hósdagur 7. november 1991síða 15

Nr. 207 — 7. november 1991 keldan, hinar norrenu tjóðirnar leita til fyri at finna sínar retur. Bæði danir, sviar, norðmenn og oyggjatjóðirnar fyri sunnan okkum. (Væl vitandi, at norrent mál eisini hevur sín uppruna í germanskum, ger- manskt í indo- europeiskum og so framvegis). Hetta merkir ikki, at Ísland bert er eitt »forngripasavn«. Nei — tverturímóti hava teir prógvað at til ber at samtvinna varðveitslu og broytingar (tað man eita »progressiv konservatisma« á millumtjóðalatíni), at vera í teirri serstødu at hava høvi til at málbera seg um øll nútíðarfyribrigði á egnum máli. Ikki bert serfrødingar skilja tekn- isk og frødilig orð, nei, øll kunnu — vid at greina orðini — skilja hvarjum tey eru saman- sett av. Fyri íslendingar er óneyðugt at skilja latín og grikskt fyri at lesa freðigreinar á móðurmálinum. Og at teir, sum Dan R. Peter- sen heldur, hava sterri trupulleikar enn vit í millumtjóða samskift- um, tí teir rekja sítt egna móðurmál, er bein- leiðis tvætl. Tvert- urímóti: fáar tjóðir munnu hava so sterkt altjóðameðvit sum júst íslendingar. Sjálvandi eiga vit ikki umhugsunarleyst at taka við ellum orðum, íslendingar smíða. Við Dan vil eg tó siga, at eisini teir nýta orð sum »orlov«, »ruta«, og nýggj orð, sum fella inn í bendingarmynstur og málkervi annars, so sum »traktor« og »diskur«. Og dámar tær ikki orð sum >ljóm- fløga«, so er tað ikki haðani, tað kemur. 5. Rótloysing staðarnavna Hevði íslendska varð- veitslan av norrønu sjálvsímyndini miseydn- ast, hevði danska hjá- landaveldið sigrað eisini har á mentanarliga økinum. So itu eisini íslendingar donsk bronglað nøvn, og vit við teimum høvdu end- að sum hetlendingar málsliga, ikki at vita hvat egnu orð og nøvn merkja. Bygdir høvdu til dømis itid »Gliebre« og »Sjov«, og hvat vid donsku moyggjabitun- um i navninum »Myggenæs«? Eiga vit ikki at vera takksom fyri at kunna skeita i útnyrðing fyri at bjarga okkara málsligu sjálvsí- mynd toluliga snikka- leysa inn í nútíðina, tí mitt í ellum hesum »europiseringum«, »anglo-amerikani-« og »internationali-« og eðr- um »-seringum«, standa norrønu tjóðirnar og londini sterkast í allari millumtjóða samvinnu við at viðurkenna og varðveita okkara ser- merki og eginleikar. Tað er til fánýtis at berjast ímóti millum- tjóða samskifti á fjøl- miðla- og mentanarøkin- um; men her er sum við einstaklinginum: einans við at skilja teg sjálvan kanst tú skilia onnur, einans við at vera góður við títt egna kanst tú vera góður við og njóta tað hini hava at bjóða tær — og ikki minst: einans við at elska teg sjálvan ert tú førur fyri at elska tín næsta (mis- skiljingar frábiðnar). Hetta er eisini galdandi fyri tjóðir. 6. Løgfrødiligt navnafrælsi Er málburður fólksins viðkvæmt evni í al- mennum umreðum, eru mannanøvn hvaðna við- kvæmari: vit kenna okkum lættliga »rakt« ella enntá »særd í stolt- leikan«. Men føroyingar hava so fingid nyggja navnalóggávu. Sum við øllum réttøkum broyt- ingum, krevst her til- lagingartíð, áðrenn før- oyskir navnasiðir fáa fótafesti og gerast hevd. Her má einstak- lingurin hava løgfrødi- ligan sjálvsavgerðar- rætt, tvs. um hann/hon ynskir gamla ættar- navnið, vil kennast við åvis stadarnøvn, navn faðirs/móður afturvid syni/dóttur, ella okkurt annað. Og tað uttan at spyrja nakran kong. (NB. Ongin má hava einarætt, »patent« til á- vís son/dóttir-nevn!). Kanska fer óttin fyri hurlivasa at gera seg galdandi eina tíð, síðani fara hálvdonsk nevn í seguna, sum minni um tíðarskeið í Feroya Søgu, har tað eydnaðist hjálandastevnuni at ota formligu sjálvsímynd okkara av palli. Síða 15 Polytypi-framsýning i Norðurlandahúsinum Í samstarvi við Nordisk Konstsentrum í Helsing- fors letur ein framsýning við heitinum POLYTYPI upp í Norðurlandahúsin- um 8. november kl. 17.00. Graeme Rudd og aðrir tónleikarar seta framsýn- ingina við eini konsert upp á hálvan tíma, og framsýningin verður standandi allan november mánaða. Seinastu tíggjuárini er ein menning hend innan myndlist, soleiðis at markið millum tær ymisku listagreinirnar: tekning, máling, skurð- myndlist og grafikk, er kámað. Líistafólk nýta fleiri listagreinir, og eitt og sama listaverk kann verða sett saman av fleiri ólíkum listagreinum. Men tá ið tað kemur til gra- fikkin, er hetta ikki so vanligt, og í norður- lendsku londunum finst í dag ein lutfalsliga stórur bólkur av listafólki, ið mestsum arbeiðir við gra- fikki burturav. Nú er tað so, at grafikkur ofta ligg- ur til grund fyri sjón- bandsframleiðslum, men nýskapanin innan grafikk- in hevur ofta verið knýtt at menningini í teimum fototeknisku hættunum at reprodusera. Henda gongdin hevur havt við sær, at norðurlendsku grafikara-felogini eru farin at seta mark millum reproduktiónir og upp- runalig listaverk. Innan fyri teir vanligu grafisku arbeiðshættirnar hava royndir verið gjerdar við nýggjum tilfari, t.d. við at trykkja á plastikk. Tá ið talan er um at úttrykkja seg grafiskt, ber eisini til at tosa um endurnýggjan, eftirsum at fleiri listafólk hava nýtt stórar steddir — ein gongd við eisini hava sæð innan málninga- list. POLYTYPI, ein ar- beiðshættur við elektro- lysu til kopargrafikk, er ein nýggjur teknikkur inn- an grafikk. Tað er áhuga- vert at arbeiðshátturin er eitt úrslit av seinastu teknifreðiligu menningini, samstundis sum hann hevur retur langt aftur í seguna hjá grafikkinum. Peter Sjøblom ferir í grein síni arbeidshåttin heilt aftur til 1700 talið. Og júst hetta samanspælið, millum gamla vitan og nú- tímans teknifreði, ger evnið hugtakandi. Ein bólkur av norðurlendsk- um listafólkum hevur ar- beitt og gjørt royndir við POLYTYPI sum grafisk- um teknikki. Listafólkini í tiltakinum eru: Lennart Aschenbrenner (S), Lauri Astala (SF), Helgi Thor- gils Fridjonsson (IS), Pet- er Hahne (S). Olav Christoffer Jenssen (N), Leif Lage (DK), Jukka Måkelå (SF) og Peter Sjø- blom (S). Ymiskt var, —hvussu nógvar royndir listafólkini høvdu framm- anundan, og Peter Sjø- blom ynskti at lata sinar norðurlendsku starvsfe- lagar sleppa framat verk- staðnum, fyri at fáa fram tey ymisku eyðkennini hjá norðurlondum. Í kanningini av arbeiðs- háttinum er tann fjeltátt- aða bakgrundin saman við stílinum hjá tí einstaka listafólkinum vorðið eitt rikidømi, sum hevi verður at síggja í POLYTYPI- framsýningini. Í sambandi við fram- sýningina hevur Nordisk Konstsentrum givið eina bók út. Bókin kunnar um POLYTYPI, og lýsir hvussu nógv lættari tað er vorðið fyri listafólk at ar- beiða við kopargrafikki. Tað er eitt ynski, at fram- sýningin og bókin kunnu geva listafólkum íbástur til at halda fram við at menna arbeiðsháttin. Meira um POLYTYPI er at síggja frá fríggja- degnum 8. november kl. 17.00 í Norðurlandahús- inum. Og tann fyrsta hálva tíman verður tón- leikur undir leiðslu av Graeme Rudd at hoyra. við hópin av góðum vinningum byrjar i SOSIALINUM um hålvan november Verið við frá byrjan — vissið tykkum øll blødini! GERIST HALDARAR!! — og fáið hetta frálíka tíðindablað restina av árinum — 5 ferðir um vikuna fyri kr. 100,- - sosialurin - sosialurin - sosialurin - sosialurin - sosialurin - sosialurin - sostalurin - < rin - sosialurin - sosialurin - sosialurin - sosialurin Ja! Eg gerist haldari av Tíðinda- blaðnum Sosialinum og fái blaðið 5 ferðir um vikuna. frá nov. 91 til nýggjárs 91/92. fyri kr. 100,- (haldarar i Føroyum) fyri kr. 160,- (haldarar uttanlands) Navn: Bústaður: Bygd/býur: mm. 110 Tórshavn Kannað postverkinum