týsdagur 24. mars 1992síða 12

Síða 12 Erik Skak Nielsen loysir frá posabandinum: — Skattaprosentið má setast upp! Nr. 58 — 24. mars 1992 — skulu Foroyar hava nakran moguleika fyri at koma burtur úr kreppuni. Stoðan er nú so álvarslig, at ikki skal nógu til, fyrr enn landsstýrið ikki longur klárar at taka sær av trupulleikunum. Hetta heldur fráfarni formaðurin í Ráðgevandi Nevnd- int, sum fríggjakvoldið í Keypmannahavn fyri fyrstu ferð greiddi frá síni persónligu hugsan um, hví kreppan er ; . íkomin » underskuddet på be- talingsbalancen synes uacceptabelt højt (...) Det synes tvivlsomt, at en ligevægt skal kunne op- nås uden yderligere ind- greb over for indkomster og eller forbrug« Hesa niðursteðu kom Ráðgevandi Nevndin við Erik Skak Nielsen á odda til longu í 1981. Longu tá fór útviklingurin innan føroyskan búskap inn á eina sera skeiva og vanda- mikla kós. Og politikararnir fingu tað greitt at vita! Upp gjøgnum øll 80'ini ávaraði Ráðgevandi nevndin skiftandi føroysk lands- styri um, at her bleiv galin endi. Men tað var sum at sletta vatn á gás. Nevndin varð gjørd til låturs og kallað »grenjinevndin«. Úrslitið uppliva vit í hesum degum Loysir frá posabandinum Formaðurin í nevndini upp gjøgnum 80'ini var Erik Skak Nielsen. Av tí at hann starvaðist sum embætismaður hesa tíð- ina, kundi hann ikki so væl geva sínar persónligu hugsanir til kennar. Bert leggja tel á borðið. Men nú er hann farin frá. Og á einum fundi í Samuelskirkjuni í Keyp- mannahavn fríggjakveld- ið gav hann — eftir at hava kannað feroyska samfelagið í mong ár — fyri fyrstu ferð sína per- sónligu meting av steðuni og orsekunum til hana til kennar. Men fyrst greiddi hann í høvudsheitum frá gongd- ini í 80'unum. »Kunstigur há- konjunkturur« Høvudsorsøkin til at ong- in vildi lurta eftir nevnd- ini i 80'unum var helst tann, at »tad gekk jú fint«. Vit investeraðu og útbygd og høvdu heimsins hægsta livifót, og ongin fekk eyga á nakra neyð. Og hóast alt var fyri lænt- ar pengar, so gingu depru spádómarnir hjá nevndini ikki út. — Orsekin til at alt ikki steðgaði upp fyrr, var, at bankar og kredittfelog pumpaðu so nógvar peng- ar inn í samfelagið, sigur Skak Nielsen. Hetta hevði við sær, at tann >kunstigi hákonjunktururin< vardi líka til 1988. Privata nýtslan fór upp, lands- stýrið fekk nógv inn í tolli og avgjøldum — »og de gjorde alt de kunne for at få brugt pengene«, sum hann tók til. Bæði tað privata og tað almenna gjørdu ovurstór- ar ílegur. — Fyri læntan pening og við útlendskari arbeiðsmegi! Og altíð var tað landsstýrið og ikki bankarnir, sum stóðu við fíggjarligu ábyrgdini. Tað kundi ikki ganga væl. Tað rætta hevði sjálv- andi verið, at landsstýrið setti pening til viks tey árini, tá nógv kom inn í avgjøldum. Tað hevði i fyrsta lagi »kølt« búskap- in eitt sindur í staðin fyri at hita hann enn meira, og í eðrum lagi hevði tað givið nakað at standa í- móti við tá skrædlið kom. Men almenni politikkurin setti bara enn meiri ferð á ta skeivu gongdina. Inntókur minka — útreiðslur vaksa Tá landsstýrið so loksins fór at stramma fíggjar- politikkin í 1988, broytt- ist grundarlagið púrasta. Hóast avgjeldini vórðu sett upp, bleiv nú so lítið innflutt, at inntekurnar fóru niður. Samstundis øktust útreiðslurnar til sosialmål — serliga ar- beiðsloysið. Og tá landskassin um- framt eina ovurstóra skuld hevur stórar út- reiðslur til sosialmál og smáar inntøkur, tå er — og verður — ringt at fáa nakað at bera til. Tí er heldur ongin ivi um, at kreppan fer at halda fram í nekur ár afturat, heldur Skak Nielsen. Meiri skatt Skak Nielsen heldur tað vera »imponerandi«, at Feroyar í 1991 hevdu javnvág á handils- og gjaldsjavnvágini, tá hugs- að verður um, hvussu stórt undirskotið hevur verið undanfarin ár. Men hetta er ikki nóg mikið! Landskassin má hava yvirskot á javnvágini, so- leiðis at uttanlandslánini kunnu afturgjaldast, og vit sleppa undan at læna meira. Og fyri at hetta skal kunna lata seg gera, er neyðgut at minka enn meira um privatnýtsluna, so pláss verður fyri pro- duktivum ílegum. Við eðr- um orðum: Tað er tving- andi neyðugt at vit seta skattaprosentið upp! Tríggir buskaparfrøding- ar við áhuga fyri før- oyskum viðurskiftum: Erik Skak Nielsen, Árni Olafson og Henning Holt- Erik Skak Nielsen: Tå bæði tað almenna og tað privata seta arbeiði í gongd fyri læntar pengar og arbeiðsmegin harum- framt verður innflutt — tá kann tað ikki ganga væl Undir administra- tión? Men uttan mun til hvat foroyingar gera í dag, so verður tað sera, sera trup- ult at koma burtur úr kreppuni. Kynstrið verður at finna fram til, hvussu ein setur skattin so langt upp, at yvirskot verður á handilsjavnvágini, uttan at ein harvið ger, at alt samfelagið púra steðgar upp. — Møguleikarnir fyri at klára tað eru har — men tað verður ikki lætt. Og harafturat kunnu viður- skifti, sum feroyingar onga ávirkan hava á — t.d. fall í fiskaprísum — lættliga gera, at tað verð- ur heilt galið. Spurdur hvat hann meinar við „heilt galiða, sigur Skak Nielsen: — Tað er „heilt galið< tå foroyska landsstýrið ikki longur er fort fyri at loysa trupulleikarnar. Og tað vóni eg ikki hendir, tí tað fer uttan iva at vera viður- skiftunum millum Feroy- ar og Danmark til stóran skaða. Við eðrum orðum: Skak Nielsen óttast fyri, at danir fara at kenna seg noyddar at taka um endan i Føroyum! Orð og myndir: Sjúrður Skaale = 8 $ SKENDE 4 z