisini vera tætta sambandið millum mammuna og barnið, meðan tað fær bróst, sigur sálar- frøðingurin, Erik Lykke Mortensen. Tað er væl hugsandi, at møður, sum hava orku at geva bróst leingi, eisini hava orku til at taka sær væl av barninum og menna tað bet- ur enn mammur, har orkan skortar. Sálafrøðingurin mælir mammum til at geva bróst í einar 8 mánaðir, tá brósta- geving eftir ta tíð neyvan hevur somu gagnligu ávirkan. Hóast kanningin greitt vísir, at bróstabørn eru betur fyri, tá tað snýr seg um in- telligens, vísir Kim Fleischer Michaelsen, professari á, at máldi intelligensurin bara er ein lítil partur av teimum eginleikum, sum menniskjað hevur. Bróstabørn verða gløggari sum vaksin Kanningar vísa, at børn sum fáa bróst leingi, verða klókari enn tey, sum ikki sluppu at súgva hjá mammu síni fyrstu mánaðirnar Mynd Jens K. Vang Ellisheimið sum ikki mundi komið Søgan um Ellisheimið er komin út í bóklingi. Bókin, sum telur 40 blaðsíður, kostar 100 krónur og er ein fitt gáva, sum lýsir ein part av bygdasøguni hjá klakvíkingum. Freydis Poulsen hevur skrivað og lagt til rættis. Peningurin fer óskerdur til tiltøk fyri eldri í Norðoyggjum. Johannes Matras (á Heygnum) og konan Thomasia. Í 1950 læt hann trøð sína á Myrkjanoyri til ellisheim. Fyri fáum døgum síðani, fleiri enn fimti ár seinni, kundu fyrstu búfólkini flyta inn í sambýlið á Heygnum undir Kráarbrekku í Klaksvík C M Y K 3 2