leygardagur 12. oktober 1991síða 6

Síða 6 Taá illa hagreidda Gev fi Í Dimmal: ng 28/9 og í Sosialinum - akrar dagar seinni fýli: Sverri Eg- holm á ei ann, ið er onøgdur avnalog- gávun: rri Egholm hevur , at navnalóg- gávar "yðug. og at uppsk ul hesa lóg er o fræ ein og hver kann undir við tí. Men i vit vit báðir Sver samdir meira. H „ai hann bein- leiðis ryðja salt í sárið og speireka tey, ið ikki góð- taka islandsspilluna? Løgin alskur til okkara egna mål: í einum og øll- um at halda íslendskt vera betri, vakrari og rættari enn okkara egna. Er ikki legið, at íslands- orðini, sum inn eru drig- in, verða mett sum fer- oyskari enn okkara egna? Hví skal íslandskt hava sín sjálvsagda rætt í máli okkara? Er tað rætt, at óvanligur alskur og vir& ing hjá einstaklingum fyri einum grannamáli skal fáa álvarsamar fylgj- ur fyri okkara mál? Ert tú ikki samdur við hesi fólk. verður tú í besta lagi speirikin, og í ring- asta lagi spinnur eði í menn, og tú verður lagd- ur undir at gera álop á grannatjóð. Sverri Egholm endar lesarabrævið við einum treytaleysum lovsangi til åvisan mann. Har er so nogv åhugavert i, at vit endurgeva lovsangin i heilum liki: »Vit eiga ein ågrytnan hjålpara og målverja, sum rovnir alt hann kann, at sleppa okkum undan óneyðugum málsligum árini — úr Íslandi sum aðrastaðni. Við sáttligum orðum í talu og skrivt roynir Jóan Hendrik so trú- liga at vísa okkum á tað málsliga ríkidemi. vit sjálvi eiga framm- anundan, uttan at nyt- ast at fara út um ali- ringarnar at herma eft- ir eðrum, sum eg og fleiri hava ov lætt við at gera. Men ótakk- samt starv er, vælsign- að! Hesin hampamaður verður útspiltur og álopin dag og dagliga fyri sítt ósjálvsekna ar- beiði. Heldur áttu vit ell eftir ferimuni at hjálpt og stuðlað. tí tað er ikki einsmans- feri at berjast móti fleirhevdaðum trellum. sum ikki unna tær ar- beiðsfrið. « Mangt skal ein síggja. áðrenn eyguni detta úr ðurin. Johan sti verji nm. Antin sinum móðurmálið aftur heldur Sverri alt Føroya fólk fyri tað turra spott, ella ger hann gjeldur við professaranum. Latum okkum hyggja nærri eftir brotinum her omanfyri: »oneydugum málsligum árini úr Íslandi. . . «. Vit hava onki naturligt årin úr Íslandi, hvørki óneyð- ugt og enn minni neyð- ugt. Teir túsundtals sjó- menn, sum gjøgnum árini vóru har uppi, tóku stórt sæð einki heim við sær aftur, til tess vóru teir betri við sítt egna enn so. Nei, alt er miðvíst inn- drigið, og teir gera tað enn t.d. »nyyrdi«, »tøku- orå« og tað sjúkliga orðið »kynsbøt«. Vit leita víð- ari í hesum gullnámi: „Við sáttligum orðum i talu og skrift. . .«. Her skuldi Sverri tagt. Eitt annað gullkornið er her: »Hesin hampamadur verður útspiltur og ålopin dag og dagliga fyri sitt ósjálvsekna arbeiði. ..a. Ja, men fær maðurin ikki len fyri sítt arbeiði? Dámar honum ikki stak væl at hava ávirkan á málið? Og kan tað tulk- ast sum ósjálvsekni? Rætt er, at fólk gremja seg dag og dagliga, tí tey skilja ikki føroyskt, og tekur Sverri hetta sum persónlig álop á profess- | aran, so er tað tí, hann | identifiserar Johan Hen- drik við ta ógvusligu málbroyting. hend er tey seinastu 25 árini. Sum lærari heldur tú teg vera eitt slag av fakfólki, og tá ið tú dagliga fært brev á »føroyskum«, sum tú valla skilir, hevur tú or- sek at vera rísin við tey. ið hava hagreitt málið á henda hátt. Ein hevur varhugan av, at Piet Hein hevði målpjøssarar- nar í huga, tá ið hann tók til at »hvis du ingen tanke har, gør da ej din tale klar«. Fyrr er ført fram, at fólkið er ikki trygt við sit egna mål, og er hetta harðliga afturvíst. Synd at siga, at teir 30 heima- skipararnir, sum til onga verðsins nyttu við sveit- tabrot sótu og loystu óbrúkiligar uppgåvur, vóru tryggir við »m6dur- málið<. Henda fantas- tiska hending vísir, hvus- su er málreinsingin er og skuldi komið í Guinnes Rekordbók. Eitt petti taka vil aftrat: »at berj- ast móti fleirhevdaðum trølli..«, hetta var so skoðsmálið. Sverri Eg- | holm hevur til fjøldina av | Ferova fólki. sum dagliga leirhøev arðini Vit or amdir x | íslendskum óivað einasta í verðini í útihýsa tey so- kallaðu fremmandaorðini. Summi eru enntá fleiri hundrað ár, áðrenn tey fáa menustingin. Tá ið ein málsins galdralækni (harrans ólukka) í sínum óransakiliga vísdómi granskar seg fram til eitt hypermodernað tekniskt undur sum kompaktdisk- ur skal eita eftir sjúnkað- um sátuhoyggi, so megu vit, sum eru minni at okkum komin, hava loyvi at siga, at vit skilja ikki slíka freði. Eg haldi, vit kundu verið felags við restina av mannaættini og sagt diskur. Katamaranur skal eita tvíkilja. Nú er katama- ranur flatbotnaður. og upprunin var ein holaður træbulur vir útliggjara, men ongin kjelur. Sostatt kundu vit einsvæl rópt ein kollutan veðr tvíhyrn- ing. Ella hvussu? Tað absolutt negativa orðið doping umseta teir við tað absolut positiva stimbur. Hesir menninir eru púra skaðiligir fyri málið. Í Njals segu biður Rút- ur kong um orlov. Í eldir kvóðu feroyingar »Orlov biðjum vær<. Nú er lið- ugt við tí. Pjessararnir hava trýst farloyvi inn í staðin. Vóru teir so góðir við málið, sum teir látast, so høvdu teir sjálvandi hjúklað um hetta 800-ára gamla orð. Er málið blivið vakrari og meira beinrakið, síðan »Ikki í leid« er komið at standa á bussunum? Hvussu leingi skal eitt orð vera í málinum, áðr- enn tað vinnur hevd? Síðani Mortensens menn keyptu Smyril fyri 100 árum síðan, hava vit brúkt »ruta«. Vit plagdu at siga, at Tinganes og Kongshavn royndu við bátum um Kappaleiðina, og vit siga, at saltfiska- trolararnir fiska á fjar- leiðum. So her merkir leið eki. Undir krígnum skák- aðu sluppirnar sær undan minuvandanum og sigldu antin ta eystaru ella ta vestaru leiðina. Her merkir leið kós. Hví skulu vit so tyngja hetta sama orðið við einum triðja týdningi. Slík broyting er betur ógjerd. Nú hevur ruta 100 ár á baki og er vrakað. Orðið slupp hevur stórthundrað ár á baki og er fult góð- kent. Er tað tí at slupp er 20 ár eldri? Tað er annars av latínskum upp- runa, sum næstan er tað Nr. 189 — 12. oktober 1991 nú Útvarpið er farið at siga gassskortur, eftir at feroyingar saman við øll- um Norðureuropa hevur sagt gassmaska síðan fyrra heimsbardaga? Og so alt tað, ið hong- ur við einum orði. Pyro- manur eitur t.d. brenni- vargur, men hvat slag av vargi eru kleptomanar, nymfomanar og narko- manar? Og tann sjúkliga trongdin mani, er tað vargni, vargilsi ella varg- arí?? Teir taka eisini nýans- urnar úr málinum. Insti- tut, klinik, laboratorium, kontór og mong onnur — alt er stovur. Kovboys, arabar á kamelbaki, ka- valleristar og seyðamað- urin á Sondum — allir eru teir reiðmenn, basta. Tú hoyrir Gorbatjov, Vaclav Havel ella Garzia í sjónvarpinum, og tað kennist flevandi, at tú skilir fleiri orð, hóast tú ikki dugir málið. Men hetta hóvar ikki ellum. Vit skulu ikki hava nak- að felags við tær 5 mia., vit eru partur av. Hví ikki vera solidar- iskur við mannaættina og nevna solidaritet fyri soli- daritet? Nei, vit skulu siga samhald. Við erum orðum sambandsfelagið í Eysturoynni er systur- felag til tað meira navn- frama Solidaritet í Pól- landi. Gud forláti tú mær. Og alt kráma teir eftir. Tak t.d. ta prýðiligu fuglabókina. Tann fuglur, ið sjómenn hava rópt dimmur havskrápur, nevna teir gráskráp. Ikki tí hann er gráur, hann er jú brúnur. Men íslendarar siga gráskrofa. Tórshana nevna teir sundgræling, hóast hetta als ikki er grælingur. Hví ikki kalla kverkveggju urtagarðs- lomvigu ella okkurt líkn- andi? Mikkjal á Ryggi, ið bæði var málkunstnari og fuglamaður, hevur yrkt hesar reglur: Minkar títt lívsmót., lat barmin hin tóma fylla seg aftur við fag- urt at sjá. Hygg. hvussu bláber um heyggjarnar blóma, hygg. hvussu fípurnar veittra í lá. Å tjernini har snákar sær eitt yndisligt, elskandi stikkantarpar. Sjálvt hetta vakra erindi hava teir spolerað, tí nú eitur onki stikkont long- ur. Nei, jassarnir hava givið henni navnið Dan Reinert Petersen, skúlalærari skrivar: ini? Hett er jú vandalis- ma. Meðan vit eru við Mikkjal á Ryggi, so sigur Chr. Matras um hann so- leiðis: „Einki heldur hann minni um, enn tað mál sum fátæksliga út- gjørdir blaðmenn og bókamenn gera sær til, í annað borðið danskt, í hitt borðið islendskt«. Hvat hevði hann sagt, um hann visti aftur í verðina? Og hvussu við Richard Long og Tórarinn Even- sen. Hví verða teir tagdir burtur? Hin vegin verður Chr. Matras hildin upp í ljósið, hverja ferð mál- reinsarar verja síni sjón- armið. Men okkurt sigur mær, at Matras var ikki tann grammi lúkarin tey seinni árini. Týðingin Barka og Harra Pál er so leikandi lett og tolerant, at hon er ein fragd at lesa. Fundametalistarnir ella teir rætthugsandi siga ymiskt fyri at legalisera málbroytingina. T.d. siga teir, at málið er frítt. Hetta er bara ikki so í praksis, og tað vita teir væl. Utvarpið tekur við ellum av Setrinum, og tað verður síðani júkað og jabbað, so sjálvt tey argastu mótsteðufólkini taka við tí: Eitt annað, teir fera fram er, at vit missa okkum burtur sum tjóð, um teir ikki byggja uppfyri. Altso, gera teir seg til eitt slag av >Fylk- ing til tjóðarinnar bjarg- ing<. Synd at siga, at teir eru lítilætnir, hesir sum fóru avstað við máli okk- ara. Teir kalla tað eisini sjálvstýrisstrev, sum um tað bert eru loysingar- menn, ið eru góðir við málið. Teir siga eisini, at tað er ein aldargamal sið- ur at smíða orð. Tað er ikki gamalt at sita og smíða eitt heilt mál og tað fyri løn um lutir, teir als onki hava við at gera. Nú bleiv hetta nakað drugt, men ein stubbi er eftir. Her niðanfyri er eitt brot úr Fróðskaparriti 36.- 37. bók, sum J. H.W lisen hevur skrivað nógv hesi 10 árini, sum her verður ov langt at rokna upp. Tó er sumt, sum ikki samtykkir við áhugamálini hjá okkum og eðrum »Utjadarmål- um«. Eitt endamálið er at royna at forða fyri, at norðurlandamál fara meira hvert sína leið enn gott tykir. TY royna teir at finna fel- ags nyggj orå og heiti fyri nyggjum fyribrigd- um. Men sum vera man, hevur hetta bert tydning fyri tey try miðmálini: danskt, norskt og svenskt, ið eru so lík í bygnaði, sum um tey hevdu ver- ið málferi (dialektir) av sama máli. Vit og ís- lendingar hava aðra målstevnu og kunnu al- oftast ikki nýta tey orð, ið hinir semjast um, men vit kunnu tí sum vera man fáa góð hugskot av loysnunum hjá hinum. Ofta er tak- ið hjá teimum at semj- ast um at knæseta sama fremmanda- orðið!? Hetta pettið og serliga tað undirstrikaða má standa fyri professarans og málnevndarinnar egnu rokning. Hetta er ikki fólksins áskoðan. Íslendarar eru ómeta- liga illa fyri í norrenum samskifti. Teir eru so norrønir, at teir noyðast at kommunikera á ensk- um við sínar norrenu breður. Hetta er ikki mál, ið vit eiga at seta okkum, og her havi eg allar fer- oyingar við mær, undan- tikið ein lítil religiøs mål- sekt, við alt ov stórum valdi. Hesir menn siga seg bjarga málinum, men vit eiga at bjarga máli- num undan hesum monn- um og avtaka målnevnd- ina. Málnevndin er ikki representativ, hon um- boðar ikki fólkaviljan og átti tí at verið avtikin. Tí, sum maðurin segði: Fólkið krevur sítt stolna mál aftur. Dan. R. Petersen