fríggjadagur 22. januar 1993síða 19

Tíðindablaðið (577, Helgi Fossádal, bankasti óri við allar olitikarar: -Skapið vónir um eina framtíð Verður einki gjørt, so fara einar 4000 familjur á húsagang í ár. Hetta er greitt, nú gjaldsorkan hjá húsaeigarum er minkað við kanska 25%. Tað tykist sum pol- tiska skipanin í Føroyum er lamin í løtuni. Ongin hugsar um avleiðingarnar, og ongi uppskot eru um tiltók, sum kunnu bóta um stóðuna og skapar vónir um framtíðina. Tí er neyðugt, at allir politiskir flokkar síggja burtur frá flokspoli- tiskum áhugamálum og taka seg saman um avgerðir, sum skapa vónir hjá fólki um eina framtíð skrivar Helgi Fossádal, bankastjóri í greinini. Í hesum døgum verða nógv- ar metingar gjørdar um út- litini fyri árið 1993. Sum heild eru metingarnar dapr- ar. Mong tykjast ikki at hóma nakra vón um fram- tíðina, og fá uppskot eru um ultøk, sum kunnu venda gongdini í samfelagnum til tað betra. Summi hava vónir um at viðurskifti, sum vit ikki hava ávirkan á, fara at broytast til okkara fyrimun. Onkur vónar, at náttúran broytist, so fiskiskapurin undir Føroyum aftur fer at mennast. Vónirnar eiga vit at hava, men vit kunnu ikki longur sita hendur í favn og bíða. Vit mugu ásanna stød- una, sum hon er og taka av- lewDingamar. Eftir míni meting eru tað serliga try økir, sum politisku mynd- ugleikarnir mugu fara at ar- beiða við beinanvegin: Forðast má fyri at úlveran hjá fleiri túsund familjum afturat syndrast Fyritreytir mugu skapast, so fløgur aftur verða gjørdar i samfelagum Ein saneringsskipan må fåast fyri uttanlandsskuld- ina. Familjurnar mugu bjargast Seinasta árið eru nógvar tungar byrðar lagdar á før- oysku familjurnar. Nógvar eru nú so hart kroystar, at tær ikki orka at bera meira, og vónloysið breiðir seg skjótt. Gjøld eru åløgd til arbeidsloysistrygging og eftirlønartrygging. Rentu- frådråtturin í skattinum er lækkaður og eykaskattur á- lagdur. Figgjarliga stødan hevur noytt fólk niður i løn, og oman á alt hetta er lagt eitt tyngjandi meirvirðis- gjald. Sjálvandi mugu øll bera byrðar, men eitt eyðkenni fyri politisku tiltøkini er, at ongar metingar yvirhøvur verða gjørdar av avleiðing- unum. Ongin veit í roynd og veru, hvussu byrðarnar verða fluttar millum sam felagsbólkarnar, = hvussu hart ávísir bólkar verða raktir, hvussu nógvar fa- miljur fara at standa uttan tak yvir høvdid o.s.fr. Vit, sum dagliga hava samband við familjur, ið stríðast við at svara hverj- um sítt, síggja greitt, at gjaldsorkan hjá húsaeigar- um er minkað við kanska 20-25 prosentum. Og tað eru ikki longur bert tey, sum hava bygt í 80-årunum, sum ikki klára sínar skyldur Eisini tey, sum sita í goml- um húsum, hava ilt við at fáa endarnar at røkka sam- an. Bert tíðin kann vísa, hvussu gongdin verður, men sum åtlituini eru, er ikki av leið at meta, at einar 4.000 familjur ikki klára sínar skyldur í hesum árin um. Í seinnu helvt av 80-år unum vaks almenna fyri sitingin við fleiri hundrað nýggjum størvum, og um sitingin er í dag nógv stórri enn framleiðslan í samfe lagnum orkar at bera. Hetta órógvaði ikki poliusku myndugleikarnar, tá tað fór at ganga afturá í búskapin- um, men nú eru teir umsíðir vaknaðir og tosað verður í álvara um at koyra kanska 800-1000 almenn starvs- fólk til hús, um fakfeløgini ikki góðtaka eina einvísa lønarlækking. Trupulleikin er bert, at nú er ov seint. Nú er samfe- lagið um at koyra fast, og ti er tað ongin loysn at koyra fleiri = hundrað almenn starvsfólk til hús og at seta hesar familjurnar afturat út á getuna. Tað tykist sum politikar- arnir ikki hava gjørt sær greitt, ateitt stórt tal av fólki hevur mist alla vón og bert letur standa til. Men vit mugu minnast til, at aftan- fyri hvørja tvingsilssølu eru menniskjaligar lagnur. Tey, ið koma í hesa støðu, missa alt, sum tey hava brúkt ein stóran part av lív- inum til at byggja upp. Tað tekur mong ár at gróða hesi sa. Tí er tað ongin loysn at lata einar 4.000 familjur afturat fara á húsagang. Tað tykist, sum politiska skipan- in í Føroyum er lamin í løt- uni. Ongin hugsar um av- leiðingarnar, og ongi upp- skot eru um ultøk, sum kunnu beta um síðuna og skapa vónir um framtíðina. Tí er neyðugt, at allir polit- iskir flokkar síggja burtur frá flokspolitiskum áhuga- málum og taka seg saman um avgerðir, sum skapa vónir hjá fólki um eina framtíð. Ein lanarlækking er gagn- lig, men sum stødan í sam- felagnum er, kann hon ikki standa cinsamøll. Neyðugt er at fremja eima samsvar- andi lækking í skattum og avgjøldum, so reallønin ikki verður minni, enn hon var fyri tveimum árum síðani. Tad almenna hevur aðrar møguleikar fyri at útvega sær skattainntøkur. Her skal bert visast å ein møguleika. Efur galdandi skattalóg er loyvt til upp í fimm år at draga tap og rentu av kau- uónslánum frá í skattinum. Loyvt er at draga tap og rentu frá, hóast hetta ikki er goldið lånistovnunum, og verða reglumar broyttar, so bert er loyvt at draga goldnu upphæddirnar frá, hevði landskassin fingið munandi skattainntøkur burtur úr hesum. Fyritreytir fyri iløgum I løtuni verda so at siga ong- ar fløgur gjørdar i Føroyum, og í einum samfelag, har ongar iløgur verða gjørdar, gongur skjótt afturá. Tí mugu fyritreytir skap- ast, so áhugi aftur verður fyri at gera íløgur, og virkast má fyri, at útlendskur íløgu- peningur kemur ul landið. Nýggja skattalógin er eitt sug á vegnum, og líknandi ultøk mugu fremjast, so fyntreyur verða skaptar fyri at virkini verða kappingar før og kunnu klára seg uttar almenna hjálp. Ein tann álvarsligasu trupulleikin í samfelagnum í løtuni er tað vånaliga gjaldføri5. Síðan 1989 hev- ur Fossbankin ávarað um hetta vandamál, og bankin mælu frá at broyta reglurnar um rentufrádráu so bråd- liga, sum gjørt varð. Bankin mælu ul, at broyungin varð gjørd sugvíst. Men hesi ráð vórðu ikki fylgd, og úrsliuið er, at ein hópur av valuta- lánum og realkrediulánum eru afturgoldin, ti tað ikki longur loysir seg at hava hesi lán. Harumframt er út flutningurin minkaður einar 600 milj. kr. og eisini hetta gjaldføri mangla vit Nú verður tosað um, atein munandi rentulækking skal bjarga støduni hjá vinnu- lívinum og privatum húskj- um, men myndugleikarnir mugu gera sær greitt, at før- oysku peningastovnarnir ráða ikki yvir rentustødin- um í Føroyum. Rentan í Føroyum må fylgja rentuni í okkara grannalondum Lækkar rentan ov nógv, fara innlán at streyma ur før- oysku peningastovnunum av landinum, og samfelagið tolir ikki, at meira gjaldføn verður drenað úr landinum. Tvørturiméti er neyðugt at útvega meira gjaldføri til samfelagið. Einasti møgu- leiki fyri at økja okkara út- flutningsvirði, er at góðska ta avmarkaðu råvørunøgd- ina vit hava, og henda fram- leiðsla krevur sera nógv gjaldføri. Uttanlandsskuldin må sanerast Rentuútreiðslumar av før- oysku uttanlandsskuldini eru nú útvið 100 milj. kr. um mánaðin, og tað er ein mun- andi partur av okkara út- flutningsvirði Gera vit eina realisuska meung av støduni, kunnu vit longu nú ásanna, at tør oyska samfelagið hevur als ongan møguleika fyri at gjalda aftur uttanland skuldina. Hetta kunnu vit eins væl longu nú gera okk ara lángevarum greitt Poliusku myndugleikar nir eiga tí beinanvegn at taka hetta mál ul viðgerðar saman við ríkismyndug leikunum og fáa eina skipan við útlendsku lángevarar nar, so uttanlandsskuldin verður sanerað og ein partur av skuldini stnikadur skjótan hesi viðurskifu verða loyst, tess skjótari koma viðurskifum vid út heimin aftur í rættlag Tr 10% Mugu åsanna ålvarsligu støduna Vit hava júst fingið eina nýggja fíggjarlóg, sum set FOSSBANNIN ur karmamar um virksemið í samfelagnum í hesum ár inum. Tað var hugstoytt at hoyra viðgerðina av fíggjar lógin. Tann nógva umrød an snúði seg um smámál Hví hevur prisurin á ru drekka áhuga hækkingarnar í prísinum á olju, tekfon, el, breyði grønmet o.s.tr.? Arbeiðsloysistryggingin meirvirðisgjaldið og rentu skatturin eru skipanir, sum eru lættar hjá poliukarunum at umsita. Tá á stendur er læu bara at tána skrúvuna enn Men henda gongdin kann ikki halda fram. Eitt stórt un av fólki klárar ikki at byrðar. Tí stórri meira bera flen aðrar mugu loysnir finnast, um ikki alt samfelagið skal koll fara um Helgi Fossádal KUNNGERÐ um Hámarksprísir á breyði Rugbreyð (blandingsbreyð) bakað vekt 1400 gr Franskbreyð (vanlig) breyð bakað vekt 500 gr. ......... Prísráð Foroya 20. januar 1993. Í MV Låarvegur 14 & Rf a | . i Út U 7 A DC -Heisonn Tórshavn JAPAN HANDSKAR