mikudagur 23. desember 1992síða 20

Síða 20 Nr. 245 — 23. DESEMBER 1992 EITT 80 ÁRA MINNI: Tíðindablaðið ÆTI: Alt bar á skeiva borðið Tað varð hildið at vera stak óheppið, at óroyndur 20 ára gamal unglingi skuldi standa við róðrið um borð á Oleariu. At dagarnir hjá ungu svínoyingunum vóru taldir sæst á fleiri óhepnum umstødum, sum allar bóru á tað borðið, at báturin skuldi siglast yvir Sjórættur í sambandi við vanlukkuna varð settur í tinghúsinum hin 21. des. 1912 klokkan 6 seinnapart- in. Í sjórættinum vóru dóm- arin, Christian Christiansen ella Christian í Dali og Jens Andreassen ella Jens í Dali. Annars vóru í rættinum bretski konsulin Coates, varakonsulin Valdemar Liitzen og Poul Effersøe sum umbod fyri Ulykkes forsikringen for danske fiskere. Tolkur var Vilhelm Mohr, býráðsskrivari. Tað er ikki rúm fyri gjølla at viðgera alt tað, ið kom íram í sjórættinum, sum arði í fleiri dagar. Sambært skrivaðu frágreiðingini fóru teir ógvuliga gjøllaum, og bæði føroyingar og bretar vórðu avhoyrdir fleiri ferðir. Gera vit ein stuttan sam- andrått, so eru tað fleiri lut- ir, ið benda á, at viðurskift- ini lagaðu seg soleiðis, at vanlagnan bara skuldi raka Jarnbard og teir sjey menn- inar. Símun Jacobsen var av góðum grundum tann ein- ast av båtsmonnunum, sum var avhoyrdur. Hansara frá- greiðing er væl í tråd við tað, sum Jógvan og Edvard seinni hava greitt frá. Vert er at leggja ul merkis, at hann sigur, at allir báts- menninir sótu í olju- ella skinnklæðum, og Jóan Jákup var í oljustivlum, sum teir róptu tað. Klæðini hava ikki betrað um møgu- leikarnar hjá monnunum at klára seg, tá teir flutu í sjó- num. Sjúkur skipari Skiparin á Oleariu, hin 38 ára gamli John Crompton, seðgi, at hann hevði verið sjúkur, og hann kendi seg framvegis illa, tá hann góðan hálvan tíma undan samanstoytinum fór niður undir. Manningin arbeiddi trol á dekkinum, bestimað- urin hevði ábyrgdina oman- deks, og ein 20 ára gamal dekkari stóð til róðurs. Kósin var í ein landnyrðing, og skiparin gav róðurs- manninum boð um at siga sær frá, tá Eysturhøvdi var í norðan. Klokkan var fimm mi- nuttir yvir tvey, tá 2. meist- arin kom við boðunum frá róðursmanninum. Skiparin gav beinanvegin boð um at steðga maskinuni, men hon gekk fimm minuttir eftir, at hann hevði givið boðini. Næstu boðini skiparin fekk var at koma á brúnna, tí teir høvdu siglt á ein bát. Tá hann kom upp stóð telegraf- urin á >full back<, og teir tókust við at fáa jolluna út. Saman við 2. stýrimanni og einum dekkararóði skiparin til teir báðar, sum framvegis vóru omaná. Teir sóu ongan annan. Eftir slíka vanlukku ber sjálvandi altíð ul at eftir- meta og siga, at um saman- spælið millum ymisk við- urskifti ikki var akkurát, sum tað var, so hevði borið til at sloppið undan van- lukkuni. Í hesum førinum kunnu vit síga, at um skiparin ikki hevði verið sjúkur, og um boðini frá honum um at steðga vórðu tikin ul eftir- tektar beinanvegin, so var einki hent, og høvdu svín- oyingarnir ikki sitid í olju- og skinnklæðum, so høvdu teir kanska klárað seg betur. Misskiltur stýrimaður Skuldin fyri samanstoytin varð løgd á 20 ára gamla róðursmannin. Hann segði seg ikki hava lagt til merkis, at ein bátur var í nánd. Hann hevði bara hugt eftir landin- um, og tað var ikki fyrr enn stýrimaðurin á dekkinum rópti, at bátur var framman fyri í stýriborð, at hann sá hann. Tá royndi hann at snara í bakborð, men tað gekk bara lítil løta so brast. Stýrimaðurin greiddi har aftur ímóti frá, at hann sá båtin, tá hann var ein fjórð- ing burtur. Hann segði seg við hondunum geva tekin til róðursmannin um at snara í stýriborð fyri at ganga leys- ur av bátinum. Hann spurdi róðursmannin, um hann hevði fatað boðini, og hesin skuldi hava sagt ja. Tískil helt stýrimaðurin fram við trolarbeiðnum, og sá einki fyrr enn teir vóru heilt tætt hjá bátinum. Hevdi stýrimaðurin sum Nógvur skyldska Teir vóru sjey, sum vóru til útróðrar við Jambardi. Tvær ferðirnir tríggir brød- Jógvan á Geilini og konan Elsebeth Malena. ur og so Niels Jensen í Gulaksstovu. Hann var 16 ára gamal. Bróðurnir á Geilini vóru Jógvan, sum var 31 ára gamal, Ólav, 26, og Hans Pauli 20 ára gamal. Hinir brødurnir vóru synir hjá Símuni Júst úti í Váli. Hann hevði handil og var lærari. Símun var 20 ára gamal, Hans Jákup var 18 og Jóan Jákup 16 ára gamal. Tað hevur verið vanligt í Føroyum, at nógvur skyld- skapur var í bygdunum. Ferðasambandið og tískil ferðingin var lítil í mun til nú, og tað bar aftur í sær, at ofta vóru tey, sum funnu saman í hjúnalag, nær í ætt. Hesir bátsfelagarnir vóru nær í ætt. Omma dreingir- nar hjá Símun Júst æt Else- beth Fredrikka. Hon var gift Miðlinga = Símuni úr Gulaksstovu. Tað vóru 26 ár teirra millum. Hann var 52 og hon 26, tá tey giftust í 1870. Longu mikkjals- messudag í 1884 doyði hann á veg aftur úr Borð- oyarvik saman við Fríðriki á Fløtti. Tey áttu tríggjar døtur, og ein teirra var Inga, sum gift- ábyrgdarmaður farið á brúnna, tá hann sá bátin, so hevði eingin vanlukka stað- istav. Róðursmaðurin tykist hava snarað í mótsatt borð av tí, stýrimaðurin gav boð um. Teir arbeiddu trol á dekk- inum. Sambært galdandi lógum skuldi fiskireidskap- urin vera goymdur, lá teir vóru so nær landi. Høvdu teir hildið seg til lógina, so hevði stýrimaðurin verið á brúnni, og so hevdi neyvan skaði spurst burturúr. Bjargingararbeiðnum kundi eisini gingist betur við: Ein dekkari ætlaði at blaka bjargingarkík út, men teir komu ov langt frá bát- inum, og hin bjargingarkík- urin var ikki tøkur. Hann skolaði fyri borð á veg til Føroya. Soleidis bar tad til, at båt- urin vard nidursigldur, og at fimm menn druknaðu. Høv- udsorsøkin til samanstoytin var, at 20 åra gamal drong- ur, sum hvørki hevdi skil å at handfara róður, og ei heldur var maður fyri at fáa tað litið upp í hendur, einsa- mallur stóð á brúnni, og kanska í ovfarakæti og kanska við at misskilja boð frá stýrimanninum, sigldi bátin niður. Men tað sæst eisini av omanfyri standandi, at tað skuldi bara vera soleiðis. Dagarnir hjá hesum fimm ungu og røsku dreingjunum vóru uppi. ur UDPIl ist vid Simuni Júst úti í Váli í 1891. Seinnu árni búði Elsebeth Fredrikka hjá dóttrini úti í Váli, og har doyði hon í mai 1924. Henda Elsebeth Fred- rikka átti tríggjar systrar, sum allar giftust úti í Svín- oy. Ein teirra var Elisabeth Malena, sum i 1878 giftist vid Olavi å Geilini. Tey vóru foreldur at dreingjuni á Geilini, sum vóru við í bát- inum. Tað vil altso síga, at teir triggir dreingirnir á Geilini vóru systkinabørn við Ingu, mammu teir tríggjar úti í Váli. Jukim Olsen vísir eisini á, hvussu Niels var í ætt við teir úti í Váli. Miðlinga Símun og Andrass, bóndin í Gulaksstovu, vóru bróður. Andrass átti ein son, sum æt Símun. Hann giftist í 1858 við Malenu, sum var elsta dóttir Janus bónda eysturi í Búð á Viðareiði. Malena átti ein beiggja, men hann doyði í 1858 29 ára gamal, tí tók Símun úr Gulaksstovu við festinum eysturi í Búð í 1864. Malena doyði stutt eftir barsilssong. Tá áttu tey tríggjar synir. Símun giftis! upp aftur við Julianm Fredrikku Andreasdatter uttan av Nesi, og tey fingt tvær døtur — Malenu og Petru. Yngsti sonurin í fyrru giftuni, Jens, fór út til Svín- oyar, har hann festi eftir abban í Gulaksstovu í 1886 Hann gifist í 1887 við Jó- honnu Henriettu Matras í Follindi á Viðareiði, og tey fingu 6 børn. Næstyngst av teimum var Niels Andreas Jensen, sum fórst sorgar- dagin í desember 1912. Taka vit saman um, so síggja vit, at Inga, mamm: teir tríggjar úti í Váli, var systkinabarn við abb: Niels. Soleiðis fær Jukin tað at hanga saman!