mikudagur 30. oktober 1991síða 12

Síða 12 Fólkaskúlin - meguleikar heldur enn fordingar! -Latið okkum taka lógvatak saman børnum okkara til frama. Latið okkum troyta møgu- leikarnar, heldur enn at stara okkum blind í forðingum skrivar Hensar Ellingsgaard, stjóri á Landsskúlafyrisitingini í "Sjónarmið" í dag. Fólkaskúlin er tann al- menni skúlin, sum nú býður undirvísing eftir legtingslóg nr. 21 frá 22. mars. 1979 um fólkaskúlan, og sum var sett í gildi frá 1. august sama árið. Í lógini stendur, hver uppgáva fólkaskúlans er, og hvussu undirvís- ingin eigur at verða skipað. Fólkaskúlin er ein 7 ára grundskúli og ein 2 ára framhaldsskúli. Framhaldsskúlin kann verða førdur víð- ari við einum 10. flokki, ið kann rekka um meira enn eitt skúlaár. Tað hevur mangan verið funnist at okkara fólkaskúlalóg, at hon er ov rúm, at hon loyvir so at siga øllum, og at hon setir eingi krøv. At lógin er rúm, havi eg altíð hildið talað til lógarinnar fyrimuns. Hon gevur góðar meguleikar, tá ið talan er um framtíðar skú!- an. Framtíðar skúlin kann fremjast og mennast ein langan tein ávegis innan ver- andi lógarkarmar, júst av tí at teir eru so rúm- ir, men treyðugt so, at ikki forðingar eru at finna í lógum, kunn- gerðum, rundskrivum 0.ø., sum mugu verða beindar av vegnum, so hvert sum vit koma longur fram á leiðina í framburðarstarvi okk- ara innan fólkaskúlan. Men tað, sum enn ræður um, áðrenn farið verður undir nýggjar lógarkarmar, er at taka upp spurningin um sjálvt innihaldið í ver- andi fólkaskúlaundir- vísing, herímillum lærugreinir, læru- greinatal (samanber $$ 4—11 í fólkaskúlalóg- ini), tíma- og læru- greinabýti, eftirmeting o.s.fr. Í 1987 varð lesi- ætlanarnevnd sett til m.a. at taka upp hesar spurningar og at gera uppskot um hetta við ábendingum, um hvussu hon kundi hugsað sær at gera neyðugar ábetur her, so fólkaskúlin kann fáa eitt betur hóskandi undirvisingarligt og fakligt innihald. Nevndin varð biðin um at gera arbeiði sítt undir teimum fortreyt- um, at uppskot sam- stundis kundi verða gjørt um meguligar broytingar í verandi fólkaskúlalóg, sum nevndin somuleiðis var biðin um at endur- skoða. Í setanarskrivinum til nevndarlimirnar varð m.a. víst á, at innihaldið í komandi lesiætlanum skuldi fata um 2 partar: ein al- mennan og ein yrkislig- an part. Tann almenni part- urin var liðugur í 1990 og er komin út í bók: Fólkaskúlin — Undir- vísingarleiðbeining — Almennur partur. Tann yrkisligi part- urin er nú seinast í ok- tober mánaði latin landsskúlastjóranum og verður lagdur fyri Landsskúlaráðið til góðkenningar á næsta fundi. Hesin parturin: Fólkaskúlin — Undir- vísingarleiðbeining — Yrkisligur partur, verður síðan latin skúl- unum, sum skulu gera hver sína ítekiligu lesi- ætlan at senda Lands- skúlafyrisitingini til góðkenningar. Tað er mín vón, at hetta ar- beiðið fer at virka við til at menna virksemi skúlans við steði í teimum fortreytum, tann einstaki fólka- skúlin hevur. Tað, sum síðan ræð- ur um, er at beina burt- ur tær forðingar, sum kunnu verða fyri at menna fólkaskúlan. Hvussu tað fer at verða loyst upp fyri ávísum forðingum í lógini til tess at menna framtíðar skúlan, ber ikki til hjá mær at siga í dag, men tær fíggjar- ligu skerjingar, sum hava verið okkara sam- felagi fyri seinastu ár- ini, og sum tykjast at fara at halda fram, rekka jú inn í hverja einastu skúlastovu og darva eisini framburð- arstarvinum innan skúlan. Í orðaskiftinum á Feroya Legtingi um miðnámsútbúgvingar- nar, var í uppritinum frá landsstýrinum sagt, at vit hava ein góðan fólkaskúla, og tað tóku fleiri av polit- isku framsøguf6ikun- um undir vid. Harum- framt varð eisini borið Nr. 201 — 30. oktober 1991 fram, at vit eiga at »styrkja« okkara fólka- skúla, sum er grundar- lagið undir allari víðari útbúgving. Men vit eiga tó at hava í huga, at fólka- skúlin stendur dagliga fyri áhaldandi avbjóð- ingum í einum broyti- ligum samfelagi. Tí kunnu vit ongantíð geva okkum til tols og siga, at vit hava ein nóg góðan fólkaskúla. Fólkaskúlin er altíð á- vegis, og tað, ið ræður um, er at halda honum á teirri kós, ið samsvar- ar við tær samfelags- broytingar, sum altíð gera seg galdandi. Tað sígur samanum fíggjarliga, og tað verða vit at ásanna og at skipa okkum eftir, men skulu vit halda okkara fólkaskúla á tí undirvísingarliga steði, sum higartil er rokkið, so mugu vit fáa aðrar møguleikar at troyta við tí fíggjarliga tilfeingi, sum fólka- skúlin nú hevur, tó við teirri fortreyt, at undir- vísingartímatal næm- inganna eigur at vaksa heldur enn at minka. Forðingar í lógini, sum hava verið nevnd- ar, til tess at ioysa upp fyri virkismeguleikum innan fólkaskúlan eru t.d. floksdeildtalið, skeiðsbýtið og ár- gangsbýtið. Tað hevur eisini verið víst á, at ar- beiðstíð lærarans, sum hon nú er ásett við 27 undirvísingartímum, um vikuna, er ein stirv- in skipan í mun til tað, hon hevði verið, um hon varð legd inn í eitt ársverk við einum ávís- um árstímatali heldur enn við festum viku- tímatali. Um ein árs- verksskipan hevði ver- ið framd, hevði hon beint nakrar forðingar burtur. Í hesum skúlaárin- um 1991/92 eru 65 fólkaskúlar, av teimum eru 26 við færri enn 20 næmingum. Tað hevur veriå nevnt, at teir s.ørru skúlarnir hava fleiri møguleikar at fremja skerjingar enn teir smærru. Tað er ikki vist, at tað er so. Taka vit eitt demi við einum skúla ið hevur 7 næmingar ella færri (tað eru 17 tílíkir skúl- ar), skúlin hevur t.d. 28 læraratímar um vikuna til taks, ein av næm- ingunum er í 7. ár- gangi, men hevði hann gingið í einum ár- gangsbýttum skúla, hevði hesin næmingur havt 32 undirvísingar- tímar um vikuna, t.v.s. 4 tímar fleiri enn javn- aldurin í tí lítla skúlan- um. Men ársverkið hjá læraranum í tí sterra skúlanum ber í sær nógv fleiri arbeiðsupp- gávur enn hjá læraran- um í tí lítla skúlanum. Tað átti tí at borið til at skipa ársverkið í tí lítla skúlanum, so at tann ávísi næmingurin fekk fleiri undirvísing- artímar. Spurningurin um ársverk ella ikki er ein samráðingarspurning- um millum Feroya Hensar Ellingsgaard: -Tær fíggjarligu skerjingar, sum hava verið okkara samfelagi fyri seinastu árini, og sum tykjast at fara ; at halda fram, røkka inn í hvørja einastu skúlastovu og darva eisini framburðar- starvinum innan skúlan í Lærarafelag og Føroya Landsstýri, men tað er eyðsæð, at við eini árs- verksskipan hevdu vit fingið nakrar virkis- meguleikar, sum vit ikki hava í dag, og skúlarnir høvdu fingið eitt liðiligari arbeiðs- amboð at skipa skúla- dagin og skúlaárið við. Tað eigur eisini at verða nevnt, at skúlar- nir kundu skipa undir- vísingina hjá tí ein- staka næminginum, so- leiðis at næmingurin fekk fleiri meguleikar fyri sjálvvirksemi. Tað verður sagt og ásann- að, at vit liva í einum »informati6nssamfe- lagi« við nógvum tekniligum meguleik- um. Vit eiga at troyta hesar meguleikar og miða ímóti, at Lands- miðsteðin fyri Undir- vísingaramboð fær til vega dátusteð við ym- iskum undirvísingar- skráum, sum skúlarnir kunnu troyta. Við ein- ari telduskipan kundi næmingurin so eisini í tí lítla skúlanum havt samskifti við hesa steð, meðan lærarin gjørdi annað arbeiði í skúlanum, og sostatt fingið fleiri undirvís- ingartímar. Latið okkum taka lógvatak saman bern- um okkara til frama. Latið okkum troyta møguleikarnar, heldur enn at stara okkum blind í forðingum ! Hensar Ellingsgaard