hósdagur 10. oktober 1991síða 6

Sáttmálin byggir tíðindablaðið á tað vit higartil hava selt til EF -men møguleiki er við samráðingum at tryggja okkum betri atgongd fyri vørur, vit framyvir fara framleiða og útflyta. Nú skal tingið viðgera sáttmálum millum EF og Føroyar Mánadagin legði Atli Dam, løgmaður fyri tingid handilssáttmálan, sum gjørdur er millum við EF. Sáttmálin er undirskrivað- ur, men við ti fyrivarni, at løgtingid góðkennir hann, og fyrsta dagin fara ting- men at viðgera sáttmálan. Tá løgmaður legði sátt- málan fyri tingið, greiddi hann eitt sindur frá søgu- ligu gongdini og hvat sátt- málin ber í sær. Fyribils avtala Tá tað gjørdist greitt, at Føroyar ikki fóru upp í EF, varð gjørd ein avtala um føroyskan útflutning til EF, eins og um innflutning til Føroya úr EF-londum. Eftir hesi skipan kunnu ávísar vørur við føroyskum uppruna verða innfluttar í felagsmarknaðin við ávís- um tolllætta. Men her var, sum vera man, eisini gald- andandi nakað fyri nakað, og fekk EF eisini ávísar tollfyrimunir fyri innflutt- atar vørur úr EF. Stórur samhandil Samhandilin millum EF og Føroyar hevur verið og er stórur. Í fjør útfluttu vit fyri tilsamans 2,5 milli- ardir, harav fyri tvær milliardir til EF. Sagt við ødrum orðum fóru 81% av okkara samlaða útfutningi til EF. Av útflutningi okk- ara til EF vóru heili 97% fiskur og fiskaúrdráttur. I fjør innfluttu vit fyri tilsamans stívliga tvær milliardir. Av hesum komu fyri 1,2 milliard úr EF- londum, ella 58%. Avtalan útgingin Men i 1988 gjørdi EF- kommissiónin vart við, at nýtslan av ymiskum toll- stigum motvegis Føroyum var ikki i samsvar vid seidvejuna hjå tollfelags- skapinum. EF førdi fram, at einki løgfrødisligt grundarlag var fyri at Dan- mark lat føroyskar vørur sleppa inn i felagsmark- nadan uttan at rinda nakran toll. Landsstyrid bad ti um at fáa tingingar í lag vid fel- agsmarknaðin. Uppleggið úr Føroyum var at fáa eina fríhandilsavtalu við EF, soleiðis at eingin tollur varð lagdur á vøruhandilin partanna millum. Til hetta segði EF seg ikki kunna ganga við til ein heilt frían handil, tí nakrar av vørunum vóru at rokna sum sera viðkvæmar fyri teirra marknað. Nýggi avtala Urslitid av hesum varð, at gjørd varð nýggj avtala millum Europeiska Bú- skaparliga Felagsskapin ødrumegin og Danmark og Føroya hinumegin um toll- viðurskifti partanna mill- um. Hesin sáttmáli lovir Før- oyum tollfrían útflutning til EF-lond fyri allan fisk, sum er veiddur av føroysk- um skipum í Norðurat- lantshavi, og sum føroy- ingar higartil hava fiskað. Undantiknar verða tó ávísar fiskavørur, sum EF metir sum viðkvæmar, har kvotur og loft eru ásett. Hesar kvotur og hesi loft byggja í høvudsheitum á tann útflutning, sum Føroyar higartil hava havt til EF. Meguleiki fyri nýggjum verum Hóast sáttmálin byggir á tær vørur, sum Føroyar higartil hava útflutt, er eisini møguleiki fyri at víðka sáttmálan til eisini at fevna um vgrur, sum vit møguliga fara at útflyta seinri. Nýggj fiskasløg og góðskaðar vørur, og ti er ein sokalladur menningar- klausulur settur i såtmålan. Ein felagsnevnd er sett til at umsita såttmålan, og kunnu partarnir fåa sini åhugamål vidgjørd i hesi nevnd. Enn er galdandi tann regla fyri vørurnar ur Føroyum, at tær skulu hava sin uppruna i Føroy- um. Heta vil siga, at fisk- urin og vgrurnar, sum famleiddar eru úr honum, skulu vera veidd við skipum, sum eru skrásett í Føroyum og sum sigla undir føroyskum flaggi, og har føroyingar eiga í minsta lagi 50% í skip- inum. Eisini er kravt, at øll yvirmanningin, og í minsta lagi 75% av manningini, eru føroyingar ella ríkis- borgarar í felagsskapinum. Nýggj tolllóg Ætlanin er, at nýggja avtalan skal koma í gildi 1. januar næsta år. Føroya binda seg, sambært sátt- málan, til at samtykkja eina nýggja tolllóg at galda frá sama degi, soleiðis at eingin tollur verður lagdur oman á ávísar EF-vørur. Til ein meirvirðisskipan kemur í gildi 1. januar 1993, hevur landsstýrið møguleika til at áseta ein ávísan fígjartoll. Verður útflutningurin til EF hin sami sum undan- farin ár verður roknað við, at nýggi EF-sáttmálin merkir ein tolllætta upp á millum 50 og 60 milliónir Tingið fer fyrsta dagin at viðgera sáttmálan millum EF og Føroyar Nr. 187 — 10. oktober 1991 krónur. Landsstýrið heldur, at broytti tollstigin á útflutt- um vørum til EF fer at hava vid sær, at fram- leidslan verdur umløgd til meira virdismiklar vørur, sum 6gjørligt hevur verið at útflutt við núverandi tollgjøldum. Tí verður roknað við, at samlaði vinningurin av sáttmálan- um fyri føroyska sam- felagið skuldi verið fleiri ferðir virðið á tí beinleiðis sparda tollinum í dag. tór.- Marita Petersen, landsstýris- kvinna í skúlamálum: At niðurleggja 10. flokkarnar er at bróta lógina 4 -Fólkaskúlalógin er ikki rørd síðani hon kom í gildi fyri tóly árum síðani. Hon eigur nú at endurskoðast, sigur lands- stýriskvinnan Sum vit áður hava skrivað, hevur hin føroyski fólka- skúlin tað ikki gott í dag. Í Havn rakar bæði spari- knívurin hjá landinum og kommununi sera meint, og hetta gongur eisini út yvir undirvísingina. Tað var einki minni enn eitt neyðarróp at hoyra frá skúlastjóranum í Kommu- nuskúlanum í Havn, Ottari Jacobsen, sum segði, at halda myndugleikarnir fram at skerja sum teir hava gjørt í seinastuni, fáa vit ein kryplaðan skúla, sum Ottar Jacobsen tók til. Hann hevur eisini sagt, at vandi er fyri at 10. flokk- arnir mugu strikast, tí í lógini stendur , at skúlarnir kunnu og ikki skulu hava 10. flokkar. Endurskoða lógina Marita Petersen, lands- stýriskvinna í skúlamálum sigur um sparingarnar frá LL GG landsins síðu, at tað ber til, at reka skúlan sambært lóg við teimum sparingum, sum eru gjørdar, men hon leggur aftrat, at vallæru- greinirnar eru í vanda. Hon heldur, at tíðin er komin at endurskoða fólkaskúlalóg- ina, og tí vil hon taka stig til at taka hesa lóg upp til nýggja viðgerð, tí lógin er ikki rørd síðani hon kom í gildi í 1979. 10. flokkur skal halda fram Marita Petersen, sigur, at hóast tað stendur í lógini, at skúlin kann hava 10. flokkarnar og ikki skal, metir hon tað sum lógar- brot, um 10. flokkarnir verða strikadir. Kommunan hevur skyldu til at síggja til, at umstødurnar, at halda skúla, eru í lagi og neyðugt undirvísingartilfar er tókt. Hon vísir millum annað á, at tá býráðið í Havn ynskti at leggja gjald á einnytslubøkurnar fekk byrådid greid bod um at tad bar ikki til. Kommunan hevur plikt til at lata næmingum ókeypis undir- visingartilfar. Landsstyriskvinnan legg- ur aftrat, at eru skúlarnir ella foreldrini 6nøgd vid hesi viðurskifti, heldur hon at Skúlaráðið eigur at taka spurningin upp. tór.-