mikudagur 16. desember 1992síða 17

SEN Tíðindablaðið EST") Arbeiðsloysið í Fsroyum Hava vit nakað sosialt trygdarnet í Fóroyum? Er arbeidsloysid komið fyri at verða? Hvat við teimum ungu og hvat við teimum fóroyingum, sum nema sær útbúgving uttanlands! Hetta vóru nakrir av spur ningunum, sum Morid Jacobsen, sosialgeva lesandi tók upp í fyrilestri sínum á kjakfundi i Århus herfyri. Sosialurin hevur áður prentað tveir fyrilestrar umframt eina samandrátt frá fundinum, har eisini fleiri føroyskir politikarar vóru við. Arbeiðsloysið í Føroyum er í dag uppi á 10,5%, tvs. á stødi við onnur lond i Europa. Um gongdin heldur fram sum nú, verða vit skjótt tað landið, sum hevur tað størsta ar- beiðsloysið í Europa. Øll eru Ótrygg — eisini tey, ið fyrr høvdu eitt sokallað trygt starv, og øll tosa um, hvussu illa stendur til. Seinastu vikurnar hevur ein næstan dagliga hoyrt um hópuppsagnir. Stødan í Føroyum í dag hevur stóra ávirkan á fólk. Øll hava vit nøkur grund-. leggjandi >behov<. Fyrst og fremst er tað tørvurin á mati og klæðum og nakað at búgva í — tey sonevndu fysiologisku »behovini«. Harafturat hava vit tørv á at hava samband við onnur menniskju og at føla okkum sum ein part av eini fjøld. Men vit hava eisini behov fyri at føla okkum nyttug og hava møguleika fyri at út- vikla okkum. Vit kunnu t.d. fáa hesi behov stillad/nøktad við Aflysning af tvangsauktion Tvangsauktion matr. nr. over 76 b, Depil tilhørende ejendommen Hvannasunds Kommunu (AS 525/92) berammet til Torsdag den 17. dec. 1992 kl. 10.10 aflyses herved. Færøernes fogedret, den 14.12.92 Mette S. Nielsen dfm. Tvangsauktion På Dommerkontoret, C. Pløyensgøta 1, Tórshavn, afholdes Torsdag den 07. jan. 1993, kl. 10.00 tvangsauktion (AS nr. 539/92) over matr. nr. 107 Nes, beliggende Nes, Eysturoy. Auktionen er begæret af advokat Frida Patursson, Advokatskrivstovan, 100 Tórshavn, tlf. 1.1145 (j. nr. 920907) på vegne en pant- og udlægshaver. Ejendommen er et beboelseshus på en 601 kvm. stor grund, det bebyggede areal udgør 164 kvm. i 1 etage. Ejendommen kan beses efter aftale med ovennævnte advokat. Auktionsdokumenterne ligger til genn- emsyn på Dommerkontoret. Færøernes fogedret, den 14.12.92 Mette S. Nielsen dfm. at ganga í skúla ella við at luttaka í ymiskum frítíð- arítrivum, men ein stórur partur av okkum fáa tey stillad/nøktad gjøgnum arbeidi. At koma ut i arbeids- loysi merkir fyri tey flestu, at eitt ella fleiri av hesum »behovum« ikki verða nøktad, og tað å- virkar okkara »livskvali- tet«. Eg vil her nevna nakrar avleidingar, ar- beidsloysi kann hava. 1. figgjarligir trupulleikar Fyrstu og sjónligastu trupulleikarnir hjá einum arbeiðsleysum eru oftast fíggjartrupulleikarnir. Flestu føroyingar hava í åttatiårunum livað yvir evni og nógv hava sett seg fyri dýrum húsum, og hava ti ikki so nógv at standa ímóti við, tá ar- beidsinntøkan dettur burt- ur. Samstundis eru húsa- prísirnir lækkaðir, so nógv koma i ta síðu, at lánini eru stórri enn sølu- virðið av húsunum — tey eru við ødrum orðum in- solvent. Tað merkir at tey verða stavnsbundin, og ikki hava møguleika fyri at koma sær burtur úr skuldini. Eina stutta tíð er tað kanska møguligt at liva í sparsemi, og vid at fåa peningastovnarnar at út- seta avdråttir av lånum — og kanska rentur vid, at klåra seg vid arbeids- loysisstudli. Hesin er 70% av inntøkuni áðrenn ar- beidsloysi, tó hægst 9.600 kr. Hjå teimum flestu er tað ti avmarkað, hvussu leingi ein kann klára seg á henda hátt. Undir núverandi ar- beiðsloysisskipan kanst tú bert fáa stuðul frá ar- beiðsloysistryggingini í tvey ár. Síðan er tú noyddur at søkja um for- sorgarhjålp. Forsorgar- hjålpin er munandi mink- að, eftir at forsorgarlógin varð broytt (í hesum árin- um). Fyrr var tað møgu- ligt at fáa hjálp til rentur og avdrátt av sethúsalán- um, fastar útreiðslur v.m. Hetta er ikki møguligt longur. Hjá teimum, sum hava bygt í åttatiårunum, og hava stórar lánibyrðar, er taðtí Ogjørligt at sita í egnum húsum sum ar- beiðsleysur. Hvat verri er: tað er eisini Ogjørligt at koma sær burtur úr skuld- ini. 2. Persónligir trupulleikar Síðani eru tað teir persón- ligu trupulleikarnir, sum raka hin arbeiðsleysa. Hesir koma oftast aftan á at ein hevur verið arbeiðs- leysur í eina tíð. Man hevur ikki longur ein ar- beiðsidentitet. Hevur tú familju, missir tú eisini leiklutin sum forsyrgjari. Tað kann verða ein stór- ur persónligur ósigur, kanska serliga í Føroyum, har arbeiðsloysi í nýggjari tíð hevur verið eitt ókent fyribrigdi, so tann ið gekk arbeiðsleysur varð mettur sum ein ónytta ið ikki — tímdi at fáa sær arbeiði. Í longdini missir ein sjálvs- virði. Trýr ikki uppá, at ein dugir og kann brúkast til nakað, og hevur tí kanska ringt við at vera saman við ødrum fólki. Ofta missir ein sambandið við gomlu arbeiðsfelagar- nar og vinirnar, og kemur sum frá líður út í einsemi. Øll verða tó ikki eins hart rakt av arbeiðsloysin- um. Summi hava meira at standa ímóti við enn onn- ur. Tað er ikki bert hin ein- staki, ið verður raktur av arbeiðsloysinum. Øll fa- miljan verður rakt — eisini børnini. Familjan skal kanska flyta úr húsum og út at leiga — barnið kanska flyta skúla. Ótryggleikin og misnøgdin føra hjá summum til alkohol- trupulleikar, og saman við tørvandi sjålvsvirdinum, kann uppgåvan sum for- eldur verda trupul at klåra. Figgjarligu trupulleik- arnir gera t.d. at børnini ikki longur hava møguleika at ganga til ymisk fritidaritriv, sum tey áður hava gingið til. Her hugsi eg t.d. um í- trótt. Ráð eru heldur ikki til at keypa bórnunum nýggj klæði, leikur o.t. Børnini koma at føla seg ødrvisi enn hini og verða kanska hiidin uttanfyri og happað. Ein avleiðing, sum týðuliga merkist í Føroyum, er tann vaks- andi kriminaliteturin mill- um børn. Ungdóms- | arbeiðsloysið Serligir trupulleikar stinga seg upp í sambandi við ungdómsarbeiðsloys- | ið. Tey ungu fáa ongar ar- beiðsroyndir og hava tí ikki møguleika at kappasi áarbeiðsmarknaðinum. Eitt arbeiðspláss er ikki bert eitt pláss har ein vinnur sær pening. Tað nøktar sum fyrr nevnt eisini nógv onnur >be- hov«, t.d. tað at føla at onkur hevur brúk fyri ein- um, og at ein >hoyrir til< og er ein partur av einum felagsskapi, og ikki minst lærir ein at samstarva við onnur. Úrslitið er at tey ungu blíva vónleys og líkaglað, tey býta um upp á nátt og dag og hava onki at fara upp til um morgunin. Problemstillingar til diskussión: At enda skal eg nevna nakrar spurningar, sum kundu verðið tiknir upp til kjak í kvold. Almenni stuðulin til ar- beiðsleys er fallin nógv í mun til í áttatiárunum. Ein kann tí seta spurnar- tekin við, um vit hava eiti sosialt trygdarnet í Før- oyum, eitt vælferdarsam- felag, longur? Ein annar spurningur er, um arbeidsloysid er kom- ið fyri at verða. Um so er, hvussu eiga vit at innrætta samfelagið, so pláss verð- ur fyri bæði arbeiðandi og arbeiðsleysum? Hvat við teimum ungu? tað verða kanska heilir ár- gangir av ungum, sum ikki fáa nakrar arbeiðs- royndir. Skulu tey fáa loyvi at ganga fyri einki og verða forsyrgd av ti al- Nr. 240 — 16. DESEMBER 1992 menna? Lesandi uttanlands Ein trupulleiki fyri okkum lesandi, sum kundu hugs- | að okkum at flutt heim aftur til Føroya, er, at vit ikki eru umfatað av ar- beiðsloysistryggingini. Inntøkan, sum studulin verdur roknadur eftir, skal vera fingin i Føroyum. Tvs. at vit eru åvist til for- sorgarhjålp. Úrslitið kann gerast, at teir útbúnu føroyingarnir verða verandi uttanlands og sýkja sær arbeiði, og jú longur tey vera uttan- lands, jú verri verður at fáa tey heimaftur. Ein kann ti spyrja — hava Føroyar ikki brik fyri vælútbúnum fólki, og hava Føroyar ráð at lata útbúnu fólkini gleppa sær av hondum? Morid Jacobsen sosialráðgeva lesandi Vinyl- og gummi HANDSKAR til alt arbeiði V Inn- > fluttir bein- Xy leidis ur Japan ADC Heilsølan Låarvegi 14 . Tórshavn Tlf. 15828 . Fax. 15893 Sida 17 | * OD