mikudagur 23. apríl 2003síða 4

6 Nr. 76 - 23. apríl 2003 Nr. 76 - 23. apríl 2003 7 Tá ein brandroynd heima á Sandi stað- festi eitt brek á útkall- ingarskipanini á Alarmcentralinum hóskvøldið fyri tveimum vikum síð- an, varð tað beinan- vegin rættað. Brekið, sum vísti seg tveir dagar seinni, tá eldur var í einum húsum heima á Sandi, var eitt annað brek, sum var óheft av fyrra brekinum, sigur Jón Klein Olsen, varaleið- ari á Politistøðini í Havn TILBÚGVING Rúnar Reistrup Tá sløkkiliðið heima á Sandi skuldi skipa fyri brunaroynd hósvøldið fyri tveimum vikum síðan, vísti eitt brek seg á automatisku útkallingarskipanini hjá Alarmcentralinum í Havn. Tá eldur tveir dagar seinni kom í eini hús heima á Sandi, var aftur brek á automatisku útkallingar- skipanini, soleiðis at tey tvey vakthavandi á Alarm- centralinum sjálvi máttu ringja til hvønn einstakan sløkkiliðsmann heima á Sandi. Músin sveik Men talan var ikki um sama brek tær báðar ferðirnar. Politistøðin í Havn um- situr Alarmcentralin, og tað eru tey vakthavandi á støðini, sum skulu boða sløkkiliðnum á staðnum frá, um tey fáa boð um eldsbruna um 112 neyðar- kallslinjuna. Millum tólini á pultinum hjá teimum vakthavandi á støðini stendur ein telda, sum bert verður nýtt til at stýra automatisku útkall- ingarskipanini. Sambært varapolitileið- aranum á politistøðini í Havn, Jón Klein Olsen, var brekið hóskvøldið at músin, ið hendan teldan verður stýrd við, fekst ikki at rigga. Hetta brekið varð rættað seinni um kvøldið. Teldan útskift Brekið leygarkvøldið var við sjálvari telduni, sum stýrir automatisku útkall- ingini. Hon fekst snøgt sagt ikki at virka tá Alarm- centralurin fekk boð um eldsbrunan heima á Sandi. Teldan vísti seg seinni at vera heilt deyð og varð skift út við aðra teldu leygar- morgunin. - So tað er ikki rætt at vit hava uppdagað eitt brek hóskvøld og forsømt at gjørt nakað við tað til leyg- armorgun. Talan er um tvey hendilig tøknilig óhapp sigur Jón Klein Olsen. Roynd hvønn mikudag Sambært varaleiðaranum á politistøðini í Havn verður automatiska útkallingar- skipanin roynd hvønn mikumorgun. Tá verður ringt til nøkur av sløkki- liðunum kring landi, bæði til tess at royna teknisku út- gerðina og til tess at venja sløkkiliðsmanningarnar kring landið at taka ímóti boðum. Tann teldustýrda auto- matiska útkallingarskip- anin varð tikin í nýtslu í 1996. Síðan tá er tað komið fyri nakrar ferðir, at skip- anin ikki hevur riggað, tá á hevur staðið. Til slíkar støður hevur Alarmcentralurin eina fasta mannagongd. Listar yvir allar sløkkiliðsmanningar verða goymdir í einum ringbindi, og riggar teldan ikki, verður hetta ringbind tikið fram. Síðan ringja tey vakthavandi sjálvi til sløkkiliðsmenninar. Brúk fyri skipanini At ringt hvønn sløkkiliðs- mann upp á vanligan hátt skuldi ikki tikið nógv longur tíð enn við auto- matisku útklallingarskip- anini. Men tá ein alarmur hevur ljóðað, er ofta tele- fonstormur á telefonirnar á Alarmcentralinum tí so nógv fólk ringja ymisk fyri at boða frá sama tilburði. Hesin trupulleiki er blivin størri seinnu árini, nú at kalla øll hava fartelefon og við henni fáa givið boð frá sær á staðnum. Allar telefonuppringing- ar, sum koma til Alarmcen- tralin mugu svarast um- gangandi, og tí er tað ikki altíð so lætt hjá teimum vakthavandi samastundis at ringja sløkkiliðsmenn upp. Tí er brúk fyri einari automatiskari útkallingar- skipan, ið sjálv ringir sløkkiliðsmenninar upp, tá brúk er fyri hjálp teirra. Vágatunnilin varð stongur í hálvan- annan tíma leygar- kvøldið, tá eftir- lititsfólk sóu vatn savnast á lægsta stað í tunlinum. Orsøkin vísti seg seinni at vera tekniskir trupul- leikar við pumpu- skipanini UNDIRSJÓVAR- TUNNIL Rúnar Reistrup Vanliga varnast tú ikki, at tú koyrir undir botnin- um av Vestmannasundi á veg til og frá Vágum. Men tá sjógvur leygar- kvøldið sníkti seg upp á koyribreytina inni í tunlinum, og eftirlitsfólk máttu fara í gummi- stivlar, var skjótt at varnast, at Vágatunnilin setur onnur krøv til trygdina enn aðrir tunlar í landinum. Vaktarfelagið, sum hevur eftirlit við tunlin- um, boðaði umleið kl. 20.00 leygarkvøldið frá, at vatn fleyt út á koyri- breytina við pumpu- støðina niðast í tunlin- um. Stutt eftir varð farið varð undir at kanna brekið, og meðan hetta varð gjørt, varð tunnilin stongdur fyri ferðslu. Uttan pumpur í tvey samdøgur Pumpurnar vórðu start- aðar uttan um sjálvvirk- andi pumpuskipanina, og skjótt var allur sjógv- urin pumpaður burtur úr tunlinum. Kl. 22.50 varð tunnilin latin upp fyri ferðslu aftur. Tá hevði koyrivegurin millum Vágoynna og Strey- moynna verið stongdur í hálvanannan tíma. Tað vístu seg at vera tekniskir trupulleikar við einum termo-relei, sum stýrir pumpunum, og tí høvdu pumpurnar ikki verið startaðar í eini tvey samdøgur, greiðir Dávid Reinert Hansen, stóri í p/f Vágatunnlin- um frá. Kannað verður nú nærri, hví sjálvvirkandi skipanin ikki riggaði, sum hon skuldi. Til svar er funnið á hesi gátu, verður vatnstøðan í pumpubrunninum kann- að tvær ferðir dagliga. Tvey ymisk brek á útkallingarskipanini Vassaðu í Vága- tunlinum Tað vóru tvey ymisk og óheft brek, sum gjørdu at automatiska útkallingar- skipanin á Alarm- centralinum hvørki riggaði hóskvøld ella leygarmorgun fyri tveimum vikum síðan, tá eldur var í einum húsum heima á Sandi Sjógvur legðist á koyribreytina á niðasta parti av Vágatunlinum leygarkvøldið. Orsøkin var at pumpu- skipanin, sum vanliga er sjálvvirkin, var óvirkin Kvinnur kenna seg illa til passar í føroyska málinum, sigur Kirsti Dee Hensen í sínari doktararitgerð, sum hon skal verja 3. mai. Kvinnur kenna seg ikki aftur í málinum, og tann veruleikin, sum málið skapar, svarar ikki til tann veruleikan, tær liva í MÁLSTREV Ingi Rasmussen Tvídrátturin millum kynini er størri í Føroyum enn í nógvum øðrum londum. Í øllum førum, tá tað ræður um mállæru. Hetta er evni í doktara- ritgerð, sum málfrøðingur- in Kirsti Dee Hansen (áður Kirsten Didriksen) skal verja á lærda háskúlanum í Gøteborg tann 3. mai 2003. Kirsti Dee Hansen er ser- frøðingur í norður-lendsk- um máli. Føroyskt er eitt norðurlendskt mál, sum hevur varðveitt nógv av teimum upprunaligu ser- merkjum, ið áður eyðkendu øll norðurlendsku málini, men sum partvíst eru burturblivin í teimum modernaðu skandinavisku málunum. Eitt nú eru føroysku navnorðini at finna í kall-, kvenn- og hvørkikyni. Hetta er rótin til ein máls- ligan tvídrátt millum kyn- ini. Ein tvídrátt millum mállæru og kyn. Eitt dømi er orðið lærari, sum verður brúkt um bæði kvinnur og menn. Tá víst verður til kvinnu, verður lærarin um- mæltur sum »hon«, hóast talan er um kallkynsorð. Í føroyskum sæst eisini, at kallkyn verður nógv nýtt, tá tosað verður um bæði kyn. Serliga tá menn tosa. Hendan tvídrátt hevur Kirsti Dee Hansen gransk- að, og burturúr er komin ein doktararitgerð, ið telur 412 síður. Kynsleyst kallkyn Heitið á doktararitgerðini er »Brugen av maskulinum i færøsk«. Sum tittulin sigur, hevur Kirsti Dee Hansen kannað, hvussu kallkyn verður brúkt í før- oyskum, og hvussu kallkyn verður fatað millum fólk; menn og kvinnur. Málnevndin segði í 1998, at kallkynsformurin í mongum førum er kyns- óbundin. Dømi um hetta kann verða landsstýrismað- ur. Var Annlis Bjarkhamar landsstýrismaður? Í før- oyskum máli og lógarverki er hon landsstýrismaður og ikki -kvinna. Kirsti Dee Hansen setir spurnartekn við, um tað er serliga kynsóbundið at brúka kallkyn um kvinnur í størvum, sum hava kall- kynsheiti. Fyri at kortleggja fatan- ina av kallkyni varð gjørd ein drúgv kanning, har 162 fólk vóru spurd um teirra hugsan. Úrslitið, sum hon kemur fram til, sáar iva um útsøgnina hjá Málnevndini. Munur á Kanningin vísir týðiliga, at menn fata kallkyn sum knýtt at monnum. Tað vil siga, at tá menn úttala seg í kallkyni, so eru kvinnurnar stórt sæð ikki umboðaðar í teirra hugsan. – Tað er helst mest yvir- raskandi og skelkandi úr- slitið av kanningini, sigur Kirsti Dee Hansen. Hinveg- in uppliva umleið 30 % av kvinnunum, at tey eru um- talað. Sostatt kann ivi sáast um pástandin hjá Mál- nevndini. Kirsti Dee Hansen sigur, at kallkynið kann setast inn í ein samfelagsligan saman- hang. Tess meiri kyns- óbundið eitt starvsheitið er, tess lægri status hevur starvið. Og øvugt. Tess meiri tað var knýtt at monnum, tess hægri status hevði tað. Sum dømi um hetta nevnir hon pedagog og prest. Tað fellur fólkum skeivt at siga »hann« um pedagogar, tí flestu peda- gogar eru kvinnur, meðan tað ongin trupulleiki er við presti, tí flestu prestar eru menn. Niðurgjørdar Kvinnur kenna seg illa til passar í føroyska málinum, er niðurstøðan hjá Kirsti Dee Hansen. Tær kenna seg ikki aftur í málinum, og tann veruleikin, sum málið skapar, svarar ikki til tann veruleikan, tær liva í. Við øðrum orðum svarar veruleikin í málinum til ein gamlan veruleika, har menninir ráddu fyri borg- um. Og tað vilja kvinnur ikki longur finna seg í. – Kvinnan vil ikki longur konstruerast inn í eina traditión, ið niðurger hana, ger hana ósjónliga og setir hana sum nummar tvey eftir mannin, sum verður hálovaður og settur fram sum tað, ið er vert at stremba eftir, sigur Kirsti Dee Hansen. Málnýtslan kúgar kvinnur Tíðindaskriv Stór bilastevna verður í Klaksvíkar Ítróttarhøll 10 og 11. mai Leygardagin 10. og sunnu- dagin 11. mai verður skip- að fyri stórari bilstevnu í Klaksvíkar Ítróttarhøll. Ítróttarhøllin verður sum vant á tremur við nýggjum bilum. Tær luttakandi bila- sølurnar verða: Norðbil, Berg Motors, Reyni Ser- vice, Ivan Johansen, Esmar Simonsen & Wenzel. Norð- oyingar taka altíð væl ímóti slíkum stevnum, og hvørt ár eru tað hópin av fólki, sum leita sær í høllina at hyggja at tí nýggjasta nýggja innan bilheimin. Tey vitjandi kunnu eisini atkvøða um vakrasta bilin, og harvið luttaka í einum lutakasti, tá ið stevnan endar. Vakrasti bilurin vinnur steyp til ognar. Fyreikararnir siga í tíð- indaskrivi, at stevnan verð- ur opin báðar dagarnar frá kl. 15.00 til 21.00. Báðar dagarnar verður skipað fyri undirhaldi fyri børn og ung. Tað er fyritøkan IRIS, ið, saman við Klaksvíkar Ítróttarhøll, sum skipar fyri bilastevnuni. Vegna fyrireikararnar IRIS Niclas Heri Jákupsson & Jógvan Eliasen 22 53 43 & 22 79 72 Bilastevna í Klaksvík Kirsti Dee Hansen skal verja doktararitgerð um menn og kvinnur í føroyska málinum. Verjan fer fram á Gøteborg Universitet, 3. mai klokkan 10. C M Y K 7 6