mikudagur 3. mai 2000síða 5

9 tíðindablaðið sosialurin Nr. 84 - 3. mai 2000 8 tíðindablaðið sosialurin Nr. 84 - 3. mai 2000 EDVARD JOENSEN Fyri 250.000 krónur kunnu fimm føroyingar árliga fáa viðgerð fyri sclerose á donskum sjúkrahúsum. Tvey sclerosesjúkrahús eru í Danmark. Hetta er eitt tilboð, sum umboð fyri danska Scle- rosefelagið hava givið før- oyskum myndugleikum. Nú er so upp til føroysku poli- tikararnar, um tikið verður av. Jørgen Clausen, profess- ari, sum er nevndarformað- ur í danska Sclerosefelag- num, segði á tíðindafundi í Havn mánadagin, at um- boðini fyri danska felagið, sum hava verið í Føroyum seinastu dagarnar, hava havt fund við embætisfólk í før- oyska heilsuverkinum. Hesi vóru sera positiv, segði Jør- gen Clausen, men søgdu seg verða noydd at bíða eftir eini avgerð, til landsstýris- maðurin í almanna- og heilsumálum var komin aft- ur úr Danmark av samráð- ingarferð um fullveldi. Eisini høvdu donsku um- boðini verið á Landssjúkra- húsinum og hugt at teimum møguleikum, sum har eru fyri fólk við sclerose. Tey róstu starvsfólkinum fyri ta Bjóða føroyingum viðgerð Umboð fyri danska Sclerosefelagið hava verið í Føroyum og kunnað føroyingar um teir møguleikar, sum eru á donskum sclerosesjúkrahúsum Føroyskir sclerosesjúklingar eiga at fáa somu møguleik- ar fyri viðgerð á donskum sersjúkrahúsum, sum aðrir sjúklingar fáa, sigur Jørgen Clausen, formaður í danska Sclerosefelagnum, sum hevur verið í Føroyum og greitt frá teimum møguleikum, sum eru Mynd: Jens Kristian Vang viðgerð, tey geva og søgdu, at hon var fult á hædd við tað, danir geva. Men fysisku umstøðurnar eru ikki í ná- mind av tí, sersjúkrahúsini í Danmark kunnu bjóða sclerosesjúklingum. Tað kemst fyrst og fremst av, at hesi sjúkrahúsini eru burturav til sclerosesjúk- lingar við ørgrynni av møguleikum. Víkingasjúka Sclerose er sjúka, sum sett verður í samband við ví- kingarnar. Jørgen Clausen, formaður í danska Sclerose- felagnum, sigur, at sjúkan er at finna á teimum støð- um, har eftirkomarar ví- kingana búgva. Í Skandi- navia, Skotlandi og har á leið, og í teimum stóru land- búnaðarstatunum í USA, har norðulendskir innflyt- arar settust niður. Tó er sjúkan rættiliga nýggj í Føroyum. Her var einki dømi um sjúkuna und- an Seinna Heimsbardaga. Men stutt eftir krígslok vóru ikki færri enn 48 fólk skrá- sett við sjúkuni. Kanningar hava víst á, at samband er millum hesi dømi og tey støð, har skot- skir hermenn vóru undir krígnum. Hildið verður tí sannlíkt, at sjúkan er komin hendan vegin við hesum hermonnunum. Í dag eru 50 tilburðir av sclerose skrá- settir í Føroyum. Og hesir 50 tilburðirnir svara væl til tað, hagtølini aðrastaðni eisini vísa. Títt- leikin er ein av túsund íbúgvum, siga hagtølini. Ofta verður sjúkan stað- fest hjá fólki í 20 til 40 ára adri, men kann tó vísa í øll- um aldri. Sjúkan ávirkar nervaløgini og lammar so teir partar av kroppinum, sum eru stýrdir av teimum nervum, sum sjúkan rakar. Soleiðis er eingin eintýðug lýsing sum so. Hvør ein- stakur sjúklingur hevur í grundini sítt heilt privata dømi av sclerose. Tey eyðkennini, sum tó oftast eru at síggja, eru nið- ursettur førleiki, javnvágs- trupulleikar, følilsið vers- nar, sjónin viknar, trupul- leikar við vatninum, seksu- elli hugurin minkar, og mental frávik. Hjálp finst Tað ber til at hjálpa scle- rosesjúklingum, hóast teir ikki verða grøddir. Og nógv verður eisini gjørt fyri at sjúklingarnir skulu fáa tað so gott sum gjørligt. Sjúkan rakar, sum sagt, ymiskt frá persóni til per- són, og tí ber ikki til at leggja eina generella við- gerðarskrá. Tað má gerast eftir tørvinum hjá tí ein- staka. Og her hava tey bæði donsku sclerosesjúkrahús- ini framúr góðar møguleik- ar, sum føroyskir sjúklingar eisini eiga at fáa nyttu av, sigur Jørgen Clausen, for- maður í Danska Sclerose- felagnum. Hóast bíðilisti er at sleppa inn á hesi sjúkrahúsini, hava tey kortini valt at bjóða før- oyingum fimm pláss árliga. Føroyinar hava fyrr fingið viðgerð á hesum sjúkrahús- um, men tann møguleikin fór við kreppuni, sum var. Hinvegin er dømi, har maður hevur sett hús og heim í veð fyri lán, so hann slapp á danskt sjúkrahús til viðgerð. Og tað halda tey í danska felagnum ikki, at føroyingar eiga at bjóða hesum fólkunum. Tí komu tey hendanvegin við hesum tilboðnum, har tey bjóða fimm føroyingum árliga í viðgerð fyri eina kvart milli- ón. Ikki tí at teimum tørva sjúklingar at fylla sengur- nar. Bíðilisti er sum sagt. Hann er í góðum hýri, Petur Skeel, veðurmaður. Nú mai máni er komin, kemur lýkk- an eisini, sigur hann og væntar, at veturin er av á hesum sinni. Vit fara at fá lýggjari veð- ur, um ikki so stabilt hvønn dag. Eitt sindur av regni verður eisini, men kuldin skuldi verið burtur nú, held- ur Petur Skeel Jacobsen, veðurmaður hjá Sosiali- num, sum eins og vit onnur heilsar sólini hjartaliga væl- komnari. Og veðrið verður gott restina av vikuni, sigur Pet- ur Skeel. Serliga um viku- skiftið. Upp móti einum 15 hitastigum væntar hann, tað fer at verða leygardagin. Lágætt ella kanska eitt lítið lot av ymsum ættum. Eitt hátrýst er um okkara leiðir og verður væntandi beint Væl hýrdur veðurmaður Men tí tey meta, at sami rættur til viðgerð skal vera galdandi fyri allar sjúkling- ar. yvir okkum leygardagin, sum fer at verða tann besti dagurin, sigur Petur. Apríl mánaður hevur ver- ið kaldur og turrur. Í ár var meðalhitin í apríl 3,3 hita- stig, meðan tað vanliga er 4,9 stig. Og turt hevur eisini verið. Vanliga regnar tað 96 mm í apríl, meðan tað í ár bara komu 59,5 mm niður. Veðrið verður gott restina av vikuni, sigur Petur Skeel, veðurmaður á Sosialinum. Serliga um vikuskiftið. Upp móti einum 15 hitastigum væntar hann, tað fer at verða leygardagin Til Matna ❉Laksapaté við salati og heima- bakaðum breyði ❉Heilstoktur lambsryggur við grønmeti, Bordlaise sós og Pom a la Creme ❉ Sjokolátuyvirtrekt ístrifla við berjamorli og róma Eisini fæst bílig gisting Altíð vælkominá RICHARD RAGNVALD á Hotel Föroyum Leygarkvøldið 13/5 Kostnaður fyri tiltakið kr. 295,- Bílegging á tel. 31 75 00 RICHARD RAGNVALD undirheldur undir borðhaldinum og INJOYERS spæla til dans RICHARD RAGNVALD Tel. 317500 Sosialurin - 311820 Forsølan av atgongumerkjum er byrjað JAN MÜLLER Ein av komandi døgunum verður avtala undirskrivað millum Norsk Hydro og The Faroes Partnership- bólkin, sum ger, at felagið kann standa frítt at samar- beiða við onnur oljufeløg við Føroyar. Tað verður Saga Petroleum Føroyar, sum fer at standa sum op- eratørur í bólki saman við Anadarco. Yvirtøkan av Saga er nú heilt liðug, og verður tað Norsk Hydro, sum kemur at eiga Saga Føroyar og reka sítt virk- semi á føroyskum øki gjøgnum hetta dótturfel- agið. Eina løtu sá út til, at Norsk Hydro als ikki fór at vera við í leitingini við Før- oyar. Tí eftir at felagið upp- keypti Saga, sum var partur av einum øðrum bólki, so mátti Norsk Hydro velja, hvønn av bólkunum tað skuldi vera við í. Og hetta var eingin løtt uppgáva. Eftir drúgvar samráðingar við sín bólk eydnaðist tað so at fáa eina avtalu, sum verður undirskrivað í næstum. Og sambært hesi sleppur Hydro úr bólkinum og kann halda fram gjøgnum Saga Petroleum í hinum bólkinum, tó at ein treyt er, at felagið kann ikki brúka vitanina frá uppruna- bólkinum í tí nýggja. Tað hevur annars ikki gingið júst so sum Norsk Hydro hevði vónað við nýggja bólkinum. Stóra franska felagið TotalFina og Elf, sum var partur av bólkinum kundi ikki góðtaka uppleggi frá Saga og Anadarco um, hvørji øki man skuldi søkja eftir og hvussu arbeiðspro- grammið skuldi síggja út. So felagið gjørdi korta pro- sess og tók seg úr bólkinum. Avtalurnar við bólkin eru av slíkum slag, at franska fel- agið als kann ikki vera við í útbjóðingini. Hetta við- gongur Arvid Halvorsen, stjóri í Hydro er sera ó- heppið, men gjørt er gjørt. Her vendist ikki aftur. -Vit høvdu ikki ynskt at tað end- aði soleiðis, men hetta var so ein einvís avgerð frá franska felagnum, og tað halda vit er stórt spell. Ein orsøk til at Hydro fór úr hinum bólkinum var, at felagið á tann hátt fekk leiklutin sum operatørur, og tað hevur nógv at siga fyri felagið sigur Arvid Halvor- sen, nú teir hava eina rætti- liga góða vitan um føroysku undirgrundina. Men hann viðgongur, at hetta var einki lætt val. Tí Amerada bólk- urin er ein góður bólkur. Arvid Halvorsen sigur, at dyrnar standa opnar fyri øðrum feløgum at koma uppí bólkin at avloysa To- talFina og Elf, men undir øllum umstøðum fara tey bæði feløgini at søkja. Herfyri upplýsti Arvid Halvorsen, at Norsk Hydro hevur stevnt felagnum Sa- gex og fyrrverandi Saga- fólkum inn fyri rættin í Oslo fyri at forða teimum at verða við í eini útbjóðing í Føroyum, har hesir verða í kapping við Norsk Hydro. -Orsøkin er tann, at hesi fólk á ólógligan hátt brúka JAN MÜLLER Í sambandi við stóra Tór- ekktiltakið, sum varð hil.dið í Havn seinasta vikuskiftið vitjaði eisini stjórin í grøn- lendska oljuelagnum, Hans Duus Jørgensen. Hann helt tað kundi vera áhugavert at kunna seg við- urskifti í Føroyum, sum hava tilknýti til komandi oljuleiting, og her kanska serstakliga spurningin, hvussu føroyska vinnulívið brynjar seg út til nýggju av- bjóðingarnar. Hans Duus Jørgensen vísir á týdning, at eitt nú bæði grønlendingar og før- oyingar megna at skipa útviklingin, so mest arbeiði og inntøkur liggja eftir í ávikavíst Grønlandi og Før- oyum. -Hetta er ikki nakað, sum skal ganga fyri seg í Stavanger ella í Keyp- mannahavn. Vit vilja hava, at grønlendingar útbúgva seg til jarðfrøðingar og onn- ur størv innan oljuvinnuna, og at útviklingurin og menningin í hesi vinnu fer fram í Grønlandi. Vit mugu sjálvir sáa fyri at kunna heysta seinni sigur hann og vísir til tað sannroynd, at grønlendingar hava sítt almenna oljufelag og sipar eisini her til júst sama út- viklingin, sum var í Noregi í 70-unum, tá spírin varð lagdur til Statoil. Hans Duus Jørgensen heldur tó ikki, at tað ber til at samanbera við støðuna í Føroyum, har almenna olju- felagið ikki bleiv til nakað í fyrstu atløgu. -At tit hava tvey privat oljufeløg ger støðuna nógv øðrvísi enn hjá okkum í Grønlandi, men sjálvur haldi eg, at føroy- ingar eiga at fylgja gongdini sera neyvt og kanna um ikki rætt er at fáa eitt alment oljufelag inn í myndina einaferð seinni, um tað t.d. vísir seg, at her er nógv olja. -Gjøgnum skattaskipanir fáa tit bert pengarnar. Eitt alment oljufelag kann eisini tryggja virksemi, men kann hetta verða gjørt av pri- vatum, so er tað eisini ein møguleiki. Hinvegin kann man koma at iðra seg um ikki at hava eitt alment oljufelag, um man fær ein útvikling, sum líkist tí í Noregi. Grønlendingar eru sera spentir um útviklingin á oljuøkinum. Tað er sannlíkt, at har verður funnið gass, heldur enn olja. -Tað er ein trupulleiki at halda bjartskygnið millum grønlendingar aftur sigur Hans Duus Jørgensen, sum tó eisini vísir til hagtølini,s um siga, at olja verður bert funnin í eini út av hvørjum 10 boringum. Og tað er so eisini nakað, sum man má hava í huganum, tá man skal meta um eina framtíðar oljuvinnu. Nýggja Statoil boriskipið Navion skal byrja at bora í Grønlandi í juli. Hetta er eitt spildurnýtt boriskip, sum í løtuni roynir seg í norskum øki. Hans Duus Jørgensen er komin til Føroya fyri at vita, hvussu vit bera okkum at, nú tað stundar til eina oljuvinnu. Hóast grønlendingar fara at bora longu í summar, so eru teir kortini aftanfyri okkum vísir hann á. Tí fyrsta útbjóðingin við Grøn- land verður ikki fyrr enn næsta ár. -Hetta kann skiljast eitt sindur øvugt fyri tykkum, men støðan er tann, at henda fyrsta bor- ingin verður gjørd, áðrenn oljufeløgini frítt sleppa at bjóða. Hans Duus Jørgen- sen er væl greiður yvir, at hetta er nakað av einum hasardspæli, tí gevur henda fyrsta boringin eitt negativt úrslit, so kann tað fáa negativa ávirkan fyri alla komandi útbjóðingina, so- leiðis at tað verður av- markað, hvussu nógv feløg tá í heila tikið vilja brúka pengar í hesum fjarskotna økinum. Men her vendist ikki aftur. Nú verður so borað, og eftir tað fer so at koma ein útbjóðing. Tað eru Statoil, Dong, Phillips og Nunaoil, sum hava fingið loyvi til hesa fyrstu bor- ingina til havs í Grønlandi. So fáa vit at síggja hvussu gongur. Grønlendingar hava eina heilt aðra skipan á undir- grundarøkinum enn føroy- ingar. Teir hava viljað havt eina skipan, har Danmark og Grønland eiga helvt um helvt av møguligum inn- tøkum í undirgrundini og standa tí eisini fyri hvør síni helvt at menningini av øki- num. Hans Duus Jørgensen hevur arbeitt í oljuvinnuni í meira enn 15 ár. Hann er útbúgvin cand.polit. og hevur arbeitt hjá danska orkumálaráðnum, síðani hjá Dong og nú hjá Nunaoil. Dong eigur helvtina av Nunaoil, og Heimastýrið eigur hina helvtina. Eins og í Føroyum halda grønlendingar, bæði polit- ikarar og fólkið annars, at tað hevði verið gott um búskapurin fekk fleiri bein at standa á, og her kann olja koma at hava týdning. Stjórin í Nunaoil vónar, at tað ber til at samvinna á oljuøkinum, nú Grønland og Føroyar gera seg út til oljuleiting. virkis- og handilsloynidóm- ar, sum ein fyrrverandi ar- beiðsgevari eigur. Her er bæði talan um viðurskifti hesi fólkini hava skrivað undir uppá, tá tey vórðu sett hjá Saga, og ítøkiliga grein- ar í norskari lóg. Vit vilja hava ein dóm, sum áleggur Sagexfólkunum at gevast við tí arbeiði tey eru í ferð við í sambandi við fyrstu útbjóðing á føroyska land- grunninum. Málið kemur fyri við rættin í Oslo hósdagin og fríggjadagin. Um hetta fer at fáa avleiðingar fyri sam- starvið millum Sagex og Føroya Kolvetni dugir Ar- vid Halvorsen ikki at siga. Hann vísir bert á, at hetta hevur einki at gera við Før- oya Kolvetni, men snýr seg um tey trý fyrrv. Saga- fólkini. Tað hevur ikki eydnast okkum at fáa eina viðmerking frá Norsk Hyd- ro til útrættu hondina hjá Terje Hagevang. Hóast feløg rýma úr før- oyska økinum so heldur Arvid Halvorsen, at út frá tí lutvíst lítla økinum talan er um, so eru tað framvegis nógv oljufeløg, sum eru áhugað. -Eg haldi ikki før- oyskir myndugleikar hava orsøk til at bera ótta fyri, at henda útbjóðingin ikki skal blíva góð og áhugaverd. Norsk Hydro er ikki long- ur at finna í Hanusar-gøtu saman við The Faroes Partnership. Nú finna vit tað á Bryggjubakka, har tað skal vera operatørur gjøgnum dótturfelag sítt Saga Føroyar. Á myndini fv. Brynjulv Kløve, stjóri fyri nýggj øki, Arvid Hal- vorsen, stjóri fyri altjóða leiting, Pauli Einarsson og Geir Atli Rishovd, sum standa á odda fyri Saga Føroyar Mynd jan Grønlendingar vilja læra av føroyingum -vilja vita, hvussu føroyska vinnulívið brynjar seg út til komandi oljuútvikl- ingin og annars hvussu vit skipa fyri oljuútbjóðing. Norsk Hydro leggur til brots av nýggjum -fer úr samstarvinum við Amerada Hess, Dong og Atlants Kolvetni og verður operatørur í Sagabólki