leygardagur 11. januar 1992síða 17

Nr. 7 — 11. januar 1992 eres" SR S0Slalurin Bræv av Malta Vit hava fingið sendandi bræv úr Malta. Tad er rithøvundin Jens Pauli Heinesen, sum skrivar. Brævið er dagfest 11.12.1991 i Vit búgva, sum tit kanska longu vita, í einari bygd her á Malta, eini danskari bygd, ti at tað er Dansk Folkeferie, sum bygt hana hevur, og her búgva so at siga bara danskir turistar. Her eru 150 hús ella bungalows, sum teir rópa tað. Vit hava stóran svimjihyl, líka stórur sum tann í Havn, og er hann upphitaður um veturin. Harafturat tennisvell, mini- golf, spælipláss til bern. Vit hava eisini eina reception, ein sjålvtøkuhandil, eina restauratión, og eina barr — nógv fínari enn t.d. Maxim á Argjum. Matur og drekka eru bíligari enn i Føroyum, eisini húsaleigan er rættiliga bílig. Vit búgva í einum av hesum húsun- um, tey eru stór, her eru sjey seingjar- pláss og allir hentleikar, men einki sjón- varp og einki radio, men ein dagin, vit vóru inni í hevuðsstaðnum Valetta, keyptu vit okkum eitt radio við ellum fýra bylgjunum og bandspælara við stereo, so nú kunnu vit lurta eftir ensk- um og týskum steðum og fylgja við, hvat hendir úti í verðini. Eisini hoyra vit danskaran og norðmannin á stuttbylgj- unum. Tvey kveld upp í slag hoyrdu vit danskaran á longbylgjunum rættiliga væl, men so hvarv hann og ikki er hann afturkomin enn. Vit hava keypt fleiri bond, bæði klassisk og popp, so nú kunnu vit, nær tað skal vera, bæði danska polka og jitterbug her á stein- gólvinum. Men sjónvarp fáa vit ikki, og so legið tað kanska ljóðar, sakna vit tað heldur ikki, í staðin fyri arbeiða vit dúg 1 iða og lesa nogV 3 við } [ ittanum. Uppi å øt tel 3 ri uttanum, mel FO har I til af 1 r all lágu, SO Mar De ii áa soia ær ali havt hug til tad kansk x . nen tað ér ein su iÍsamar agoyggin, men n enn 350.000 folk PO k 1 eitt semitiskt eli inum uppruna, men við nskum og enskum lánorð eru tey politisku o mentunarligu viðurskiftini sera lík tein um ferisku, sama knarrið og somu l arabrev, hetta kunnu vit síggja í einun ensktskrivandi blaði, sum vit keyp hvenn dag Øll her duga enskt. Malta var jú bretskt hjáland, men fekk sama slag ax sjálvstýri, sum vit hava, í 1921. Í 1964 fingu teir loysing, men ikki fyrrenn í 1974, tann 13. des., gjørdist oyggin republikk. Hesin dagur er nú halgidag- ur, øll hava frí, tað er teirra tjóðardagur, sum tey hátíðarhalda við talum og skrúðgongum og veitslum júst sum vit á ólavseku. Hvusus tað er við ítrótti, dugi eg ikki at siga. Maltesar eru katolikkar allir samlir, og tað sigst um teir, at teir eru teir mest fanatisku í verðini. Alt, sum eitur porno, er strangliga bannað. Eisini er tað strangliga bannað kvinnum at vísa sín- ar herligheitir. Skuldi onkur funnið upp á tað, fær hon stóra bót, havi eg latið mær fortalt, so her ræður um at ansa sær. Men trýst elur móttrýst, tað kenna vit eisini alt ov væl til i Føroyum. Eftir blaðnum >The Times«, (soleiðis eitur blaðið teir geva út á enskum), at døma, sær tað ikki so heilt gott út við kristilig- heitini í hjørtum teirra, ólevnaður og hópin av um, yvirh stuldur hoyra til dagsins ordan og dråp kemur ofta fyri. Nu ein dagin var ein turistur sligin niður á alljósum degi og alt tikið frá honum, hóast fult av fólki var til stedar og løgreglan í námindum. Og kortini slapp ránsmaðurin til rým- ingar við tjóvagóðsinum. So tit skilja eisini, at her ræður um at gera seg herða- breiðan hjá tí, sum ikki er tað framman- undan. Og brennivínið perlar í gløsum. Barrirnar eru sum murran. Í so máta eru teir ikki nekur hykl. Malta hevur sítt egna universitet, nógv størri enn tað føriska. Nýliga vóru ikki færri enn um 700 kandidatar út- klaktir. Maud hevur roynt at sett seg í samband við universitetið, men higartil uttan úrslit, teir lata ikki frætta frá sær. Heldur ikki stersta skald í oynni hevur latið frætt frá sær. Maltesar eru staddir í sama dilemr feringar, teir ert fáir til at tal av so nógvum og mugu sálda, tí koma vit vist í síðsta rað Og maltesar er og fot ingar eitt eld hugað fótbóltsfólk. Herfyri spældu teir ungdómslandsdyst ímóti Ítalia og taptu 2—0, men tað kki ein sál, sum ikki ivaðist í, at tað vóru teir, sum hevdu vunnið. Dystin, teir hevdu spælt framm anundan mó lia, taptu teir 9—0. Her er grasvøl i stadion, og bert ein teir nyliga hava fingid. Restin er vist bara grusvøllir Oyggin Malta er låg, og tad visti eg ikki frammanundan. Her eru eingi fjøll, men drúgvar herður sum i Suðurstreymi, men bert upp til 200 metrar, eitt sindur yvir onkustaðni. Oyggin er bygd upp av kálksteini, eitt poknut og moyrt grót- slag at síggja til. Vit vóru eina útferð við bussi, og har sóu vit veldig >grótbrot<, veldigar >torvgravir<, har teir við rund- sag skóru ferhyrntar, avlangar steinar úr hesum kálksteini, bókstaviliga soleið- is sum vit eina ferð í fyrndini skóru torv. So at siga allir bygningar í hesum landi eru laðaðir upp og festir saman av hes- um steini. Á Malta regnar lítið, at kalla einki um summarið. Á vetri kann tað haraftur- ímóti stundum oysa niður, og kortini eru her ongar áir og eingi vetn, tí at vætan beinanvegin seyrar niður igjøgnum tað poknuta grótið og hvervur í undirgrund- ina. Teir gera vatn úr sjógvi, og tað er dýrt, men vatninum bilar einki, tað foss- ar úr kranunum, eg havi ongantíð áður fingið so vælsmakkandi te. Vegna tey klimatisku og geologisku viðurskiftini er ikki nógvur trævekstur her og lítið av mold. graslíkisvellur, su Men sjálvsagt hava teir sítt jarðar- brúk. Frá tí vit komu og allan november mánaða var fínasta summarveður. Men fyri tveimum vikum síðan kom skifti í, og tað gjørdist keðiligt føriskt summar- veður við regni, vindi og toruslátti, og hóast termometrið vísti 8 hitastig um morgunin, kendist luftin ótrúliga keld. Tað hevur ongantíð verið so kalt í de- sember mánaða seinastu 50 árini, lesi eg í blaðnum, so har hava vit ikki verið heppin. Í tí heita Miðeystri hevur stór- kavi verið seinastu tíðina, og tað er hað- ani kuldin kemur. Men bendurnir fegn- aðust um regnið, fyri teir var tað ein gáva av himli. Teir høvdu júst sett epli niður fyri triðju ferð í ár, so tit skilja, at vit altíð kunnu keypa nýggj epli, og tey smakka ófera væl. Høvudsstadurin eitur Valetta eftir einum fransmanni, Valette, ið grundaði býin. Sjálvur býurin er ikki serliga stór- ur, kroystur innan fyri ein tjúkkan ring- múr, men uttanfyri vaksin saman við aðrar býir til ein stórbý, sum t.d. Keyp- mannahavn og Frederiksberg. Valetta er ein tiottur Dyur vi Tey kunnu sanniliga vera stoit av at vísa fram sítt tinghús og sír stjórnarbygning og sínar katedra Kirkjubømururin er eitt lítið ne li aftur- ímóti. Hvussu hetta fámenta fólk hevur 1 kunnað bygt hesar veldigu bygningar- nar, er mær ein gáta. Og okkara tin hvat skulu vit siga um tað? Kundu vit IKK) fingið okkum ein prýðiligari by ing enn handa lítla bóndagarðin. Eg minnist eina ferð pápa spyrja meg: „Heldur tú, vit fáa ein nýggjan løgtings- bygning, áðrenn eg doyggi<. Tað var, sum skammaðist hann um hann, og vit fingu sum kunnugt ongan, meðan hann var á lívi, og hann kemur helst ikki í okkara tíð. Tað er meira enn neyðarsligt, haldi eg. Annars er arkitekturin, tá ið tað snýr seg um íbúðabygging her á landi, avgjert einki at reypa av, tvertur- ímóti. Eg havi ongantíð verið nakrastaðni, har tað er so oyðið fyri fugl sum her. Her eru havnir og her er útróður sum aðra- staðni, men tú sært ikki eina likku, henda matvísa fugl. Og tað hevur sínar grundir, sum eg hevði hoyrt um, áðrenn eg fór heimanífrá, men sum eg ikki vildi trúgva, men vit fingu sjón fyri segn beinanvegin vit komu. Vit fóru ein túr niðan á eina herðu, har stóðu tveir menn inni í einari lítlari smáttu laðað upp av gróti, slíkar lítlar smáttur síggjast alla- staðni. Alt í einum smullu trý skot og ein stari kom bóltandi niður av himli í einum fjaðraroki. Framman fyri okkum gekk eitt ungt danskt par, og gentan fór beinanvegin til gongu yvir til teirra, og tað sást, at teir fingu av grovfílini, men tað hjálpti lítið, hon hevði ikki meir enn vent teimum bakið, so small aftur eitt skot. Í gjár vóru vit so aftur ein túr, har kom ein stórfuglur, sum eg ikki kendi, skotini smullu, men hann slapp ið hvussu er ta ferðina við lívinum. Ja, teir skjóta allan fuglin, sum kemur á oynna, ikki bara skjóta, men seta eisini upp netfellur, og her koma nógvir fugl- ar, ikki minst í flytifuglatíðini á veg til Afrika. Longu í lýsingini byrja skotini at smella, sunnudagar er tað sum í kríggi. Hetta er ein maltesiskur sportur, rópa teir tað, ein gamal siður. Fyri um- leið 100 árum síðan hevdu byrsumennin- ir í Feroyum eisini tann sport um vårar- nar at fagna tjaldrinum við byrsu, men Gud havi lov fyri, at tann sporturin er r. Men tað er hann altso ikki her og tey eru sjálvsagt nógv, sur avlagdu ) eru í eð ini um henda ósið bæði innanlands og uttanlands, dúgliga verður skrivað blødunum um tað, ikki minst nu, val stendur fyri durum. Men tað hjálpir einki, hvussu Malta verður skammað út. ikki petti. Byrsumenninir eru nevniliga so nógvir, at politikararnir tora ikki at við málið. H sjúkt enna vit Feroyum. Ein hert på í ! í beið eð ey. M iðug við barn UUDB í I i [s € ði > x næstun i 3 ( r eg liðu ð sje u og st ) radnun | ferð inr eir dalig søgu«, h« nan far £ mo 250 síðum, og verkið a 12( síðum, so stikk denn leiga okkum eina lítla knæteldu við printara og eg siti nú og skrivi skaldseguna inn í hesa lítlu og ótrúliga hentu maskinu. Eg ætli sjálvur at geva út, men tað verður hart, tí bókaselan hjá mær er so at siga steðgað, eg hugsi, fólk er roytt mær. Men tað er nú einaferð soleiðis við tí, at ein bók er ikki liðug, fyrrenn hon er komin út, so út skal hon onkursvegna Bestur heilsur Jens Pauli. PS. Nú eg sendi hetta avstað, er de- sember mánaður av, og veðrið hevur verið, sum tað stendur omanfyri, keði- ligt føriskt summarveður, regn, vindur, torusláttur. Gott av tí, eru tað víst nek- ur sum halda. Áh menniskjan, menniskj- an. Men hesi má eg bedreva við, at í dag er aftur strálandi summar. Lesi annars í blaðnum, at hetta er ringasti desember mánaður í mong harrans ár, ikki bara her, men nógva aðrastaðni í verðini. Summi halda, at tað kemur av eldgosin- um á Filipsoyggjunum saman við eldi- brandinum hjá Saddam Hussein í Ku- wait. Ja, hver veit. Landsliðið spældi móti Grikkalandi herfyri. Úrslitið: 1—1. Í 1975 spældu teir eisini móti Grikka- landi. Tá vunnu teir 2—0, ein sensatión, sum hoyrdist um allan heim, og sum teir liva stórt uppá enn dagin í dag. Men eftir mínari áskoðan als ikki so stór, sum tann hjá okkum móti Eysturríki. Gott nýggjár, ell somul.