týsdagur 27. mai 2003síða 6

10 Nr. 99 - 27. mai 2003 Nr. 99 - 27. mai 2003 11 Norðuratlantsbryggjan hevur havt opið hús fyri sínum komandi samstarvspørtum í Danmark og fyri føroysku pressuni, soleiðis sum greitt er frá á øðrum stað í blaðnum. Hóast sjálvt húsið enn stendur í hálvum gekki, er greitt, at verkætlanin Norðuratlantsbryggjan er eitt sera spennandi og hugfloygt tiltak. Eldsálin í hesi verkætlan er Vígdis Finnbogadóttir, fyrrverandi forseti Ís- lands. Leygardagin varð greitt frá tiltakinum, nú hetta mentanarliga flaggskip Útnorðurs fer av bakkastokki um eitt hálvt ár. Í hesum sambandi helt Vígdis Finnbogadóttir mergjaða røðu fyri innbodnum á Den Grønlandske Handelsplads í vikuskiftinum, har eisini Sosialurin var til steðar. Í stuttum kann sigast, at verkætlanin gongur út uppá at skipa eitt mentanarligt samstarv millum Ísland, Grønland, Føroyar og Danmark úti á gomlu grønlendsku bryggjuni í Keypmannahavn. Talan er eitt kombinerað umboðsstovuhús og eitt mentanarhús. Húsið sjálvt er eitt umleið 250 ára gamalt pakkhús hjá Kgl. Grønlendska handlinum, ið stendur á sunnara armi í havnini í Keypmanna- havn stutt frá nýggju operahúsunum. Húsið sjálvt er ein gáva frá danska statinum og hevur verkætlanin annars fingið stuðul frá Grunni A.P. Møllers. Sum nevnt fevnir Bryggjan um nógv ymiskt virksemi. Her verða íslendsku, grønlendsku og føroysku sendistovurnar, ferðavinna, norður- atlantisk matstova og mentanarligt virksemi. Bryggjan gevur góðar møguleikar at sýna Norðurlondum og Europa, hvat Útnorður hevur at bjóða umheiminum. Bryggjan skal ikki koma í staðin fyri Føroyahúsið, ið hevur annað men ikki minni týðandi virksemi. Hon er eitt supplement og hevur nógvar aðrar uppgávur, sum eru vendar móti umheiminum. Man kann eisini siga, at Bryggjan verður eitt týðandi portur hjá umheim- inum í Útnorður. Bryggjan verður sostatt ikki bert eitt mentanar- hús, men ein gluggi hjá Útnorði á europeiska meginlandinum. Hetta gevur føroyskum vinnu- lívi, ferðavinnu og mentanarlívi góðar møguleik- ar at marknaðarføra seg í Norðurlondum og í Europa. Hetta er ein sera stór avbjóðing til føroyskt mentanar- og vinnulív. Vit ivast ikki í, at føroysku samstarvspartarnir fara at megna hesa avbjóðing og at teir fara troyta teir møguleikar, sum Bryggjan hevur at bjóða. Men hetta verður eitt tungt tak at fáa at mæla runt, men har viljin og evnini eru, má tað eisini fara at bera til. DAGSINS MEINING Sosialurin Spennandi verkætlan VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Durita Simonsen durita@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ingrid Bjarnastein ingrid@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliasen solby@sosialurin.fo Dagfinn Olsen dagfinn@sosialurin.fo Ingi Rasmussen ingi@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 449520 tel. 225429 e-post: vilmund@sosialurin.fo Sosialurin í Vágum: 360 Sandavágur tel. 333820, 220507 fax 333720 e-post: edvard@sosialurin.fo e-post: vagar@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Heðin Ziska Davidsen Hatta havi eg hoyrt fólk siga, og tað er kanska ikki so undarligt, at tey ikki vita, hvat eitt spælistað er fyri nakað. Hvussu skulu tey vita tað? Her er jú einki. Vit, tónleikarar og tónleika- áhugað, hava sóknast eftir einum sovornum, og kanska skuldi man roynt at greitt frá, júst hvat tað er man sóknast eftir. Hetta er mín fatan av, hvat eitt spælistað er ella kann vera. Man kann seta eitt spæli- stað upp í móti einum kon- sertsali og upp í móti eini café/bar, har tónleikur eis- ini javnan verur framførd- ur. Seta vit fyrst upp í móti eini café/bar, so er tað soðleiðis á slíkum støðum, at man drekkur ein kop av kaffi ella eina øl, og hevur so tónleikin afturvið. Liv- andi ella ikki. Á einum spælistað er tað hinvegin. Man lurtar eftir tónleiki (helst livandi) og drekkur ein kop av kaffi ella eina øl afturvið. Har er jú ikki tónleikur allatíðina, og tá er tað sum ein vanlig café, men tá tónleikurin er, tá er tað tónleikurin sum er. Ein konsertsalur er ein pallur við rekkjum av stól- um framman fyri. Fólkini koma inn, keypa bilett, heingja frakkar og jakkar í garderobuna og seta seg á sín stól, og hyggja beint fram á pallin. Á einum spælistað eru borð og stólar sett upp. Man kann hava rekkjur av stólum fremst ella ikki. Tað veldst um tónleikin. Fólkini koma inn, keypa bilett, um tað verður kravt, heingja frakkar og jakkar upp, um tey tíma, keypa sær eina øl ella okkurt annað, seta seg við eitt borð og njóta. Ella ikki og fara. Man kann siga, at spæli- staðið liggur ímillum café- ina og konsertsalin. Man kemur fyri tónleikin - og samveruna. Sigast skal eisini, at einki stað avloysir hitt. Tørvur er á caféum, spælistøðum og konsertsalum. Trupulleikin er tann, at her er einki spælistað, og av teirri or- søk, hava vit tónleikarar ført spælistað-rolluna yvir á caféir, og tað er ikki rímuligt. Har eru eisini fólk, sum koma at drekka kaffi og slíkt í frið og náð- um, og so koma vit buldr- andi. Men tað er tað nærmasta vit hava til eitt spælistað, og vit hava eisini ein ávísan spælitørv, ið skal nøktast. Jákup Sverri F. Kass sjálvstýrismaður Tað føroyska samfelagið er broytt ómetaliga nógv, síð- ani løgtingsvallógin frá 1978 kom í gildi. Millum annað hava kommunusam- anleggingar ført við sær, at fólk skulu velja bý- ella bygdaráðslim í einum øki og løgtingslim í einum øðrum. Tað kann ikki verða rætt. Ynskja vit eitt dynam- iskt og framkomið sam- felag, so noyðast vit at broyta lóginar soleiðis, at tær passa til tíðina. Tað virkar, sum um at lokalpolitikarar vilja berj- ast av øllum alvi til tess at tryggja sær, at valskipanin ikki skal broytast. Tað sigur seg sjálvt - teir hava nakað at missa. Spurningurin er, um Føroyar og føroyingar ikki hava meira at vinna, um samfelagið fær lands- politikarar, sum síggja longuri enn til næsta bøgarð. Tað er somuleiðis einki, sum forðar fyri, at suðuroyingar, sandingar, vágamenn, norðurstreym- oyingar, eysturoyingar og norðoyingar hava júst líka góðar møguleikar at markera seg og gera seg galdandi landspolitiskt sum suðurstreymoyingar. Løgtingsvallógin leggur upp til, at tað skullu verða lokal mál, og ikki lands- politisk mál, sum skullu stýra skránni. Eitt nú tá ið fíggjalógin skal viðgerast á tingi, so eru tað smámálini, sum upptaka talutíðina hjá flestu tingfólkunum. Størri samfelagslig mál, so sum sosial, vinnulívs og fíggj- armál, langtíðarætlanir o.a. fáa ikki nærum so nógva tíð sum t.d. kajkantar og Strandferðslan. Tað eru lokalpolitikarirnir í lands- politikki, sum seta skránna! Føroyar - Eitt valdømi Er tað veruligur landspoli- tikkur og landspolitikarar ein ynskir, so er ein broyt- ing av valskipanini neyðug. Broytingin skuldi í fyrsta umfarið fevnt um at niður- lagt tey sjey valdømini, soleiðis at man fekk eitt valdømi, sum fevndi um allar Føroyar og allar før- oyingar. Fingu vit eitt val- dømi, so stóðu allir løg- tingslimir til svars fyri øllum føroyingum. Eitt valdømi vildi somu- leiðis gjørt tað møguligt at framt langtíðar ætlanir, sum fevndu um alt landi, og ikki bert lappaloysnir. Grønland er í dag eitt valdømi. Landið er nógvar ferðir størri enn Føroyar, men fólkatalið er næstan tað sama. Veruleikin er tann, at broytingin av val- skipanini í Grønlandi ikki hevur ført við sær, at út- jarðarin er avtoftaður, men nærmast tvørtur ímóti. Til tess at verða afturvald ferðast grønlendsku val- evnini nú landi runt til tess at tekkjast veljarunum. Hetta hevur skapt eina størri eindarkenslu ímillum býgd og bý - høvuðsstað og útjarðara. Var Føroyar eitt valdømi, so hevði valstríðið eisini verið merkt av, at politik- arar frá øllum landinum gjørdu sum mest burturúr at seta seg inn í viðurskifti, sum komu øllum føroy- ingum við. Valevnini høvdu ikki havt ráð til at lati vera. Alt Føroyar hevði verið eitt møguligt heimabeitið hjá tí framfysna valevninum. Frá Føroya Landstýri og sitandi løgmanni er ongin bati at hóma - teir vilja ikki at taka spurningin, um at skipað Føroyar sum eitt valdømi, upp á tingi. Und- irritaði hevði ein fyri- spurning um hetta mál á tingi í 1999, men løgmaður hevði ikki somu áskoðan. Tí er at vóna at spurning- urin verður tikin uppaftur, soleiðis at hann kann gerast ein partur at politiska og samfelagsliga tjakinum fram til næsta løgtingsval. Spælistað? Hvat er tað? Lokalpolitikarir í landspolitikki Marjus Dam løgtingsmaður Fyri stuttari tíð síðani, hevði samgongan ráð at stjala eina millión krónur dagliga frá føroyinginum við at skerja ríkisveiting- ina. Nú hoyra vit so Karstin Hansen siga alment, at "samfelagið hevur ikki ráð" - at gjalda lønhækk- ing. Men hví skal lønin upp? Tí loysingarsam- gongan krevur alt ov høgar skattir og avgjøld. Vegna loysingina. Sum so aftur útholar realløn- ina hjá fólki. Ja, skattirnir eru so høgir, at vandi er fyri at kappingarføri rýkur. Og hesum hevur sitandi samgonga alla ábyrgdina av. Sannleikin er, at vit í Føroyum enn hava eitt kreppu háskattatrýst, hóast kreppan ikki er longur. Vandi er tó fyri, sum vanligt, at vit fáa eina nýggja kreppu, eftir at Tjóðveldið hevur stýrt saman við Fólkaflokkin- um í nøkur ár! Ein kann spyrja hví samfelagið ikki hevur ráð. Og vit kunnu spyrja, um vit høvdu ráð til at samgongan uttan nakra konsekvensútgreining kutaði 1/3 av ríkisveit- ingini. Tí tað høvdu vit ikki ráð til, eftir meting hjá Sambandsflokkinum. Og ikki ein einasta út- rokning fyriliggur, ella var fyriløgd Løgtingin- um, hóast nógvar spurn- ingar um hesi viður- skiftir. Hægsta mál K Hansens og øðrum loys- ingarvandalum eru at stjala enn meiri frá sam- felagnum, og so senda rokningina fyri hetta sum hægri skatt og lægri løn til føroyingar. Og nú eru so ikki "ráð" at gjalda eina lønarhækk- ing, so at kompensatión fæst fyri økt avgjøld í sitandi samgonga er or- søkin til. T.d. • eitt økt SVF avgjald, ið núsitandi samgonga álegði hvørjum húski (1000 kr áðrenn skatt). • mótrokning fyri, at arbeiðsgevarar skulu gjalda tveir teir fyrstu sjúkradagarnar (einar 6 milliónir krónur). • Timalønt húskir í fáa børn, verða stolin fyri 10-12 milliónir krónur, tí útrokningarhátturin er broyttur og bein- leiðis rættaður ímóti teimum tímaløntu. • At tíggjutals milliónir kr av útreiðslum eru fluttar til kommunur- nar. • Soleiðis kann ein halda fram. Núsitandi sam- gonga hevur framt ein beinleiðis skaðiligan lands og arbeiðara- politikk. Við at hava góð ráð at blaka pening av landinum, og síðan senda rokningina til ar- beiðandi fólk, pension- istar o.o. • Samlaða skattatrýstið er eitt av teimum hægstu í heiminum. Tað eigur at lækkast. Fólkaflokkurin megnar ikki at fremja hendan setning saman við Tjóð- veldinum. Og loysingin hevur bert øktar skattir og verri liviumstøður at bjóða føroyingum. So einkult er tað. Landið lamskotið: Aðruhvørja løtu er landið lamskotið av verk- føllum, ið eru neyðug til tess at tryggja arbeiðandi fólki her á landi nøku- lunda livikor. Men ábyrgdina fyri, at landi í tíð og ótíð er lamskotið av verkføllum eigur bert sitandi samgonga, ið meira hugsar um at yvir- taka og senda enn størri rokningar til føroyingar, heldur enn at hava sum høvuðsuppgávu at bøta um livikor føroyinga. Sambandsflokkurin hevur til endamáls at bøta um livikor og við- urskiftir føroyinga - og tí vilja vit onki hava við loysingina at gera. Okkara politikkur hevði tryggja betri og stabil viðurskiftir bæði hjá arbeiðandi fólki og vinnu. Við lægri skatta- trýsti. Tí samfelagið hev- ur tað bert gott um bæði vinna og fólk hava tað gott. Okkara politikkur hevði avgjørt givið eitt betri grundarlag hjá bæði arbeiðandi føroyingum og vinnu. Og helst hevði ikki verið neyðugt at streika so ofta - tí tað var óneyðugt fyri báðar partar. Loysing oyðileggur - Samband styrkir og gev- ur nøgdsemi. VIÐMERKINGAR Samgongan lam- skotið Føroyar Yvirlýsing Fundarluttakararnir taka fult undir við fakfeløgunum í verkfalli teirra, og teimum lønarkrøvum, sum feløgini hava sett fram. Samstundis átala fundarluttakararnir harðliga, at semingsstovnurin, saman við arbeiðsgevarafeløgunum, royna at hótta við at senda semingsuppskotið til urat- kvøðugreiðslu, hóast semingsmenninir eru vitandi um, at leiðslurnar í fakfeløgunum hava fulla heimild at taka støðu til semingsuppskotið vegna limirnar í feløgunum. Fakfeløgini átala harliga, at Arbeiðgevarafelagið leggur seg út í innanhýsis viðurskifti hjá Arbeiðara- feløgunum. Vit spyrja tí, hvar okkara demokrati er tá Arbeiðsgevarafelagið saman við semingsstovninum skal avgerða um eitt semingsuppskot skal til uratkvøðu ella ikki - hvat hava vit tá fakfeløgini til ! Fundurin staðfestir, at einki fordømi er um, at semingsmaður hevur avgjørt, at semingsuppskot skal sendast út til uratkvøðugreiðslu, um ikki bæði arbeiðsgevarasíðan og løntakarasíðan hava tikið undir við hesum, og tí er hóttanin frá verandi semingsmanni ein greið ábending um, at tað eru áhugamálini hjá arbeiðsgevara-síðuni hann røkir, nú hann setir fram slíkar hóttanir. Fundurin vísir á, at sambært semingslógini kann eitt semingsuppskot, sum sent er út til uratkvøðugreiðslu, verða kroyst niður yvir løntakararnar, hóast meirilutin av teimum sum atkvøtt hava, er ímóti uppskotinum, og tí skilja vit væl, at arbeiðsgevarasíðan trýstir á semingsstovnin fyri at fáa uppskotið sent út til slíka atkvøðugreiðslu. Fundarluttakararnir eru samdir um, at fakfeløgini ikki eiga at medvirka til, at lønarviðurskiftini hjá limunum verður avgjørt á ein so ódemokratiskan hátt, sum uratkvøðugreiðslan er. Tórshavn, 24. mai 2003 Arbeiðarafeløgini í verkfalli TÍÐINDASKRIV Maskinmeistarafelagið Í fjølmiðlunum í gjár upp- lýsti leiðarin á Fiskiveiði- eftirlitinum, at øll viður- skifti vóru komin í rættlag, áðrenn maskinmeistararnir søgdu seg úr starvi tann 28. februar og at hann ikki skilti, hvat ósemjan snúði seg um. Tað uppskot til sáttmála, ið Maskinmeistarafelagið hevur mett at kunna vera nøktandi, er komið við telduposti frá Fíggjarmála- ráðnum tann 26. apríl t. v. s. slakar 2 mánaðir eftir, at maskinmeistararnir høvdu sagt seg úr starvi. Vit mugu sostatt tíverri staðfesta, at leiðarin á Fiskiveiðieftirlitinum ber beinleiðis ósannindir til fjølmiðlarnar. Rætting til úttalilsir hjá leiðaranum á Fiskiveiðieftirlitinum Fakfeløgini hava áður víst á, at føroysku reglurnar um uratkvøðu er ódemokrat- iskar og ótíðarhóskandi. Í Føroyum er eitt sem- ingsuppskot, sum sent verður út til ur-atkvøðu- greiðslu samtykt, um t.d. 25 % av løntakarunum lut- taka í atkvøðugreiðsluni og 100 % atkvøða ímóti. Um t.d. 45 % av løntak- arunum luttaka í urat- kvøðugreiðsluni, so er uppskotið samtykt sjálvt um 66% atkvøða ímóti. Hetta er tí ein skipan, sum er bæði ódemokratisk og ótíðar-hóskandi. Í grannalondum okkara, t.d. í Danmark er skipanin øðrvísi, tí har valdar van- ligur atkvøðumeiriluti, tó soleiðis at um minni enn 40 % av løntakarunum luttaka í uratkvøðugreiðsluni, so er er uppskotið samtykt um ikki minst 25 % av teimum sum hava atkvøðurætt hava atkvøtt ímóti. Tað er vælskiljandi, at ar- beiðsgevarasíðan er so altrá eftir at fáa semingsstovnin at senda semingsuppskotið til uratkvøðu, men tað er óskiljandi, at semings- menninir so mikið sum hugsa um at brúka eina so avoldaða og ódemokratiska skipan, og tí er tað ikki at undrast á, at fakfeløgini vísa sína missnøgd. Arbeiðarafeløgini í verkfalli Reglurnar um uratkvøðu í Føroyum eru avoldaðar og ódemokratiskar John William Joensen formaður í Norðoya Sambandsfelag Tíverri kundi eg ikki lut- taka á almenna fundinum í býráðshøllini í seinastu viku, men eg havi havt sera stóran áhuga fyri viður- skiftunum hjá Ítróttini í Klaksvík. Eg havi alla virðing fyri at býráði vil hoyra sjónar- mið hjá borgarunum, men tað er ein sannroynd, at hesi sjónarmið eru longu væl- kend í býráðnum, og tí er trupult at fáa eygað á seri- øsitetin aftan fyri borgara- fundirnar. Formaðurin í Mentunar- nevndini, Jórun Høgnesen, sigur í Sosialinum, at feløg- ini sjálvi eiga at taka stig til at fáa til vega betri um- støður: "Tað er ikki neyð- ugt at kommunan fíggjar alt einsamøll; tað hevur hon ikki orku til." Tað skal her verða skorið út í papp at feløgini hava ikki størri fíggjarliga orku enn til raksturin, og at flestu ítróttarfeløg í býnum eru húsvill. Eisini hava aðrir lokal politikarar melda út, at teir fara ikki at ganga við til, at brúka meira pening til ítróttina. Formaðurin í mentunnar- nevndini hevur eisini gjørt greitt, at tann peningurin, sum hon umsitur, skullu brúkast til fólkaskúlan. Tá politiski viljin ikki er til staðar at brúka fleiri pengar til mentan og ítrótt, so kann tað bert uppfatast sum ein roynd hjá býráð- num at skapa tað fatan at naka hendir á økinum. Mín áheitan til trí- mannabólkin, ið arbeiðir við "ítrótti, mentan og frí- tíð" skal tí vera, at tey fyrst finna út av hvussu stórur tann politiski viljin er at gera íløgur í økið og hvat hetta merkir í krónum og oyrum. Verðuleikin í løtuni er tann, at vit hava einki ment- unnarhús, og at karmarnir hjá ítróttini ikki eru betr- aðir síðani fimleikarhøll- irnar og svimjuhøllin bleiv bygd í fyrru hálvu av 70- unum. Stuttsagt, eigur orðaskifti ikki at snúgva seg um hvat lokalir felagskapir ynskja, tí tey ynskini kenna øll. Enn styttri sagt: "Ikki meiri snakk, men meiri pening og politiskan vilja!" Ikki meira snakk, men peningur Tað er altið positivt at tosað verður um trivnað, men í løtuni er trupuleikin vantandi politiskur vilji C M Y K 11 10