mikudagur 23. apríl 2003síða 3

4 Nr. 76 - 23. apríl 2003 Nr. 76 - 23. apríl 2003 5 – Tað er einki løgið við ómakgjøldum. Tað er bæði logiskt og rímiligt, at tað eru tey, sum nýta eina tænastu, ið rinda fyri hana, sigur Bjarni Olsen, stjóri í Føroya Sparikassa. SAMRØÐA Heri á Rógvi Tíðin tá kundarnir kundu gera teirra flytingar og onnur ørindi í peninga- stovnunum og ikki gjalda fyri hvørja flyting, er farin í fleiri av føroysku peninga- stovnunum – eisini í Før- oya Sparikassa. Ómaksgjøld ella tæn- astugjøld eru vorðin ein fittur partur av inntøkuni hjá føroysku peningstovn- unum, og Føroya Spari- kassi er einki undantak. – Einki er ókeypis her í verðini. Vit reka eina fyri- tøku, sum skal geva avkast, og onkur skal í síðsta enda gjalda fyri tænasturnar, sigur Bjarni Olsen. Nógv fólk hava eisini ilskast inn á tænastugjøld- ini, sum í so mong ár bert vóru ein tanki. – Tað er einki løgið við ómakgjøldum. Tað er bæði logiskt og rímiligt, at tað eru tey, sum nýta eina tæn- astu, ið rinda fyri hana, sigur Bjarni Olsen. Brúkaramynstur Og hetta, nær okkurt kostar og ikki, sæst eisini aftur á nýtsluni. – Tá fólk vita, at okkurt er ókeypis, so halda tey seg heldur ikki aftur við at nýta hendan møguleikan. Tey gera tað tó uttan at vera greið yvir, at tey – ella onn- ur – so ella so gjalda fyri tænastuna, tí kostnaðurin av at framleiða tænastuna má jú gjaldast. Men tá gjaldast skal fyri hvørja tænastu, so vilja bert tey, sum meta seg fáa minst sama virði burtur- úr tænastuni, sum hon kost- ar teimum, nýta hana. Tað vera sostatt eisini tey, og ikki onnur, sum gjalda, sig- ur Bjarni Olsen. Hóast "risastórt" yvirskot leggur stjórin eina við, at ómaksgjøldini dekka ikki allan umsitingarkostnaðin av tænastunum. Ongar ítøkiligar ætlanir eru um at hækka prísin á tænastugjøldum. Føroya Sparikassi hevur, eins og hinir peningastovn- arnir, sjósett eina nýggja útgávu av "home banking" skipanini. Tann hjá Føroya Sparikassa kallast Heima- greiðslan. Her er millum annað ókeypis at gera van- ligar flytingar, men verður farið út um landið skal gjaldast. Bjarni Olsen kann tó ikki lova, at onnur gjøld ikki koma seinni. Gjaldskort Í Danmark hevur verið dúgliga kjakast um Dan- kortini. Hetta er tann sama skipanin, ið nýtt verður í Føroyum. Tó er ikki sama lóg galdandi. Tað hevur serliga verið í samband við nýggjar terminalar til handlarnar, at kjakið er kyknað. Bankarnir vilja flyta útreiðslurnar til handlarnar og harvið til brúkararnar. Dankort er ókeypis at nýta í Føroyum, og hetta verður tað framvegis. Bjarni Olsen sigur, at ongar ítøkiligar ætlanir eru um ómaksgjøld fyri at taka pening út við korti ella til handlarnar. Hóast Sparikassin hevur havt metár eftir metár seinastu árini, er málið enn hægri avkast. Lági føroyski rentumarginalurin kann væl fara at víðkast fyri at geva størri inntøkur ROKNSKAPUR Heri á Rógvi Gongdin er tann rætta. Soleiðis sigur Bjarni Ol- sen, stjóri í Føroya Spari- kassa. Seinastu árini hevur Føroya Sparikassi merkt góðu gongdini í búskapin- um og samfelagnum á sín egna kropp. Frá 1999 hevur yvirskot- ið bara voksið, har hvørt árið hevur verið metár. – Sjálvandi hevur góða gongdin við gongdina í búskapinum at gera. Men hon skyldast eisini, at vit hava vunnið fram í kapp- ingini, sigur Bjarni Olsen. Niðasta linja fyri 2002 vísti eitt yvirskot áljóðandi 75,9 mió. kr. áðrenn – 60,6 mió. eftir skatt. Úrslitið fyri 2001 var 73,8 milliónir áðr- enn skatt. Gongdin hjá Føroya Sparikassa seinastu árini hevur verið, at støðugt størri partur av útláninum hjá teimum er til vinnulív. Síðst í farna ári var býtið á leið 36 % vinnulív og 64 % privat. – Vit meta ikki, at tað hevði givið nóg stórt avkast bert at satsa upp á privatar kundar, og vit halda eisini, at vit hava eina skyldu at veita tænastur til vinnulív- ið, sigur Bjarni Olsen. Hóast góðu gongdini miðjar Føroya Sparikassi eftir einum enn betri úrsliti, sigur Bjarni Olsen. – Vit vilja fegin røkka nakað omanfyri 10% í av- kasti av eginpeninginum, og hesum eru vit enn eitt fitt petti frá, sigur Bjarni Olsen. Nógv undra seg kanska yvir, hví avkastið skal gerast størri. Tað er jú longu methøgt? Eftir okk- ara tykki eiga ikki bert vit, men allar føroyskar fyritøk- ur at stremba móti fíggjar- ligum avkastum, ið standa mát við váðan við teirra virksemi, og sum eru sam- bærlig við tað avkastið líknandi fyritøkur røkka uttanlands, greiðir Bjarni Olsen frá. Spurningurin er so, hvussu Føroya Sparikassi kann røkka hesum máli? Forstjórin í Føroya Banka, Jørn Astrup Han- sen, hevur tosað um, at rentumarginalurin, t.e. munurin millum innláns- og útlánsrentuna, er ov lítil í Føroyum. Hetta fer at merkjast, tá "vanligar" tíðir við tapi til peningastovnar- nar fara at koma aftur. Bjarni Olsen er eisini samdur við Jørn Astrup Hansen í tí, at føroysku peningastovnarnir kunnu vænta sær eisini at skulu tapa pengar í komandi tíðum. – Sum heild eiga vit at kunna vinna meira pening, og tað er rúmd fyri at víðka rentumarginalin sum ein møguleiki. Men høvuðs- miðilið at økja avkastið er at veita dygdargóðar og kappingarførar tænastur og hava ein effektivan rakstur, sigur Bjarni Olsen. Tølini Fíggjarstøðan javnvigaði við 5,191 mia. kr. við árs- enda 2002 móti 4,954 mia. kr. í 2001. Vøksturin er 237 mió. kr. ella 4,8%, skrivar Føroya Sparikassi í sam- bandi við roknskapin. Útlánini við ársenda 2002 vóru 3,979 mia. kr. móti 3,589 mia. kr. í 2001. Vøksturin er 390 mió. kr. ella 10,9%, og hevur vøkst- ur verið bæði til vinnu og privat, meðan útlánið til almennar myndugleikar o.t. er fallið. Innlánini vóru 3,947 mia. kr. í 2002 móti 3,792 mia. kr. í 2001. Vøksturin er 155 mió. kr. ella 4,1 %. Útlánsprosent- ið, tað er lutfallið millum útlán íroknað burturlegg- ingar og innlán, var 102,9% móti 96,4% í 2001. Eginognin er nú 877 mió. kr. móti 820 mió. kr. við árslok 2001. Hetta er ein vøkstur uppá 57 mió. kr. Solvensprosentið við árslok var 22,0% móti 24,1% við árslok 2001. Lógarkravið er 8%. Gjald- førið var 798 mió. kr. við árslok 2002 móti 934 mió. kr. í 2001. Sparikassin hev- ur sostatt ein yvirdekning í mun til lógarkrav um gjald- føri uppá 80,6%. Eginpeningurin varð rentaður við 7,1% eftir skatt í 2002 móti 7,3% í 2001. Fallið stendst av, at eginpeningurin er øktur lutfalsliga meira enn úr- slitið er økt, m.a. vegna tann stóra áhugan at tekna partapening í Sparikassan- um. Føroyski búskapurin nærkast eini stagner- ing í næstum, men vit eru nógv betri fyri, enn undan kreppuni, heldur Bjarni Olsen, stjóri í Føroya Spari- kassa. Eitt, sum heldur húsaprísunum uppi er lágu láns- kostnaðirnir, eitt nú lága rentan og rentu- stuðulin, metir Bjarni. SAMRØÐA Heri á Rógvi Lágir lánskostnaðir eru ikki fult til gangs fyri keyparan, men ofta minst líka nógv fyri seljaran. Lágir láns- kostnaðir merkja hægri húsaprísir. Hetta vísir Bjarni Olsen, stjóri í Føroya Sparikassa, á. Eitt evni, tú ongantíð kanst fara heilt av leið við í føroyskum fjølmiðlum, eru húsaprísir. Hetta evnið hevur Bjarni Olsen, ið vit hava viðtal við í hesi grein, úttalað seg um fyri stuttum. Hendan samrøðan er kortini gjørd áðrenn tær út- sagnirnar, men hóast spurn- ingarnir eru aðrir kann sama uppland oftani illa siga fleiri søgur. Vit hava hitt Bjarna Ol- sen til eitt prát í einum av teimum mest stásiligastu og mest framkomnu bygning- unum í Føroyum. Føroya Sparikassi um- skipaði í fjør sítt virksemi til eitt partafelag, har Spari- kassagrunnurin er nógv størsti eigarin við sínum 94,1% av partabrøvunum. 8.713 partaeigarar eru í Føroya Sparikassa. Stagnering Føroyski búskapurin hevur síðani kreppuárini merkt eina risastóra framgongd. Eftir at hjólini slakaðu mið- skeiðis í nítiárunum, hevur tað bara vundið meira og meira upp á seg. So nógv, at fólk eru farin at tosa um ein ovurupphitaðan búskap í Føroyum. Mest vøksturin heldur ikki á í allar ævir. – Mong tekin benda á, at vit nærkast eini stagnering og møguliga einari lítlari afturgongd. Hetta er ein náttúrlig gongd og samfel- agið skal kunna tola slíka afturgongd, sigur Bjarni Olsen. Tekini, tosað verður um, eru fleiri. Húsaprísirnir standa í stað, nýtslan mink- ar, alivinnan klárar seg verri og ymiskt annað. Støðan hjá føroyska bú- skapinum er framvegis góð, heldur Bjarni Olsen. Spurningurin er so, um nakar munur er á støðuni nú í mun til áðrenn krepp- una? Fer fiskivinnan av lagi aftur, fer so samfelagið aftur í djúpa kreppu? – Støðan í dag er lík teirri síðst í áttatiárunum á tann hátt, at gongur tað galið í fiskivinnuni, so verður samfelagið eisini hart rakt. Hetta er tí, at hetta er stóra vinnubeinið, ið samfelagið hevur at standa á, sigur Bjarni Olsen. – Vit mugu konstatera, at vit standa á einum – møgu- liga tveimum – vinnu- beinum, sigur Bjarni Olsen. Men sparikassastjórin heldur ikki, at tað fer at ganga sum í áttatiárunum, skuldu verri tíðir komið. – Vit eru nógv betri fyri enn síðst í áttatiárunum. Búskapurin er sum heild nógv sunnari á øllum økj- um, tí hann byggir á marknaðarkreftir, metir Bjarni Olsen. Og hetta verður eisini tað, sum tryggjar eina hald- góða framtíð og er neyðugt, heldur Bjarni Olsen. Vit høvdu óivað dugað betri at bart ímóti einari afturgongd nú, sigur Bjarni Olsen. Kapping Støðan á føroyska peninga- stovnsmarknaðinum í løt- uni er tann, at tað serliga eru tveir stórir, Føroya Banki og Føroya Spari- kassi, sum sita á tí mesta av marknaðinum. Suðuroyar Sparikassi og Norðoyar Sparikassi gera seg gald- andi serliga í ávísum pørt- um av landinum, og Húsa- lánsgrunnurin og partvíst eisini Tryggingarfelagið Føroyar bjóða eisini fígg- ing til ávíkavíst bila- og húsakeyp. Produktini, ið serliga teir báðir stóru peningastovnar- nir í Føroyum bjóða, eru ógvuliga lík. Og hetta er heldur ikki so undarligt, heldur Bjarni Olsen. – Hetta er eitt úrslit av kappingini. Tí kapping gev- ur í stóran mun eins útboð av produktum og eins prísir, sigur Bjarni Olsen. Tað er sjálvandi ymsir munir á útboðunum, men givið er, at peningastovnar- nir ferðast mest á somu leiðum. Sparikassastjórin ger greitt, at teir merkja hørðu kappingina. Ein part av kappingini heldur Bjarni, at tey í Før- oya Sparikassa kundu verið sloppin undan. Talan er um Húsalánsgrunnin. – Hvat er endamálið við Húsalánsgrunninum í dag? Talan er um eina kapping- arneyta til peningastovnar- nar, sum ikki er marknaðar- baseraður, og sum bjóðar tænastur, sum peninga- stovnarnir frammanundan bjóða kundunum, heldur Bjarni Olsen. Suðuroyar Sparikassi hevur latið eina deild upp í høvuðsstaðnum. Hetta merkir kortini ikki, at Føroya Sparikassi hevur ítøkiligar ætlarnir um at lata deild upp í syðra parti av Suðuroynni. Og heldur ongar ítøkiligar ætlanir eru um at fara til Norðoyggjar, sigur Bjarni Olsen. Marknaðarparturin hjá Føroya Sparikassa í hesum økjunum er lítil, og líkt er til, at føroysku sparikassar- nir fyri tað nógva eru samdir um at býta verðina ímillum sín. Føroya Sparikassi er seinastu árini farin í fleiri fyritøkur í fíggjarheim- inum. Millum annað Kaupthing í Føroyum og í Danmark. Eisini er pening- ur settur í íløgufeløg í Føroyum. Hetta verður gjørt fyri at styrkja støðuna hjá Spari- kassanum, men eisini fyri at víðka um útboðið. – Fólk skulu hava somu møguleikar í Føroyum sum aðrastaðni, sigur Bjarni Olsen. Uttanlands verður nógv gjørt burturúr at seta peng- ar í láns- og virðisbrøv, og hetta hevur eisini vundið eitt sindur upp á seg í Før- oyum. Stuðul Rættiliga nógv fólk kring næstan alt landið seta búgv í hesum døgum, og nógv hava eisini sett búgv sein- astu árini. Og tey flestu seta seg eisini í eina stóra skuld við høgu húsaprísunum sum grundarlag. Ofta verður ført fram, at fólk eiga at fáa stuðul til húsakeypa, tí tað skuldi lætt eitt sindur um. Men spurningurin er, hvør fær ágóðan av einum stuðuli? – Alt, sum eitur stuðul, hvat gevur tað? Stuðuls- skipanirnar hava ikki fult út gagnað keyparunum, men minst líka nógv seljarun- um, sigur Bjarni Olsen. Hann grundar hetta á, at útboðið er baserað upp á marknaðargrundarlagið, og eru fólk før fyri og til reiðar at gjalda nógv fyri eina vøru, so verður kostnaðurin hareftir. Tað vil siga, at eru fólk før fyri at gjalda so og so nógv fyri eini hús, og fáa teystuðul afturat, so hækkar prísurin tilsvarandi. – Fólk spenna seg so nógv, tey kunnu. Og seljar- in er úti eftir at fáa so nógv fyri sína vøru sum gjørligt, og hetta er grundarlagið fyri søluprísinum, sigur Bjarni Olsen. – Og stuðilin, sum t.d. tann peningur, sum Húsa- lánsgrunnurin kostar at reka, kundi verið komið skattgjaldarunum til góðar. Rentustuðulin hevur eisini líknandi ávirkan á sethúsa- prísirnar, men ein kann ikki bara taka rentustuðulin burtur uttan samstundis at taka rentuskattin burtur, tí symmetri má vera millum hesi báðar, sigur Bjarni Olsen Rentustuðulin til seljaran Ómaksgjøldini standa við Ómaksgjøld er nakað, sum kundar hjá peningastovnum mugu venja seg við. Men útlit eru fyri, at kortini sleppa snikkaleys í fyrstu atløgu. Mynd: Jens Kristian Vang Avkastið skal gerast enn størri Yvirskotið hjá Føroya Sparikassa hevur sett met tey seinastu árini. – Alt, sum eitur stuðul, hvat gevur tað? Stuðulsskipanirnar hava ikki fult út gagnað keyparunum, men minst líka nógv seljarunum, sigur Bjarni Olsen, stjóri í Føroya Sparikassa. Mynd: Jens Kr. Vang C M Y K 5 4