hósdagur 17. desember 1992síða 20

Síða 20 Nr. 241 — 17. DESEMBER 1992 Norðurlendskt = sjónvarpssamstarv —- hú ella ongantíð! Við ti tóknifórðiligu menning, sum er hend á sjónvarpsókinum hesi seinastu árini, eiga vit norðbúgvar at fáa eina felags sjónvarpsrás. Hetta siga leiðararnir á teimum trimum norr- ønu mentanarstovnunum í Grónlandi, Íslandi og Føroyum. Ávirkanin frá enskari og amerikanskari "populerment- an" er so mikið stór, at tann norðurlendska mentanin verður við skerdan lut. Tí er tað sera umráðandi nú at fáa í lag eitt samstarv, ið ger, at allir íbúgvar í einum norðurlandi kunnu síggja sjónvarpssendingar úr hinum norðurlondunum. >Nordisk kultur — ná eller aldri< var overskriften for Foreningerne Nordens store kulturseminar í Ábo siste helga í november. Overskriften følgde opp rapporten frå dei nordiske statsministrane nyleg om at det nordiske kultursa- marbeidet skal bli mykje sterkare, særleg når det gjeld språkforståing, me- dier og aktivitetar for bam og ungdom. I same ånd vedtok dei nordiske samarbeidsmi- nistrane ei svært interes- sant fråsegn på møtet sitt í København onsdag 9. de- sember. Ministrane peika på at dei fleste av dei hin- dringane som ein gong sette ein stoppar for Nordsat, den nordiske TV-satelitten, er i ferd med å forsvinne. Nå i haust er det blitt teknisk moleg å ta imot norske og svenske fjernsynsprogram på Island og Færøyane, på Luciadagen 13. desember byrjar Danmarks fjernsyn med direkte prøvesen- dingar til Grønland. Dette er program som teknisk også kan hentast ned på Island og Færøyane. Sam- arbeidsministrane har tatt poenget og reagert impo- nerande fort på utviklinga innan satelittverda i haust. Kommunikéet frå møtet minsyrane hadde i Kø- benhavn kan kort saman- fattast som: »Nordisk TV- samarbeid — nå eller al- Idéen om Nordsat, den nordiske TV-satelitten, hadde på si tid på sytti-ta- let en stor feil: Idéen kom for tidleg. Nordsat blei synonymt med alt kva sa- telitt-fjernsyn stod for. »Skit er skit om án per sa- telit«, rima nordiske kul- turdebattanatar, fjernsyns- folk, ja til og med nordis- ke medieforskarar. Pro- sjektet blei stoppa og dei første satelittkanalane blei fylte med musikkvideos- kval og engelskspráklege p: program, om dei hadde noko språk i det heile. I dei seinare åra er det skjedd myrkje på satelit- | tområdet, mellom anna | har fleire kommersielle kanaler hatt nordiske am- bisjonar, men mest for å gå utanom reklamelove- ne. Mange stader er det også blitt mogleg å følgje fjernsyn frå grannelanda i Danmark, Finland, Norge og Sverige. I Finland kan ein sjå det svenskaste av alle fjernsynsprogram i verda, finsk TV-4 sett saman av dei svenskpro- duserte programma i svensk kanal I og 2. I dag burde det vere mogleg å skape ein nor- disk kanal, bygd på same idé med originalprogram frå alle nordiske land. Ein i nordisk satelitt skulle til dømes kunne få plass i sa- telitten Intelsat 603, som nå skal brukast til fjern- synsoverføringar mellom Danmark og Grønland. I Intelsat 603 blir det brukt såkalla transponder, som har en antenne som dek- ker heile den synlege de- len av jordoverflata sett frå satelitten. Det vil seie at den kan mottakast både på den amerikanske aust- kysten og i Finland og Baltikum, og i tillegg hei- Vónandi kemur Norð- urlandaráðið til eitt úrs- lit viðvíkjandi einum norrønum samstarvi á sjónvarpsókinum, tá tað hevur setu í Oslo í mars. Hendir ikki okkurt ítókiligt tá, so kann tað gerast ov seint le Europa, Søramerika og nordvest-Afrika. På same måte som franskmennene i fleire år har sendt eit konsentrat av dei beste programma sine i »TV 5< over heile Europa, skulle altså dei nordiske landa kunne gå saman om ein kanal som ikkje minst fin- lendarar, nordmenn, dan- skar, svenskar, islending- ar, ålendingar, grønlenda- rar, samar og færøyingar vil ha stor glede av. Denne samnordiske ka- nalen vil vere særleg vik- tig i Vestnorden, der vi fram til i haust har vore avstengde frå å ta del i fjernsynsprogram frå re- sten av Norden, med un- natak for litt TV3 til Fæ- røyane. Det er derfor ikkje tilfeldig at nytenninga av det nordiske fjernsynssa- marbeidet i ellevte (eller tolvte) timen kjem frå Grønland og Island. Det er Grønlands tele- verk, som har tatt initiati- vet til prøvesendingane mellom Danmark og Grønland og som også be- taler desse. Danmarks Ra- dio stille programma gra- tis til disposisjon. Det overføringssystemet, som er i bruk er heilt nytt, frå det amerikanske CLIs "6,6 MBit/s Spectrum Sa- ver”. I følgje Grønlands telesjef Anton M. Chris- toffersen er dette nye ut- styret nøkkelen til at det nå er økonomisk mogleg å etablree ein nordisk sate- littfjernsynskanal. Utgifte- ne for á leige satelittkapa- sitet er redusert med 70- 80% i forhold til kostna- dane met tilsvarande tv- signal. Teknikarane har gjort sitt. Politisk vilje og pengesummar som sjølv i krisetider skulle vere mo- glege bør på kort tid kun- ne sakpe ein samnordisk fjernsynskanal som folk skal kunne sjå i heile Nor- den og dessutan vere mo- gleg á spreie i kabelnett i USA, Søramerka, Europa og Nordvestafrika. Det er alt nå mogleg å kompone- re ein nyheitskanal som dekker så godt som heile kvelden med eksisterande nyheits- og aktualitetspro- gram frå dei nasjonale fjernsynskanalane i Nor- den. Det som nå må løy- sast er opphavsrettspro- blema, og så er alt klart for ein slagkraftig fjern- synskanal med nordiske originalprogram, for vi- sing i og utanfor Norden. Det var etter initiativ frå den islandske ministeren Eidur Gudnason at dei nordiske samarbeidsmi- nistrane bleiv samde om å be kultur- og kommunia- sjonsministrane vurdere og i lyntempo klargjere dei moglegheitene som finst. Islendingane innser meir enn nokon andre kor viktig det nordiske medie- samarbeidet er for den gjensidige sprákforstáinga og for det nordiske kul- tur- og utdanningssamar- beidet. Pá Island leser Jan Kløvstad, stjóri í Norðurlandahúsinum hevur verið við til at skriva greinina áhugaverdu skolebarna framleis eitt nordisk sprák (dansk, som kan bytast ut med svensk eller norsk) som første framandspråk, eitt år før det byrjar med engelsk. Med i mediene — fjernsyn, film og radio — høyrer barna nesten aldri skandi- navisk. Så godt som all populærkultur er på eng- elsk eller amerikansk. I j lengda kan ikkje eingong islendingane oppretthalde det nordiske engasjemen- tet í eit slíkt miljø. Det lovar godt at dei nordiske samarbeidsmis- "trane reagerte sá fort pá dei nye sjansane. Med sa- me tempo burde det vere mogleg á fá fram konkre- te forslag alt til Nordisk råds sesjon i Oslo første veka i mars. Sidan kan det vere for seint. Lars-Åke Engblom, direktør i Nordens Hus i Reykjavik Ole Oxholm, institutsjef i Nordens Institut i Grønland Jan Kløvstad, direktør i Nordens Hus på Færøyane