leygardagur 19. september 1992síða 15

Nr. 178 — 19. september 1992 tíðindablaðið sosialurin Síða 15 komin fyri skada, hevdi Brandes rætt til at velja våpn: skammbyrsur, reglu- gerdin fyri duellina var fast- sett sum fylgjandi: 1) Skjótast skal á 20 fóta- fet fråstandi, og vekslast upp til 4 skot. 2) Partarnir stillast upp við rygginum móti hvor ødrum, talt verður 1, 2, 3. Við 1 venda partarnir sær móti hvørjum ødrum, mill- um 2 og 3 fella skotini. 3) StadØ Ermelundskratt- et. Tidin 9 1/2 f.p. Tysdag 10. februar 1900. Næsta dag var Skram i bynum at keypa veruliga duelskammbyrsu — sovorð- nar kundu enn keypast av goymslu í Keypmanna- havn. Tær vóru grandi dýr- ar, 60 kr. stykkið, í svartari eskju við reyðum silkifóri. (Sjálvt um bannað var at nýta tær). Schyberg hevði vónað ein dyst við sablum, sum var einasti møguleiki í Týsk- landi, tá hevði ein kunnað fingið mansligar skøvur í andlitið, og hann hevði 6- ivað fingið undirvísing í fekting sum sjónleikari. Tann 10. febr. var ísakalt. Tað var júst farið at lýsa fyri degi, tá tveir hestriknir leiguvognar koyrdu inn á kavaklædda Ermelund. Duellantarnir, Sekundant- arnir og læknin vóru í væla- frakkum (jaket) og høgum hattum. Schyberg sigur sera livandi frá hendingini. Tá hann kom, sá hann í í fråstødu Brandes og Peter Nansen í skuggamynd. Nansen, sum ikki var vanur at bera byrðar, var heilt skeivur av at bera kassan við skammbyrsunum. Erik Skram leiddi >slag- ið< við hernaðarligari um- hugsan, vísti hvussu skammbyrsurnar virkaðu og stillaði »kamphanarnar« upp, men måtti stedga telj- inginií fyrsta umfari, tå Schyberg gramdi seg um, at hann taldi ov skjótt. Vidar sigur hann: Sostatt fóru vit í gongd — Skram fór at telja, skotini fullu — men uttan úrslit. So varð løtt av nýggjum til næsta umfar. — Og tá eg nú skal siga mína ærligu meining — tann fyrsta kúlan var einki — men tann næsta — tað var nakað meira. Sjálvandi hevur ein kenslu av einum lætta við ikki at verða raktur, tað er jú eingin stuttleiki at verða skotin, sjálvt um tað kanska var stuttligt at sleppa at peika við skammbyrsuni — men ein hoyrir um váða- skot! Brandes bar seg at á ein hátt, sum var heilt ødrvisi enn ein kundi vænta sær av honum, og sum fólk vanliga vildu hildið. Kann kastaði seg fram í einum slagi av ø0di — hann toygdi seg fram Paa Valen lægen gør Og værker Blosei af vin Sonic en Rende ímóti mær við einum reint devulsettum úttrykki í and- litinum, sum skuldi eg verða bangin fyri honum, sjálvt um als eingin kúla hevði verið í vpaninum — og læt av sum legi hann allar illar andar forbannað sítt skot. At eg heldur ikki varð raktur í øOrum umfari, kann bert vera av tí, at Brandes legði alla sína sál í skotið, hevði hann tikið tað minni hátíðarligt, hevði eg uttan iva verið raktur. Nú haldi eg, at eg bert hoyrdi eitt óhugnaligt pift framvið gðrum oyranum. Í teirri heldur løgnu løtu, sum var aftaná at alt var av, royndi Nansen at koma við uppskoti um, at eitt gott morgunmatarborð var tað besta grundarlgið fyri semju, men Mantzius var firtin, líksum >dr. Brandes ikki var fyrireikaður til so- vorðið býtt<. Man samdist at enda um at skriva eina protokoll og eina pressufrágreiðing. Dagin eftir vóru sjálvandi øll landsins blød á tremur vid skriving um hesi tíðindi og alskyns røvarasøgur vórðu lagdar afturat, og se- kundantarnir, sum eyðsýnt sólaðu sær í tí miklu blað- umrødun:, vóru noyddir at avsanna fleiri av hesum »kunngerdum«. Skram fekk til og við eina »nøs« Nu kan de ikke ta" í Skonen frá arbeiðsgevara sínum — fólkatingsins formanni — hann var protokolsekreter- ur og blaðstjóri á fólka- tingstidindum. Fyri okkum eftirkomar- um er tað næstan ómgguligt at taka hesar tilburðir há- tíðarliga. Hetta vóru tveir menn við áhuga fyri ti »teatralska«, ein sjålvshå- tidarlig og næstan barnslig roynd at gera seg upp. Tann veruleiki, at teir ikki raktu hvønn annan, er júst øll søgan. Um ein kúla bert hevði skursla eina oyra- lippu, vildi sakin verið heilt ødrvisi, men nú virkaði tað, sum at báðir høvdu skotið beint uppí loft, fyri íkki at missa tað størsta upplivilsið — almennu umrøduna. Tó må sakin síggjast frá tveimum sjónarmiðum, áðrenn og aftan á at skotini smeltu um ta kavaklæddu Ermelundina. Fyri teir var tað deyðans álvara — duell- antarnir útsett seg veruliga fyri einum brádligum og pínufullum deyða — og har var einki tekin til at teir ikki vildu peika við skammbyrs- unum so væl sum teir for- máddu. Men eitt annað er aldur teirra. Tað e í skilja, at em 27 ára gamal kann fáa seg ul sovorðið, men ein 52 ára gamal dr. udi philosofien? Nú — vandin fyri at doyggja var allíkavæl ikki serliga stórur, 20 fet er ein heilt góð fråstøda — royn tað sjálvur. Hesir báðir menninir høvdu onga venjing, vóru fjálturstungnir og harum- framt vóru teir kaldir. Eftirspælið var á ein hátt verri enn deyðin. Skommin og láturliggerðin. Blað- menn og teknarat høvdu úr at gera og tónin í bløðunum vartámeiramiskunnarleys- ur og ágangandi enn nú — láturin hevur >rullað< sum tung alda gjøgnum raki- stovur og kafeir, og søgur um Brandes vórðu tiknar upp aftur av nyggjum. Men fyrst kom »lovens lange arm«. Schyberg varð av einum búkmiklum poli- tísti tíkin ul hin almenna poliurætun, har Brandes møtt upp at vitna, og Schy- berg fekk eina bót uppá 12 kr. fyri gótuóskil. Men hetta var bert innleiðingin. Eftir revsilógini frå 1866 var duellering revsivert, og luttakararnir kundu fáa fongsul millum 2 dagar og 2 ár (ein ógviliga rúmlig revsilóg). »Kamphanarnir« máttu aftur mýta í rættinum undir stóra áhuganum frá almenninginum, fyri at fáa 14 dagar fongsul. Men tað var ikki liðugt enn —! Eitt eftirspæl í kgl. teatr- inum førdi til enn stórri blaðskriving. Tá Schyberg kom aftur á teatrið, høvdu viðhaldsfólk og >brandes- viðhaldsfólk< >hertikið< á- skoðaraplássini, og tá Schy- berg kom inn á leikpallin, varð hetta byrjanin til eina av teimum tá í tíðini so væl- kendu »pipukonsertunum«. Ein mánaða aftaná varð Brandes av birkadómaran- um innkallaður »at sita«, og varð settur í »brummuna« á Blegdamsvej. Uppihaldin- um fann Brandes beinleiðis fragd í. Hann nýtti ta friðar- ligu løtuna til at læra seg hå- lendskt mál, men var annars upptikin av at taka ímóti brøvum, blómum og vitj- andi, — >hevði her bara ikki verið so skitið!<, var tað einasta, hann hevi at klaga um. Fyri Schyberg, sum aftan á kom í sama kliva sum Brandes, var uppihaldið ein »pesulensur«. Mitt undir uppihaldinum á Blegdams- vej fekk Brandes vitjan av tveimum rithøvundum, sum góvu honum eina »adressu« við 40 undir- skriftum í:á >blómuni< í donskum bókmentum ár 1900. Brandes kendi seg illa viðfarnan av kgl. teatrinum og boðaði frá: >Eitt kann eg gera. So leingi teatrið ikki hevur givið mær eina sømi- liga uppreisn, ummæli eg ikki framførslur teirra«. Brandes helt orð. Hann hevði skrivað sítt seinasta ummæli fyri kgl. teatrið.