fríggjadagur 24. januar 1992síða 19

Nr. 16 — 24. januar 1992 —T—2G—— — =. øll ið starvast á hesum fyritøkum í nógv størri mun enn á »vanligum« virkjum eru tryggjað framhaldandi arbeiði. Vert at nevna er kanska eisini, at meðan fráveran á hesum >-eðrvísi< fyritøk- unum liggur um 1,5 til 2,5%, so er hon á teimum »vanligu« um 10 til 12%. - Hesi tel siga meira um trivnaðin á arbeiðspláss- unum enn drúgvar frá- greiðingar. Kann bøtast um arbeiðsloysi? Búskaparfreðingar siga í dag at arbeiðsloysi er „nakað vit mugu læra okkum at liva við<. Tað stendur eisini svart upp á hvítt í teirra pensa erda Háskúlanum, eins tíð 1 stod ] irra »profess i Skrivað SU ans um Kan A K Ka kunn 1ugt er einki arbeidsloysi i Japan (so sum vit lysa tad), og hóast teirra »livsstilur« mentan og sammett við okkara er sum at sammeta nátt við dag, so er ikki tí sagt, at teirra loysnir á ávísar samfelagsspurn- ingar ikki kunnu leiða okkum inn á spor, ið vit kunnu nýta. Japanarar meta sjálvir, at setanir fyri lívið, dygd- arbólkaskipanin og bonus- skipanin eru millum týdn- ingarmestu orsøkirnar til teirra stóru búskaparligu framgongd og yvirhevur góða úrslit á at siga øllum vinnulivsøkjum. Skipanir- nar eru grundaðar á ta fyri japanarar (!) sannroynd, at í veruleikanum ynskja allar menniskjur at vera til gagns. Her skal bert verða nomið við bonus- skipanina (sjá annars bók- lingin »Japan«, II partur, ið Ídnaðarstovan gav út í 1983). Henda skipan, ið allar fyritøkur i Japan hava, virkar å tann hått, at eina, tvær ella triggjar ferðir um árið fáa øll á fyritøk- uni útgoldið ein ávísan part av vinnine'"um afturat grundlenini. Hes- in partur kann samanlagt ofta vera rættuliga stórur — nærum eina heila árs- len. Hin vegin fellur henda skipan meira og minni burtur, tá tað bú- skaparlig sansar at á virk- inum, og kann samlaða lønarutgjaldid sostatt i ringum tíðum minkast við — um neyðugt — 35% utt- an so at nakar verður upp- sagdur. Skipanin líkist sum vit skilja okkara minstulenar- skipan fyri fiskimenn, men meðan tað í Japan er fyritøkan sjálv, sum rind- ar »minstulønina«, so er tað hjá okkum skattgjald- arin (»landid«), ið tryggjar »endan«. Nu trúgvi eg, at eisini fólkið á hesum klettum ynskir at vera til gagns fyri onnur. Hugsa vit okk- um tí Feroyar sum eina „japanskt skipada« fyri- tøku, t.d. eitt »fiski- og framleidsluskip« við einari manning uppá 47.000, so vórðu fyrst og fremst Al- mannastovan og lutvíst Sosiala Deild „umborð<É niðurlagdar/umskipaðar beinanvegin. Í staðin fyri tryggjaði so »Reidariid Feroyar< ellum yvir 20 ár (67% av »manningini«) eina minstuløn uppå t.d. 120.000 kr. årliga, øllum til og vid 14 år (25%), t.d. kr. 6.000 árliga og teimum arbeiða ella nema sær ein- hverja útbúgving. So einavaldskent føroy- ingurin nú í longri tíð hev- ur verið stýrdur, so koma vit kanska í fyrsta umfari at uppliva at nekur velja at ganga fyri einki, men tað varar neyvan leingi, fyrr enn arbeiðslívið finn- ur fram á nýggjar leiðir, tí tá ellum stendur frítt í at velja fær eisini einstak- linga framtakið víðari ræsir, samstundis sum vandin fyri at koma á »skeiva rók< verður mun- andi minni. Vit fáa sterri arbeiðshug, arbeiðsgleði og ágrýtni. Í dag rýmir stórur partur av tí unga Einstein osfr., fyri at takka, at vinnulívið er so framkomið sum tað er í dag -—ikki tilvildarligu partabrævaeigarunum og settu stjórunum, ti teir kunnu altíð býtast út. Hetta tykist vinnulívið heilt at hava gloymt — tó rætt skal vera rætt: Av og á frættist, at vinnulívið hevur >sponsorað< okkurt mentunarframtak, og so viðvend verðin er vorðin í dag, so takkar mentunar- fólkið vinnulívinum fyri (sjålvsøgdu!) »droparnar« vid tåravåtum eygum og húgvuni í hondini. Eg byrjaði hesa grein við einum demi, ið lýsti Føroyskir vinulívsmenn vóru fyrst í 80-unum í Japan fyri at kunna seg vid vinnuliv og onnur viðurskifti har frá 15—20 ár (8%) t.d. 24.000 kr. árliga. »Minstulønirnar« = her eru metingar (og gitingar) ut frå einari skattskyld- ugari A-inntøku uppå til- samans 4,5 mia. kr., at aldursbýtið er umleið sum nevnt, at bruttotjóðarúr- tekan er 7,5 mia. kr., og at vit kunnu loyva okkum at nýta upp til uml. 4% av skattskyldugu A-innteku okkara til hesa skipan. Tey, ið vinna meira enn ásettu merkini, fáa sjálv- andi ongan eyka »minstu- lenarpart< og møguliga í fyrsta umfari heldur ikki hjún, har samanlagda skattskylduga inntekan er yvir kr. 240.000. Á vísar galdandi trygdar- og eftir- lønarskipanir koma helst eisini inn i myndina her. Allar kanningar benda á, at øll, ið hava gingið og i dag eru noydd at ganga fyri einki, ásanna orða- fellið: >Rótin til alt ónt er arbeidsloysi«. Eg eri ti sannførdur um, at okkara samfelag hevur alt at vinna vid at fremja eina minstulønarskipan fyri øll frå vøggu til grøv, sum her er skotin upp. Men skipanin må fremjast utt- an almennar »peikifingr- ar« og i ålit til at tå saman um kemur vilja øll gera nyttu fyri seg. Ti skal eis- ini øllum standa fritt i bodi at ganga fyri einki, at ágrýtna fólkinum av land- inum, tí lærlingaplássini eru fækkað niður í at siga einki á hesum klettum. Skilligt er, at minstalønar- skipanin vildi broytt hesa fyri land og fólk so óverd- igu steðu fullkomiliga. Málið er sjálvandi polit- iskt, eins og tað bert er landsstýrið, sum hevur myndugleika at krevja at fáa teir upplýsingar frá skattavaldinum, ið eru neyðugir, so ein neyvari kostnaðarmeting av skip- anini kann fremjast. Samanumtikið Ands- og mentunarlívið er tað frælsa samspælið mill- um handaligu og andaligu evnini hjá menniskjunum við tí tilætlan at skapa okkt#t til gleði og gagns. Øll nýskapan er grundað á hetta frælsa samspæl og øll frælsisskerjing á hes- um eki kemur ti vinnu- lívinum fyrr ella seinni aftur um brekku, tí uttan tey skapandi avrik, ið eru og framhaldandi verða framd gjøgnum mentun- arlivid úrskepast vinnuliv- ið og buskapurin. Vit siggja i dag urslitid av ti- líkari skerjing i londunum fyri eystan, og vit siggja tad hjå okkum sjålvum. Tad eru andsmenniskj- um sum t.d. Phytagoras, Aristoteles, Archimedes, Newton, James Watt, eyðmjúku Canossa-gongd- ina hjá einari óhepnari menniskju úr einum al- mennum einkarætts- stovni í annan fyri at fáa rætt sín framdan. Ég havi roynt at víst á, at almenni hugburðurin: At vit øll eru nekur óálítandi dovin beist, til vit hava prógvað tað ovugta, saman við upplivingini av einum órættvísum lønarbyti ger, at fólk yvirhøvur líta at arbeiðinum sum eitt slag av »revsing«. Helst er tað eisini so, at verður menn- iskjan viðfarin sum eitt óálítandi dovið beist, ja, so verður hon ofta tað eis- ini, serstakliga sum her mótvegis »ti almenna«. Lógir og skipanir, id kenn- ast órættvísar, skapa sum kunnugt ónegd og sið- loysi. Í 20 ár runnu vit við vaksandi ferð runt og runt um gullkálvin til vit at enda vórðu so í erviti, at vit duttu um koll. Hetta hendi fyri trimum árum síðani, men enn tykist til- vitskan at vera ov grugg- ut at kunna skilja, at tað ikki er nóg mikið við javn- vági á fíggjarlógini og í samhandlinum við onnur lond fyri at koma upp á føtur, og fáa unga fólkið, ið rýmir av landinum, at venda við aftur. Skal eitt uppskot um minstuløn til øll frå vøggu til grøv vinna frama, so verður neyðugt vid hug- burðsbroytingum — ikki bert í okkara tilvandu fat- an av, hvat arbeiði er, og hví vit arbeiða — men líka týdningarmikið er tað, at vit nú byrja at skilja, at kreppan í okkara samfe- lag fremst av ellum er ein hugsjónarkreppa. Tað er flogið og hugsjónin um eitt betri samfelag at liva í, ið lyftir okkum upp og fram — ið fær »hønuna at verpa gullegg«. Men flog- ið „fánar í fangabúri-, sum Janus-skald segði. Tann steðugt vaksandi frælsisskerjingin og ómynduggerðing av tí ein- støku menniskjuni, ið verður framd av okkara myndugleikum og Stóri- beiggjum, kevir ikki bert Kreativu evnir x 3 Y 11r er Hønan« verpu!r i HA nokk neyðaregg i dag Síð“ 19 Onkur vil kanska h: 'da, at frælsisskerjingin hjá okkum ikki er órt »verri« enn í hinum N orð- urlondunum. — Kanska ikki, tá tað snýr seg um orðingar, men stóri mun- urin er, at vit búgva í ein- um samfelag, har áell kenna øll og ell ansa øftir ollum, og Gud náði ið vågar sær at vera Bør- vísi! Tá henda -hóttan- kemur oman á alt ð, ja, so hokna Palleba; og Marsanna. Frá degi tl annan merkja he kanska ikki, og hvussu steðan var fyri 10/15 árum síðani, hava vit gloymt, men hagtelini fyri brots- gerðir og telini fyri okkara nýtslu av nerva- og sovi- heilivági tala fyri seg At tíðarormurin skiftir Tormóður D HYGG HER! Standa tit og mangla okkurt til KNALL- ERTINA, SCOOTARAN ella MOTOR- SUKKLUNA, hví so íkki ringja til Fa. ERIK JOHANSEN. — Vit utvega allar lutir til YAMAHA, KAVAZAKI, SUZUKI, HONDA, VESPA, JAVA 0.0. merki. Vit selja eisini: Leðurklæði Leðurhandskar Fallhjálmar PIRELLI-dekk Bremsuklossar Bremsubakkar Sterkar ketur Røttu oljurnar til tina súkklu YAMAHA taskur YAMAHA joggingklæði YAMAHA T-shirts YAMAHA regnskjól YAMAHA ryggsekkir Fa. ERIK JOHANSEN Tlf. 10183 - Fax 19673 Postboks 3063 - 110 Tórshavn BRUNI SKULI Fundir verda i Bruna Skula i Fr. Peter- sensgøtu hesar dagar: 24. jan. — Fríggjadagin kl. 20.00 25. jan. — Leygardagin kl. 19.00 26. jan. - Sunnudagin kl. 11.00 og kl. 18.00 Villy Nordmand Andersen