fríggjadagur 16. mai 2003síða 3

4 Nr. 93 - 16. mai 2003 Nr. 93 - 16. mai 2003 5 Verður landið myrkalagt av verkfalli í SEV, er ongin ivi um, at politisk stig mugu takast fyri at steðga tí, sigur Bjarni Djur- holm, landsstýris- maður í vinnumálum ORKUVEITING Áki Bertholdsen – Fer eitt verkfall hjá SEV at leggja landið myrkt, er ongin ivi um, at Løgtingið fer at leggja uppí. Bjarni Djurholm er landsstýrismaður í vinnu- málum og hann heldur, at tað er óhugsandi, at polit- iski myndurgleikin fer at seta seg afturá, skuldi tað hent, at streymurin verður slitin av tí, at maskinmeist- ararnir hjá SEV fara í verkfall. Men tað kann gerast veru- leikin longu um nakrar heilt fáar dagar, tá ið maskin- meistararnir hjá SEV skulu hava løn næstu ferð. Maskinmeistararnir og SEV hava nýliga gjørt nýggjan sáttmála. Men landsstýrismaðurin í fíggj- armálum vil ikki sáttmál- an, tí hann heldur, at lønar- hækkingin upp á 11% tey bæði næstu árini er ov høg. SEV hevur sostatt boðað frá, at lønin næstu ferð verður útgoldin eftir gamla sáttmálanum. Maskin- meistararnir siga, at hendir tað, er tað at meta sum um at sáttmálaloysi er og tá hava menninir rætt at fara til hús. Tað er eisini fráboðað at fara maskinmeistararnir til hús, verða motorarnir hjá SEV sløktir samstundis, tí teir kunnu ikki ganga mannleysir. Politisk stig verða tikin Vit hava spurt landsstýris- mannin í vinnumálum um landsins stjórn kann liva við, at landið verður myrkalagt. Og tað kann landsins stjórn ikki. Bjarni Djurholm ásannar, at við ongum streymi er heilt einfalt heldur onki samfelag. Tað er ongin orsøk at kjakast longi um tað. Men hann sigur, at hann hevur lagt sær tað í geyma, sum maskinmeistarafelagið hevur sagt. Og tað er, at í løtuni er ikki ætlanin at fara í verkfall. Hann vónar tí, at ósemjan er loyst, tá íð lønin skal gjaldast aftur. Og tað er ikki óhugsandi, tí tá kann støðan á arbeiðsmarknað- inum verða munandi øðr- vísi enn hon er nú. Men samstundis leggur hann dent á, at skuldi tað komið hartil, at landið verður myrkalagt, er tað trupult at ímynda sær, at landsins myndugleikar fara at lata tað fara afturvið borðinum, at Føroyar verða sløktar. – Tað kann ikki góðtak- ast, at landið verður sløkt og tí er onki at ivast í, at Løgtingið verður kallað saman at viðgera støðuna. So fáa vit at síggja, um meirilutin fæst fyri at seta ein sáttmála í gildi við lóg, so at endi fæst á einum slíkum verkfalli beinanveg- in. Men Bjarni Djurholm leggur eisini dent á, at hetta er fyri hansara egnu rokn- ing, tí málið er ikki umrøtt politiskt. Óvist hvussu tað skal gerast Hann veit ikki, hvussu ein politisk loysn hevði verið, skuldi tað komið har til. – Støðan er tann, at SEV og Maskinmeistarafelagið hava samráðst seg fram til ein sáttmála og tí er støðan eitt sindur serlig. – Her er ikki eitt sem- ingsuppskot, sum skal taka støðu til og spurningurin er so, hvat løgtingið skuldi samtykt, kemur tað hartil. Bjarni Djurholm heldur avgjørt, at partarnir á ar- beiðsmarknaðinum eiga at hava fullan og óskerdan rætt til at skipa síni viður- skifti, eisini sáttmálavið- urskiftini og tað eigur av- gjørt bara at vera heilt í heilt serligum førum, at politiski myndugleikin leggur seg út í tey viður- skiftini. – Tí hevði tað verið ein ógvuliga trupul støða hjá løgtinginum at komið í at samtykt eina lóg, sum gjørdi sáttmálan verri enn tann, sum maskinmeistar- arnir og SEV hava samráðst seg fram til. Bjarni Djurholm heldur tí, at hetta hevði verið eitt sera trupult mál hjá løg- tinginum at tikið støðu til og sjálvur vil hann ikki geva eitt boð uppá, hvvussu ein loysn skuldi verið. – Hvat SEV viðvíkur, hevur tað higartil altíð ver- ið heilt óhugsandi, at eitt verkfall kundi koma upp á tal. Eg haldi, at partarnir hava verið sera samfelags- sinnaðir og eitt verkfall á hesum øki hevur verið heilt óhugsandi. Men nú er tað óhugsandi ikki heilt so óhugsandi longur. Annars vísir Bjarni Djur- holm á, at eftir lógini skal landsstýrismaðurin í fíggj- armálum góðkenna sátt- málan ímillum maskin- meistararnar og SEV. – Men spurningurin er, hvussu langt inn í politisku skipanina, sáttmálaviður- skifti á arbeiðsmarknaðin- um skulu koma. – Eg haldi, at politiska skipanin skal halda seg burtur frá sáttmálaviður- skiftunum og letur arbeiðs- marknaðurin avgreiða hasi viðurskiftini í friði. Og so mugu vit hava tað álit á pørtunum, at teir eisini vísa tað neyðuga samfelagssinn- ið, sigur Bjarni Djurholm. Verður verkfall hjá SEV má løgtingið leggja uppí – Tað er skeivt, tá ið sagt verður at skattalættar eiga at føra til lægri lønarkrøv. Tvørtur- ímóti føra teir við sær, at lønarkrøvini økjast, sigur Magni Laksáfoss, búskaparfrøðingur SÁTTMÁLA- SAMRÁÐINGAR Áki Bertholdsen – Skattalættin, sum Løg- tingið hevur samtykt, førir ikki til at lønarkrøvini verða linari. Magni Laksáfoss, bú- skaparfrøðingur, sigur, at tað er beinleiðis skeivt, tá ið Karsten Hansen tví- heldur um, at skattalættin, sum nú er latin, eigur at føra til, at fakfeløgini skulu halda aftur í lønarkrøvun- um. – Tað eru ógvuliga fáir búskaparfrøðingar í øðrum londum, sum halda, at skattalættin hevur nakran sum helst týdning fyri løn- arkrøvini, so at tey verða lægri. Tvørturímóti er veruleik- in, at skattalættin ger, at lønarkrøvini verða enn hægri. – Tað kemur av tí, at skattalættin førir til, at økt trýst verður lagt á búskap- in. Magni Laksáfoss sigur, at tá ið skatturin verður lækkaður, verður meiri til nýtslu og tað førir eisini til økt forbrúk. – Tað førir so aftur við sær, at byggivirksemið økist, at fólk keypa fleiri bilar, keypa meiri klæðir og ferðast meiri enn tey plaga. Sostatt krevjast fleiri hand- verkarar, samstundis sum bilasølurnar, klædnahandl- arnir og ferðaskrivstovurn- ar noyðast set seta meiri fólk í starv - sum so aftur hava meiri til nýtslu o.s.fr. – Sostatt er avleiðingin av skattalættanum tann, at enn meiri virksemi verður í samfelagnum. Skattalættar seta gongd á búskapin og tískil verður eisini brúk fyri meiri arbeiðsmegi. Og tá ið tørvurin á arbeiðsmegi økist, førir tað eisini til størri trýst á arbeiðsmarkn- aðin og tí førir tað til hægri løn. Búskaparfrøðingurin sig- ur nevniliga, at arbeiðs- marknaðurin er ikki øðrvísi enn allur annar marknaður. Tað merkir, at tað er spurn- ingurin um útboð og eftir- spurning, sum avgera prís- in. Størri trotið er á arbeiðs- megi, tess meiri kostar hon. Størri arbeiðsloysið er, tess minni krevja fólk í løn fyri at fáa arbeiði. Hann sigur, at støðan í kreppuni í nítiárunum er eitt gott dømi um tað, tí tá hækkaði lønin als ikki í nøkur ár, tá ið arbeiðsloysið var størst. Kemur tað hartil, at maskinmeistararnir hjá SEV fara í verkfall, so at landið verður myrkalagt, er tað óhugsandi, at Løgtingið ikki leggur uppí, sigur Bjarni Djurholm, landsstýrismaður í vinnumálum Búskaparfrøðingur um samráðingar: Skattalætti førir til hægri lønarkrøv – Lønarkrøvini, sum nú eru sett fram, eru ein heilt natúrlig avleiðing av støðuni á arbeiðsmarknaðinum. Skattalættin er við til at leggja trýst á búskapin so at lønarkrøvini herðast, ístaðin fyri at linka, sum endamálið var, sigur Magni Laksáfoss, búskaparfrøðingur Framhald á síðu 9 Vatn er ikki bara vatn. Sum so nógv annað riggar best at selja tað í fløskum VATN Heri á Rógvi Í nógvar mátar eru vit í Føroyum modernaði. Tað, sum ger seg galdandi uttan- lands, ger seg alofta eisini galdandi í Føroyum. Soleiðis er tað kanska eisini við drykkimentanini. Tosað verður dúgliga um hetta, og tað eru mest bryggjaríini, ið hava sett hetta á skránna. Talan er sum oftast um øl og rús- drekka, men eisini meira ella minni púra vanligt vatn vinnur fram. Hóast vit í Føroyum eiga kanska heimins reinasta vant, er tað eisini hjá okk- um spennandi at drekka vatn úr fløsku. Tað er eitt sindur ymiskt, hvat verður koyrt í fløsk- urnar av brúsi ella møgu- liga eitt sindur av smakki. Men rávøran er framveg- is púra vanligt vatn. Fleiri handlar, ið Sosial- urin hevur tosað við, siga, at tey fólk keypa støðugt meira vatn. Tað eru fólk í ógvuliga blandaðum aldri, siga fleiri, men aðrir handl- ar siga seg selja mest til yngri kvinnur. Og vatn eru jú sunnari enn brús og sukur. Vanligt Bæði Føroya Bjór og Res- torffs hava í nógv ár selt Apolnaris og Club Soda. Men fyri nøkrum vikum síðani kom Føroya Bjór á marknaðin við einum nýggjum produkti, sum heilt einfalt verður rópt fyri Vatn. Og tað er vatn í orðsins rætta týdningi. Gott vatn úr Klaksvík og eitt vet av kol- sýru í 0,5 litur fløskum. Stjórin í Føroya Bjór, Einar Waag, sigur, at Før- oya Bjór vildi útbyggja sítt úrval, og tað er ein sann- roynd, at vatn í øðrum lond- um og partvíst eisini í Før- oyum er væl umtókt. – Vit halda eisini, at tað føroyska vatnið er nakað serligt, og vit vilja fegin bjóða tað út – ikki minst til ferðafólk, sigur Einar Waag. Føroyskt vatn hevur fyrr verið frammi sum eitt møguligt produkt til út- flutning, og hetta er eisini nakað, Einar Waag kundi hugsað sær at gjørt, men tað er ikki bara sum at siga tað, at koma á eitt nú danska marknaðin. – Men rávøran er góð nokk, sigur Einar Waag. Frá Føroya Bjór frætti vit, at fólk higartil hava tik- ið væl ímóti nýggja vatnin- um. Mest í Suðuroy Petur Zachariasen tekur sær av søluni av vatni fyri Poul Hansen heilsølu. Tey eru umboð fyri Carlsberg, sum selir ymisk produktir við vatni umframt sodavatn. Petur upplýsir, at tey hava roynt seg við vatni við brúsi og eru síðani komin við fløskum, har næstan einki brús er í. Seinasta skríggj hjá Poul Hansen er Evian vatn. Hetta slagið av vatni er kent um allan heim. Eins og fleiri onnur av produktun- um hjá Carlsberg í Dan- mark, er talan um keldu- vatn. Hetta slagið er úr fransku alpunum, verður sagt. Evian verður í Føroy- um selt uttan brús. Við teimum royndum, Poul Hansen hevur gjørt, merkist, at føroyingar eru farnir at drekka vatn úr fløsku. Petur Zachariassen sigur, at talan er ikki um nakra heilt stóra sølu, men tað hevur vundið upp á seg. – Tað vísir seg, at fólk gjarna vilja drekka vatn úr fløsku. Tað er ikki tann stóri munurin frá vatni í krananum, men fólk vilja helst hava tað í fløsku, sigur Petur Zachariassen. Sølan gongur best í Havn, og tað vísir ein tendensur uttanlands eisini, at sølan gongur best í stóru býunum. Men sæð í mun til fólka- tal, so eru suðuroyingar raskastir at keypa vatn, sigur Petur. Tað er ikki gott at vita, hvat hetta skyldast. Og fylgja føroyingar gongdini aðrastaðni, so verður drukkið enn meira vatn og minni brús og sukur. Vatn sum søluvøra Tað er inn at drekka vatn – vatn í fløsku. Føroyingar dáma væl at drekka vatn í fløsku heldur enn úr krananum Mynd: Jens Kristian Vang. Tórshavnar kommuna ger sær í hesum døgum nakrar tankar um, hvussu býurin í framtíðini skal síggja út TÒRSHAVN Heri á Rógvi Nógv hvukku kanska við, tá Ùtvarp Føroya bar tíð- indini um, at ein rundkoyr- ing skuldi gerast við Eyst- aru bryggju – við Havnar- gøtu og Skansan. Rundkoyringin kemur kortini ikki í morgin, men tað kann væl henda seg, at hendan kemur einaferð í framtíðini. Formaðurin í Byggi- og býarskipanarnevndini hjá Tórshavnar býráð, Heðin Mortensen, sigur, at komm- unan í løtuni ger sær nakrar leysar tankar um, hvussu økið skal síggja út í fram- tíðini. – Málið er als ikki við- gjørt politiskt, og tað eru bert tankar í løtuni. Tað kunnu lætt koma misskilj- ingar í, tá tílíkt kemur fram ov tíðliga, sigur Heðin Mortensen. Aðalmálið við tankanum hjá kommununi er at skapa meira lív í býin og betri at skipa ferðsluna. Skal ein nýggj stór rund- koyring gerast, so fer hetta eisini at merkja nakrar broytingar í landslagnum. – Verður nakað gjørt, so fáa fólkini, ið tað fer at raka, at vita tað fyrst og í góðari tíð, sigur Heðin Mortensen. Næstu 25 árini Hóast Heðin Mortensen ikki kann siga tað heilt nógvu um teir leysu tank- arnar í við Eystaru bryggju, so arbeiðir býráðið í Havn við einari ætlan um, hvussu Havnin og Suðurstreymoy skulu síggja út komandi 25 árini. – Tað er neyðugt at gera eina langtíðarætlan úr Kollafirði til Kirkjubø, sigur Heðin Mortensen. Hann sigur, at tað eru byggideildin hjá Tórshavn- ar kommunu saman við einari arkitekta fyritøku í Danmark, sum saman við Byggi og býarskipanar- nevndini hava arbeitt við hesari ætlanini. – Til dømis hava vit ikki meira byggilendi til eini 25-30 ár. Hetta ger, at vit eisini verða noydd at hugsa øðrvísi, sigur Heðin Mor- tensen. Ætlanin verður ikki so langa tíð borin út í hvørt hús, har borgararnir fáa møguleikan at gera við- merkingar, sigur Heðin Mortensen. Leysligir tankar um rundkoyring Tað er á hesum økinum, at tosað verður at gera eina stóra rundkoyring fyri hesar báðar smærru. Men talan er bert um tankar higartil Mynd: Jens Kristian Vang. Stutt fyri evstamark kom tíðindaskriv frá Føroya Handils- skúla, har sagt varð frá, at skúlastjórin Ragnar Magnussen av egnum áðum fer frá sum skúlastjóri 1. september 2003. – Eg haldi, at eg havi verið nóg leingi, sigur Ragnar Magnussen. Hann hevur verið stjóri síðani 1986. Àðrenn tað var hann inspektørur frá 1983. Ragnar úr starvi Ragnar Magnussen hevur verið stjóri á Handils- skúlanum seinastu 15 árini. Mynd: Jens Kr. Vang C M Y K 5 4