mikudagur 9. apríl 2003síða 8

Nr. 69 - 9. apríl 2003 15 UTTAN ÚR HEIMI Lívlanga arbeiðslegu Russiska dómsvaldið hevur dømt ein mann lívlanga arbeiðslegu, eftir at maðurin varð funnin sekur í at hava pínt og myrt fimtan fólk seinastu tíggju árini. Tann 39 ára gamli Alexander Borovkov búði í býnum Jaroslavl, sum er einar 300 kilometrar í landnyrðing úr Moskva. Har gjørdi hann seg inn á fólk, og serliga vóru tað tey, sum áttu stór ella dýr hús, sum liðu undir ágangi hansara. Í 1994 varð hann tikin, men flýddi úr fongslinum. Meðan hann sat í fongslinum, hevði hann gjørt av at beina fyri teimum, sum hann fyrr hevði gjørt seg inn á, tí á tann hátt kundi hann sleppa undan, at nakar teirra fór at vitna ímóti sær. Úrslitið varð, at hann myrdi fimt- an fólk. Undir rættarmálinum ímóti honum kom fram, at nakrir aðrir menn høvdu hjálpt honum. Fýra teirra hava nú fingið millum 22 og 25 ára fongsul. Boston Globe heiðrað Tá amerikansku fjølmiðlarnir í fjør avdúkaðu eina sexgølu fyri og aðra eftir í katólsku kirkjuni í USA, var tað blaðið Boston Globe, sum gekk á odda. Og nú hevur blaðið fingið samsýning fyri arbeiði sítt. Mánakvøldið varð kunngjørt, at Boston Globe hevur fingið ta virðismettu Pullitzer-heiðurslønina aft- ur arbeiði sítt at avdúka loynidómarnar aftan fyri amer- ikansku kirkjudyrnar. - Tit skrivaðu søgu í fjør. Tit gjørdu, at heimurin er vorðin betri, tryggari og meiri menniskjaligur at búgva í, segði blaðstjórin á Boston Globe, Martin Baron, í einari heilsan til blaðfólkini. Drúgvur vetur Veturin hevur havt óvanliga ilt við at sleppa takinum á Suðurevropa í ár. Vanliga plaga tað at vera umleið 20 hitastig í italska landspartinum Apulia hesa tíðina á árinum, men tá fólk har komu upp mánamorgunin, var avkavað. Longur norðuri, í italsku Alpunum, ávaraðu myndugleikarnir um vanda fyri skalvalopum. Í Suðurtýsklandi hevur ferðslan verið nógv darvað av kava og hálku teir seinastu dagarnar. Hetta er ikki van- ligt, og tí høvdu nógvir bileigarar sett sær summardekk undir bilin. Tá so hálkan kom, endaðu nógvir bilar við síðuna av vegnum, og aðrir stoyttu saman. Eisini longri norðuri í Týsklandi hevur hálkað órógv- að ferðsluna, og løgreglan sigur, at nógv ferðsluóhapp hava verið á motorvegunum við Berlin og Dresden. Í Danmark hevur tað verið kalt seinastu dagarnar, og í gjár boðaðu veðurmenninir har frá kava. Skotar jaga tindasvín Bretsku umhvørvismyndugleikarnir eru farnir undir at jaga tindasvín á oynni North Uist úti fyri skotsku vesturstrondini. Myndugleikarnir hava gjørt av at taka 200 tindasvín í ár. Trupulleikin er, at tindasvínini gera seg inn á fugl- in, sum eigur á oynni. Tindasvínini loeggjast á reiðrini, og tað hevur havt við sær, at fuglurin á North Uist er nógv minkaður. Bretsku umhvørvisverndarfelagsskap- irnir siga seg skilja, at tað er neyðugt at bjarga fuglalív- inum á oynni, men teir halda tað kortini ikki vera rætt at avlíva tindasvínini. Tí verður roynt at taka tey liv- andi, so tey møguliga kunnu flytast aðrastaðni, har tey ikki gera fugli opg øðrum ónáðir. Men tað er ikki vist, at tað verður so lætt at fáa fatur á tindasvínunum. Víst verður á, at veturin hevur verið rættiliga kaldur har á leiðini, og tí verður hildið, at tindasvínini liggja framvegis í dvala. Og tá eru tey ikki løtt at finna. Tá amerikanskir her- menn funnu tunnur við einum flótandi evni, hildu teir seg hava fingið prógv fyri, at Irak hevur evnafrøðilig hópoyð- ingarvápn. Men inni- haldið í tunnunum vísti seg at vera eitt evni ímóti illgrasi. KRÍGGJ Í IRAK Árni Joensen: - Umfatandi kanningar hava víst, at tað, sum vit funnu sunnan fyri Bagdad, var eitt evni ímóti illgrasi og ikki nervagass, segði Adam Mastrianni, talsmað- ur hjá amerikansku her- monnunum í Irak í gjár. Amerikanararnir hildu í fyrstani, at teir vóru komnir fram á eina goymslu við evnafrøðiligum vápnum, og fleiri fjølmiðlar mettu tunnurnar sum prógv fyri, at Irak veruliga hevur hóp- oyðingarvápn. Hildið varð, at talan var um nervagassið sarin, men kanningar hjá amerikanskum serfrøðing- um vístu, at so var ikki. Arabisk bløð hava sein- astu dagarnar gjørt nógv burturúr, at amerikanarar og bretar framvegis ikki hava funnið nøkur hópoyð- ingarvápn í Irak, og fleiri av bløðunum skriva, at kríggið við Irak hevur sín uppruna í einari lygn. Fyri nøkrum døgum síð- ani søgdu amerikanskir talsmenn, at hermenninir høvdu funnið hópoyðingar- vápn við býin Najaf, men tað avsannaði bretski verju- málaráðharrin, Geoff Hoon, seinni. Tá kríggið brast á, fingu amerikansku og bretsku her- menninir serligar trygdar- búnar, sum skuldu verja teir ímóti møguligum evnafrøði- ligum ella lívfrøðiligum vápnum. Men amerikanarar- nir munnu kenna seg tryggar nú, tí mánadagin fingu 20.000 flotahermenn boð um, at teimum nýtist ikki at vera í verndarbúna longur. - Vit halda ikki, at vandin fyri evnafrøðiligum álop- um er serliga stórur, segði talsmaðurin hjá flotaher- monnunum. Tað var ikki nervagass Bumbaðu Saddam og synirnar Amerikanarar vistu, hvar Saddam Hussein og synir hansara vóru. Stutt eftir raktu fýra sterkar bumbur húsini. KRÍGGJ Í IRAK Árni Joensen: Fyrrakvøldið boðaði fregn- artænastan CIA amerik- ansku herleiðsluni í Qatar frá, at irakski leiðarin Sad- dam Hussein, og synir hansara, Qusay og Uday, vóru farnir á ein fund í kjallaranum á einari mat- stovu í Monsur-býarpartin- um í Bagdad. CIA visti eis- ini at siga, at einir 50 limir í Bath-flokkinum hjá Hus- sein vóru eisini á fund- inum. Herleiðslan í Qatar bar skjótt at, og 40 minuttir seinni slepti eitt B1- bumbuflogfar fýra sterkum bumbum niður yvir bygn- ingin, sum hýsti matstov- uni. Bumburnar vigaðu 900 kilo hvør, og spreingirnar vóru so ógvusligar, at bygningurin varð javnaður við jørðina. Spurningurin í gjár var, um Saddam Hussein veru- liga var í húsunum, tá bumburnar fullu. Amerik- anarar søgdu seg ikki vita tað við vissu, men hinvegin vóru teir sannførdir um, at var irakski leiðarin har, tá bumburnar raktu húsini, er hann neyvan á lívi longur. Bretska blaðið The Gu- ardian skrivaði í gjár, at CIA visti ikki einans, at Saddam Hussein og synir hansara vóru í húsunum í Monsur- býarpartinum, men at fregnartænastan visti eisini, hvat teir og Bath-limirnir tosaðu um. CIA lurtaði eftir orðaskiftinum, og sambært The Guardian snúði fundur- in seg um, hvussu tað mundi bera til at sleppa til rýmingar úr Bagdad. Hetta vildu am- erikansku myndugleikarnir tó ikki vátta í gjár. Tað var ikki nervagass, men eitt evni ímóti illgrasi, sum var í tunnunum, sum amerikansku hermenninir funnu. 15 14 Nr. 69 - 9. apríl 2003 UTTAN ÚR HEIMI Vandi er fyri, at 40 milliónir afrikanarar fara at líða hungur í ár, fáa tey ikki hjálp frá altjóða samfelagn- um. Men altjóða sam- felagið hevur ikki sama ans fyri neyð í Afrika sum aðrastaðni. HUNGURSNEYÐ Árni Joensen: - Hvussu ber tað til, at altjóða samfelagið er til reiðar at góðtaka neyð og líðingar í Afrika, sum vit ikki høvdu góðtikið, var tað nakra aðrastaðni á Jørðini? Spurningin eigur leiðarin fyri heimsins matvøru- stovni WFP, James Morris, sum skýrir hetta dupult- moral, ið ikki kann halda fram. Oman á støðuna í Afrika kemur Irak, har stórur tørv- ur er á hjálp aftan á kríggið og tólv ár við tiltøkum. WFP hevur biðið um at fáa 10 milliardir krónur til at hjálpa irakska fólkinum, men enn hevur stovnurin bert fingið smáar tvær milli- ardir. Tær eru komnar úr USA, Bretlandi, Avstralia, Týsklandi, Kanada, Spania, Ný Sælandi og Italia. Samstundis eru tað aðrir, sum fýlast á, at USA nýtir 455 milliardir krónur til kríggið í Irak, meðan land- ið bert er sinnað at veita irakska fólkinum 3,8 milli- ardir krónur til neyðhjálp. Tveir heilsuserfrøðingar á lærda háskúlanum í Lond- on, Jaime Miranda og Dav- id Barr, siga í einari frá- greiðing, at heilsa og væl- vera hjá fólki er avgerandi fyri trygd og støðug viður- skifti. - Men kortini leggur am- erikanska stjórnin minni dent á hesi grundleggjandi viðurskiftini enn á tað, sum stjórnin rópar bardag- an ímóti yvirgangi, siga teir báðir bretsku serfrøðing- arnir. Hungur hóttir 40 milliónir fólk í Afrika Uppaftur eitt deyðiligt virus funnið í Vietnam Í Vietnam eru minst tíggju børn deyð hendan seinasta mánaðin av einum løgnum virus. Tað er ikki SARS. VIRUSSJÚKUR Árni Joensen: Sambært heilsumyndug- leikunum í Vietnam høvdu tey tíggju børnini nógvan fepur, tá tey vórðu løgd inn á barnasjúkrahúsið í Ho Chi Minh. Eftir stuttari tíð fingu tey magapínu, fullu síðani í óvit og fingu trup- ulleikar við andadráttinum og at enda hjartasteðg. Tann seinasti tilburðurin var mánadagin, tá eitt sekstan mánaðar gamalt barn doyði ellivu tímar eft- ir, at tað var komið á sjúkrahúsið. Teir vietnamesisku lækn- arnir halda, at tað nýggja virusið er eitt enterovirus, sum ger seg inn á gøgnini og elvir til magapínu, spýggju og lammilsi. - Vit halda ikki, at hetta er lungnasjúkan SARS. Vit hava eisini kannað, um tal- an er um nakað virus, sum læknavísindin veit um, men allar hesar kanningarnar hava verið úrslitaleysar, sigur stjórin á sjúkrahúsin- um í Ho Chi Minh, Tang Chi Thung. Hann sigur, at eingin heilivágur vísti seg at hjálpa sjúklingunum, men at teir tvørturímóti doyðu eftir stuttari tíð. Í 1998 doyðu 50 børn, og 253 onnur gjørdust sjúk av einum enterovirus á Taiwan. Í Fjareystri ganga nógv fólk við verndarmasku ímóti SARS. Nú er enn eitt deyðiligt virus farið at gera um seg í Vietnam. Ein lágmæltur maður við blíðum, men álvarssomum eygum. Kofi Annan, ST-aðal- skrivari, fylgir í hes- um døgum gjølla við tí, sum hendir í Irak. Í gjár fylti hann 65. FØÐINGARDAGUR Árni Joensen: Kofi Annan hevur fyrr sagt, at tá viðurskiftini í heimin- um eru serliga trupul, plagar hann at ganga langar tíurar, tí tá fær hann møgu- leika og stundir til at hugsa. Einki at ivast í, at hann hev- ur tørv á fleiri slíkum túr- um í hesum døgum, tí hann hevur ikki dult fyri, at hann metir kríggið í Irak sum eitt sera álvarssamt mál fyri alt heimssamfelagið. Kofi Annan er ættaður úr Ghana. Pápi hansara var høvdingur í einum ættar- bólki har. Sjálvur er hann vorðin friðarhøvdingur hjá øllum heiminum. Hann sigst vera ein hóvligur, blíður og klókur maður. Hann tykist varin og aftur- haldandi, men eingin skal vera í iva um, at hann veit, hvat hann vil. Tey eru mong, sum halda, at hann er tann besti aðalskrivarin, sum ST hevur havt síðani svian Dag Hammerskjøld, sum doyði í einari flogvan- lukku í 1961. Kofi Annan hevur tvær amerikanskar universitets- útbúgvingar, hann tosar enskt, franskt og fleiri afrikansk mál. Sum aðal- skrivari hevur hann staðið fyri fleiri nýskipanum í ST- skipanini. Eitt nú hevur hann tryggjað kvinnunum betri atgongd til størv hjá heimsfelagsskapinum. Kofi Annan hevði fleiri álitisstørv í ST, áðrenn hann gjørdist aðalskrivari í 1997. Hann hevur verið hákommiserur í flóttafólka- málum, næstovasti fyri teimum friðarvarðveitandi deildunum hjá ST, serligur sendimaður í Irak og Jugo- slavia og varaaðslskrivari. Í hesum døgum liggur kríggið í Irak honum fremst í huganum, og tað er einki at ivast í, at hann fer at gera alt, sum gerast kann, til tess at tryggjua, at heimsfelags- skapurin skal verða við til at tryggja friðin, tá kríggið í Irak einaferð er liðugt. Kofi Annan 65 C M Y K 14