týsdagur 29. desember 1992síða 9

Tíðindablaðið [ sostalurin ] Nr. 246 — 29. DESEMBER 1992 Sida9 koma til Australia, fara eystanfyri, har stóru og kendu býirnir sum Mel- bourne, Sydney og høvudsstadurin Canberra eru. Men eg valdi at royna vestan fyri fyrst. -Perth er stóri byurin vestanfyri, og har búði eg i åtta månadir. Hetta var meira ella minni av tilvild. Eg búði fyrst hjá einari danskari familju, sum hevði verið har í 12 ár. Maðurin var blikksmiður, og vit arbeiddu saman í einar tríggjar vikur. Men tá var ikki so nógv brúk fyri snikkarum. Haraftrat vildu australiarar helst hava egnu landsmenn sínar í arbeiði, so eg royndi at finna mær okkurt annað. -Danska familjan greiddi mær frá, at skandinaviskt felag var har á leiðini sum skipaði fyri ymiskum tiltøkum. Har hitti eg ein annan dani, sum arbeiddi við at seta stálgaragur upp. Saman við honum kom eg at arbeiða í einar sjey mánaðir. Vit høvdu úr at gera. Ikki bert við garagurnar, men vit góvu eisini tilboð til alt millum himmal og jør sum vit hildu okkum til at fara undir. Kappingin var hørd, og vit vóru nógvir um boði, men eitt sindur fekk eg kortini burtur úr tí. Nú var arbeiði fari at minka nakað, men tað legði eg minni í. Eg var jú ikki bert komin til Australia at seta køkar og garagur upp. Okkurt annað skuldi eg eisini uppliva, og tað kom eg so sanniliga eisini til. Lætt at klára seg Jan heldur ikki, at sjálv lónin var hin stóra i Australiu, men hinvegin fekst meira fyri pengarnar. Tímalgnin svarar til einar 50 krónur, men íkki eitt oyra skal gjaldast av teimum fyrstu 40.000 krónunum. Ikki fyrr enn inntgkan er væl hægri merkist skatturin. Maturin er bíligur, og eina góða íbúð kanst tú fáa mitt í býnum fyri einar 1500 krónur. Í Perth er heldur eingin trupulleiki at fáa eina íbúð. Jan sigur, at hann hevði ongar trupul- leikar at klára seg við teimum pengum hann for- vann har. 12.000 km. í ein mánað Eitt hitt mest spannandi Jan upplivdi á ferðini í Australia heldur hann vera hin ein mánaða drúgva og 12000 kilometrar langa busstúrin. Leiðin gekk úr Perth og norður eftir. Landslagið var ógvuliga ymiskt longur norð tey komu. Har var oydimørk, longri norðuri var meira fruktagott, vátari og heit- ari. Eitt er at hitin er 40 stig, men tá luftin er vát, kennist tað enn heitari, men ikki bilti kortini. Í vestara partinum av Australia búgva ikki nógv fólk. Hálvonnur millión. Av teimum ein millión í Perth. Restin av fólkinum býr í smærri býnum, nakrar heilt smáar bygdir, men allastaðni vóru fólk sera blíð og prátingarsom. Bert ein hoyrt um Føroyar Australiarar vita, sum vera man, ikki nógv um Føroyar. Tey vóru idin at spyrja, men eingin hevði hoyrt um hetta landið áður. Væl at merkja uttan ein. Hetta var ung kvinna, sum hevði hoyrt um Føropyar gjøgnum sitt virkna arbeiði innan Green Peace. -Jú hetta var ein spenn- andi túrur. Vit búðu í tjaldi á túrinum, men so heitt var, at ikki var hugsandi at fara í soviposan. Bert eitt net yvir seg, fyri at sleppa undan flogkyknum og tílíkum. Eitt sindur bangin var eg, tå eg einaferð vaknaði, og sá beint inn í trýnið á einum eiturkoppi, sum var so stórur sum ein hampiligur nevi, men tey søgdu, at hann var ikki vandamikil. Vitjaðu upprunafólkið Leiðin við bussinum gekk stórt sæð fram við strondini til Darwin i Norður Australiu. Síðani varð koyrt beint suður- eftir,- gjøgnum oydimørk, til komið varð til økid, har upprunafólkið heldur til. -Hetta økid er miðskeiðis Einsamallur kendi eg meg ongantíð. Steðgaði eg á, vóru altíð fólk, sum vildu práta í landinum, har uppruna- fólk hava hildið til í fleiri túsund ár. Tey hava ikki nógv samband við útheim- in. Hetta øki rokna tey sum sítt egna. Tey liva frá hondini í munnin, og eru ógvuliga stygg. Ikki sort hatsk mótvegis teimum, tey kalla, innflytarunum. Hetta var sum at koma í ein annan heim, og ikki bøn fyri at fáa eina mynd av teimum, men spennandi var hetta at uppliva. Í hesum gkinum liggur Ayers Rock, sum er heimsins størsti steinur, og sum eisini er ein stór ferðamannainntgkukelda hjá upprunafólkinum. -Frá gkinum hjá upp- runafólkinum varð so koyrt vestureftir - aftur móti Perth. Hin 12000 kilometrar langi og ein mánaða drúgvi busstúrurin var at enda komin, og vit vóru eina stóra uppliving ríkari. Seinri parturin av samrøduni vid Jan Dam kemur í morgin Orð: Tórfinn Best dámdi Jan í Australiu. Myndin er úr Perth Føroysk lesandi slept uppá fjall Nú er fíggjarlógin komin á ting aftur, aftaná at landsstýrið, av eðrum, bleiv noytt til at gera eina realistiska fíggjarlóg. Fyri fólk undir útbúgving, er vert at leggja til merkis, at ískoytið nú aftur skal skerjast, hesa- ferð heili 30%. Við hesum vísir landsstýrið fólki undir útbúgving, enn einaferð, at tað onga virðing hevur fyri teimum. Verður hugt eftir eðr- um veitingum á fíggjarlógini; so síggja vit eitt nú, uttan at siga at hesi fáa ov nógv, at tey alment lentu »møguliga« skulu 15% niður í løn, t.v.s 5- 8% aftaná skatt. Hesi somu alment lentu høvdu frá 1988 til 1992 ein lenarvekstur uppá 15%. So- statt er ætlanin at tey alment lentu skulu niður á sama steði sum tey vóru á í 1988. Frá 1988 til 1992 varð ískoytið til lesandi minkað við 20%; og í 1993 aftur 30%. Tað vil siga tað sama, sum at tey lesandi í mun til 1988, í 1993 fáa 40% minni í ískoyti. Her síggja vit enn einaferð, at legtingið og landsstýrið einans tonkja uppá nútíðina og at- kveður. Ístaðin skuldi meira verðið hugsað um at útbúgvið fólkið, og harvið ekt um meguleikarnar at komið úr aftur kreppuni, sum politikararnir hava fert okkum út í. Okkara uppskot skal tí vera, at ískoytið verður óbroytt kr. 4.000,00. Í eðrum lagi at vit fáa somu breyting sum aðrir partar av føroyska samfelag- num, t.v.s. hægst 10% niðurskurð, sigur Megin- felag Føroyskra Studenta i tíðindaskrivi. Ískoytið skert Dátt komu boðini um, at ferðaískoytið skuldi skerjast. Fyri trimum árum síðani var grundupp- hæddin kr. 5.000,-, síðani hevur hon verið 4.000,-, men nú skal hon skerjast niður á 3.000,-. Vit kunnu gita, hvat tað næsta verður. Tað eru tey, ið halda, at tað er nakað svass, at vit fáa ferðaískoyti. Vit fáa jú longu SU, og tá tað rekkur hjá denum, hví skuldi tað so ikki rokkið hjá okkum? Svarið er einfalt. Danir skulu ikki gjalda trýtús- und krónur fyri at fara heim at vitja foreldrini, og tey fáa ikki dýra telefonrokning fyri at frætta heiman. Ískoytið er okkara endurgjald fyri at vit verða noydd av landinum at nema útbúgving. Tó at peningurin ikki er oyramerktur, so eigur upp- hæddin at samsvara teimum útreiðslum, vit hava eyka. Um vit nú halda fast við hetta, so merkir niður- skurðurin, at tað bert verður ráð til flogferðina. Telefgnsamreðurnar, hýruvognurin til og frá flog- vellinum, føroysk dagbleð og annað sovorðið må sparast burtur. Hetta er kanska í so fýrakantað sett upp, og tað kann vera nakað um tað. Men havið í geyma, at tíðirnar eru broyttar. Túsund krónur muna meir í dag enn fyrr. Landið er í kreppu, og mamma og babba hava ikki longur ráð at forera tær flog- ferðaseðlar. Arbeiði í summarfrítíðini til sjálv/ur at gjalda fæst heldur ikki. Beinleiðis orsekin til skerjingina av ískoytinum er eisini kreppan. Sparast skal á fíggjarlógini, og eitt uppskot frá landsstýrinum hevur verið at seta almennu lenirnar niður við 10 prosentum. UM so var, at hetta var gjøgnumført, so kundi tað meguliga verið rímuligt, at ískoytið varð skert. Men hví skulu vit skerjast við 25 prosent- um, og hví skulu vit skerjast áðrenn øll hini? Ólavur Ellefsen, nevndarformaður Meginfelag Feroyskra Studenta Greinin er endurprentað úr oddagrein í Fjølnir nr. :)