leygardagur 2. november 1991síða 10

Síða 10 Aftaná sjórænararnar tidindabladid (Sosialurin — TE Nr. 204 — 2. november 1991 i Hvalba kom skansin Um hvussu fóroyingar bóðu kong um at fáa våpn og frálæru í vápnanýtslu. Um sjóverju undir Føroyum í 17. óld og um at Skansin í Havn varð bygdur aftaná at Turkarnir høvdu herja í Føroyum Herfyri vórðu vrakpettir funnin í Hvalba. Hóast tað ikki er prógvað, so er møguleikin fyri, at hesi vrakpettir stava frá einum turkiskum skipi, sum gjørdi um seg í Suðuroy á sumri 1629. Í hvussu er, so eiga vit skrivligt tilfar, sum prógvar, at turkisk ófriða- skip herjaðu á sumri 1629. Mest álítandi keldan er løgtingsbékin frá hesum tíðarskeiði. Men ein samtíðarmaður, Lucas Debes, prestur í Suður- streym skrivar eisini um de Yrmðre á sjórænararnar í bókini Færoæ et Færoa reserata. Hendan kom út í 1673/74. Lucas Debes viðgerð ófriðaskip í Føroyum. Hann nevnir millum annað avriksverkið hjá Magnus Heinasson, tá hann stríddist móti sjó- rænarunum. Hann nevnir eisini hvussu fronsk og bretsk skip hava gjørt ónáðir í Føroyum. Hann skrivar um at føroyingar hava gjørt mótstøðu tå ófriðaskip hava herjað: "Men efter- “mm tbue + fø” : - VP Doembe ts: os Men Lg úpu—*r Nemrr tier Í. Á ål HE FotSunoin nauð Søn, er beg Fe Po øf GS. ves Ma FÁN: bo SA 0 ban ler 4 HS vr Tor: Á 4 < bon 2 Y Ves $= þrrr gf ; Ser . P hen ie , Gør € eros "et hel8se tr F ER A er ' € 15: % 7-0 Nhu R … in ET fort BRE fe y SÍ gg en w > ves í je Ser fe Gr Á nn nr:5/ åre Son <A fer ol øer fyn Á ræv Yi -#*r A) yi; fr bed $ GF A hl“ atli ” ta mr Joen = vr ål . O hf r Ær 2 Gr „> Sí BP led 6. 4 Sø Sy =} i BE ef < rogr$1 veð Son prær #ð:7 fem Gear ed Í fe9t= SF á tore prog Cvr Signu een Fer ft aner FRE Fy + FOR Sinier ST pe 9 … 1 rw 2 »å - ÆR BET: ; „fest Greg BIÐ SR > Fa FA z Á nr I -rðe é%tl » N rr ni som deres (føroyinga) Formue bestod udi Land- Gods, Kvæg og vilde Fár, hvor paa Fjenden kunde gøre dennem liden skade, så haver de beskærmet sig paa de høje fjelde: dog haver Suderingerne en Gang holdt offentlig Slag med Irske Sø-Røvere, der de ikki straks vilde forlade Landet, hvorudover de forsamlede sig imod dennem og sloge dennem alle ihjel. Saadant Folk haver ofte stor Fortræd imod dette fattige Land, og var man fast ikke føre Í rn Hr 0 Som ' Free r på noget Aar fri for dennem udi forrige Tider." Her visur Lucas Debes á at í gomlum tíðum var rættuliga vanligt, at ófrið- askip gjørdu um seg í Føroyum. Hann nevnir nøkur dømir: Tann seinasti bisk- uppurin i Føroyum, Her Peder Ribe var so illa plågadur av fronskum sjórænarum, at hann at enda noyddist at flýggja úr Føroyum. "Her Rasmus Sogne- Præst udi Suderø pinte de saaledes med en line om hans Hoved for Penge Skyld, at han derefter var moxen ubekvem til sit Embede." Eingilskir fiskimenn Lucas Debes skrivar, at eingilskir fiskimenn plagdu vid valdi at taka føroyingar umborð á fiskiskipini, tá teir vóru á veg til Íslands. Ongin varð eirdur. Sjálvt prestarnar tóku teir við sum trælir fyri at hjálpa til umborð. „ Tá teir komu aftur úr Íslandi vórðu føroyingarnir settir á land har sum lættast lá fyri: "Saaledes haver Færø udi lang Tid tilforn været ligesom et almindelig Rov for saadanne grumme Ulvers Tænder." Turkar í Suðri Bókin hjá Lucas Debes kom út góð fjøriti ár aftaná at at turkar høvdu herjað í Suðri og tí er ikki løgid, at hann eisini Orð: Jústinus Myndir: Kalmar og Rógvi nevnir hesa hending. Lucas Debes greiðir frá prestinum, Hr. Povel Rasmussøn, sum flýggj- aði við einum smádrongi undan turkum. Og at hann gjørdist óður í høvdinum av hesi hending. Og Lucas Debes nevnir eisini, at danir gera nakað við hóttanina um sjórænararnir. Hann skriv- ar: "Udaf saa stor Usikk- erhed havde de fremfarne Konger hgjlovligts udi Hukommelsen, nemlig Fredricus II og Christianus IV af deres kristelige Omsorg og Medlidenhed over disse deres fattige Undersaater udgjort Skibe til at krydse paa disse skadelige Mennesker. Iblandt de Kaptajner, som disse Skibe førte haver Magnus Heinesøn været den fornemste, hvilken gjorde saa tyndt iblandt dette slags Folk, saa at man, saa længe Magnus levede, forman lidet til dennem. "Men deri Magni hoved faldt af, opløfte disse arrige Mennesker deres Hoved igen, og øvet sig igen som tilforn." Sidan heitir Christian IV å Jørgen Daa um at koma sjórænarunum i Føroyum til livs. Lucas Debes skrivar: "Christian den fjerde haver udgjort et Skib, med en mandhaftig og tapper Mand, ærlig og velbyrdig Jørgen Daa, hvilken og i lige Maade haver gjort sin yderste Flid at dæmpe saadant Rgver-Pak." "Iblandt andre overkom han en ireske Sø-Røvere i Vestmannahavn udi Strømø. En Del af Folket undrendte straks over Landet, og tog en af Ind- byggernes baade og for fra Færø til Hetland: som de igen bleve, bleve fangne og ophængte." Efter, Jørgen Daa haver Højstbemeldte Hans Kongl. Majest. andre Kap- tajner og Skibe udkom- manderet under Færø at krydse, hvilke havde al- mindeligen deres Havn udi Skaale-Fjord i Østerø, hvor af Havnen nu kaldes Kongs-Havn. Ov dýrt vid sjóverju Men danska sjóverjan av Føroyum kostaði ov nógv. Og tí datt hon niðurfyri. Lucas Debes skrivar: “Men eftersom paa saadanne Skibes Udredning gik aarligen en stor Omkostning større end som Kongl. Majest. Interesse udaf Landet sig kunde bedrage, haver Højstbemeldte Konning Christian den Fjerde naadigst for godt anset, at lade gøre en Befæstning udi Thorshavn mod al fjendtlig uformodelig Anløb, eftersom der ikke aleneste bevares Kongl. Maj. Landskyld, men endog al Købmands-Vare til det ganske Lands Underholdning." Lucas Debes sigur, at Skansin i Havn var bygdur aftanå at Turkar høvdu herjad i Føroyum. Tað vil siga, at brævið hjá Joen Justinussýn, løgmanni og báðum sýslumonnunum í Suðri hevur givið úrslit. Hann skrivar eisini, at aftaná at Turkar herjaðu í Suðri hava føroyingar ikki verið plágaðir av ófriða- skipum í sama mun: “Og haver siden den Tid nogenlunde været sikkert for saadanne Sø- Røvere, uden naar Krig og Orlog er indfalden mellem Danmark og andre Riger, da man som troligt kan være, ofte anfægtes af nabolige Fjender.” Løgtingsbøkin I brævinum, sum Joen Justinussøn, løgmadur