leygardagur 7. juni 2003síða 4

6 Nr. 106 - 7. juni 2003 Nr. 106 - 7. juni 2003 7 Verkfallið er nú av, og nógv umstrídda verk- fallið hevur givið før- oysku arbeiðara- fjøldini eina lønar- hækkan áljóðandi sløk níggju prosent. Fleiri spyrja seg óivað, um verkfallið var tað vert VERKFALL Heri á Rógvi/Àki Bertholdsen Um midnáttarleitið hós- kvøldið skrivaðu partarnir á arbeiðsmarknaðinum um- síður undir ein nýggjan sáttmála. Hósdagin hevði verkfall vart í samfullar fýra vikur. Ùrslitið gjørdist ein løn- arhækkan áljóðandi 8,53% yvir tvey ár. Lønin hækkar við 4,3 krónum beinanveg- in í ár, og 1. mai í 2004 hækkar lønin aftur við 4,3 kr. Eisini verða aðrar broyt- ingar gjørdar, eitt nú í sam- bandi við setanarskriv til starvsfólk. Alt verður lagt omaná grundlønina – eftirlønar- gjaldið verður tað sama komandi tvey árini. Hetta valdu arbeiðarafeløgini at gera, tá greitt varð, at part- arnir fóru at semjast um 4,3 kr. Aðrastaðni á síðuni sæst, hvussu lønin broytist kom- andi árini. Ùtrokningarnar eru gjørdar við støðið í grundlønini. Møguligar viðbøtur ella meirinntøka er ikki roknað við, tí hetta er ógvuliga misjavnt. Vinningur? Eitt verkfall í fýra vikur hevur sett síni spor hjá øll- um. Verkafólkið í verkfalli hevur seinastu fýra vikur- nar fingið munandi minni í sín part enn vanligt. Dags- lønin hevur verið 596 kr. fyri ein persón í verkfalli, sum hevur gjørt sínar skyldur. Hesin peningur er tikin úr verkfalsgrunni, ið limir- nir sjálvir hava goldið inn til. Tískil gjalda teir sína egnu løn, sum eisini verður skattað. Àðrenn verkfallið byrjaði varð eitt semingsuppskot lagt fyri partarnar. Lønin skuldi tveir ferðir økjast við 3,2 kr. um tíman. Hetta gav góð 6,8% í lønarhækkan yvir tvey ár. Hetta vildi givið saman- lagt 6.866 kr. minni yvir tvey ár, enn tann nýggi sátt- málin. Her verður roknað við grundløn og ongum viðbótum. Tapið í verkfals- døgunum móti gamla sátt- málanum eru góðar 4.300 kr. Í mun til semingsupp- skotið, var tað sáttmáli, er tapið góðar4.800 kr. Útfrá hesum gevur nýggin sátt- málin ein vinning, men síggja vit burtur frá verk- falspeninginum, sum lim- irnir sjálvir hava goldið inni, so gav hesin sáttmálin ikki nóg mikið til at dekka tapið í verkfallinum. Sostatt loysti verkfallið seg ikki so væl útfrá tølun- um. Men útfrá fakfelags- ligum sjónarmiðum og øðrum argumentum, er myndin óivað ein onnur. Semja Tað var semingsmaðurin, sum kallaði partarnar saman aftur, eftir áheitan frá landsstýrismanninum í vinnumálum, Bjarna Djur- holm. Og klokkan sjey hós- kvøldið helt hann, at hann hevðu mýkt støðuna so mikið, at hann legði eitt semingsuppskot fyri partar- nar. Áðrenn samráðingarnar byrjaðu, høvu arbeiðara- feløgini tvíhildið um, at tey góðtóku onki minni enn fýra krónur afturat tíma- lønini í ár og fýra krónur afturat 1. mai næsta ár, umframt eina eftirløn uppá 1% um árið og tað svarar til eitt sindur minni enn 50 oyru afturat um tíman í ár og tað sama næsta ár. Sostatt var kravið ein hækking uppá 4,50 krónur í ár og tað sama næsta ár. Hinvegin hava arbeiðs- gevararnar tvíhildið um, at lønarhækkingin skuldi í hvussu so er vera minni enn fýra krónur afturat tíman í ár og tað sama næsta ár, íroknað eftirløn. Men sostatt var tað sum skilti partarnar, tá ið teir fóru til samráðingar í morg- un, minni enn ein króna tilsamans yvir tvey ár, ella 50 oyru um árið. Men tað gekk seint fyri seg, áðrenn nøkur endalig útmelding kom frá pørtun- um. Dúgliga varð gitt og tulkað. Fólk vóru sum heild optimistisk, tí verkfallið hevði vart so leingi, og tað lá í luftini, at ein semja var í nánd. Og seint út á kvøldið um tíggju tíðina komu tær fyrstu ábendingarnar um, at nú var ein semja funnin. Og sum flest øll vita, so varð ein semja funnin, og verkfallið er av. Tvungin av alivinnuni Boðini frá arbeiðsgevarun- um, eftir at nýggjur sátt- málin var undirskrivaður, vóru, at teir vóru noyddir at skriva undir, orsakað av støðuni hjá alivinnuni. – Vit kundu velja ímillum at verða skotin ella hongd. Vit hava goldið eitt loysi- gjald fyri alivinnuna, sigur Vilhelm M. Johannesen, formaður í Føroya Arbeiðs- gevarafelag. Hann er ikki nøgdur við nýggja sáttmálan, sum hann sigur fer at fáa stórar fylgjur – bæði fyri vinnuna og samfelagsliga. Nøktandi Hinvegin helt mótparturin í form av Vígdis Johannesen, forkvinnu í Havnar arbeiðs- kvinnufelag, at sáttmálin var nøktandi. Hon heldur ikki, at hetta er eitt heilt optimalt úrslit, men nøkt- andi kortini. Og verkfallið hevur sam- bært henni verið vert tað nógva stríðið. Hon fegnast eisini nógv um, at hennara egnu limir og feløgini øll hava staðið so væl saman í verkfall- inum. Gamli sáttmálin Løn 92.20 Frítíðarløn 11.06 Eftirløn 3.32 Ùtgoldin tímaløn 106.58 Dagsløn 852.67 Vikuløn 4,263.33 Ársløn 191,849.76 Sáttmáli 1. Ár Løn 95.40 Frítíðarløn 11.45 Eftirløn 3.43 Ùtgoldin tímaløn 110.28 Dagsløn 882.26 Vikuløn 4,411.30 Ársløn* 183,509.91 Sáttmáli 2. Ár Løn 98.60 Frítíðarløn 11.83 Eftirløn 3.55 Ùtgoldin tímaløn 113.98 Dagsløn 911.85 Vikuløn 4,559.26 Ársløn 205,166.88 *Minus dagar í verkfalli Fakta Fýra vikur fyri níggju prosent Tað eydnaðist hesum báðum at halda somu linju alt verkfallið. Samstarvið hevur ikki verið betri. Tey settu samstundis sínar undirskriftar á nýggja sáttmálan Mynd: Jens Kristian Vang Nýggi sáttmálin tekur ein stóran part av vinninginum og har- við grundarlagnum undan flakavirkjun- um, metir fíggjar- stjórin, Leivur Michelsen VERKFALL Heri á Rógvi Fíggjarstjórin hjá Føroya Fiskavirking var ikki nøgdur við sáttmálan, ið varð undirskrivaður hós- kvøldið. Leivur Michelsen er fíggjarstjóri hjá Fiskavirk- ing og nevndarlimur í Føroya Arbeiðsgevarafelag. – Vit kendu okkum sum gíslar í sambandi við støð- una hjá alivinnuni. Tískil vórður vit noyddir at skriva undir, sigur Leivur Michelsen. Víst hevur fleiri ferðir á, at Føroya Fiskavirking kann koma at svíða fyri ein høgan lønarvøkstur, tí fyri- tøkan livir av útflutningi. – Tað er lætt at rokna út. Vit høvdu beint yvir eina millión arbeiðstímar í fjør. Teir eru nú vorðnir níggju prosent dýrari, og hetta merkir eina meirútreiðslu upp á níggju milliónir, sigur Leivur Michelsen. Føroya Fiskavirking kundi í fjør vísa á eitt yvirskot áljóðandi seytjan milliónir. Tískil skuldi Fiskavirking havt ráð til hetta, men so er ikki, sigur Leivur. – Vit skulu hava eitt stórt yvirskot sum eitt so stór fyritøka. Hetta er ikki gott fyri okkum, sigur Leivur Michelsen. Fólk á Fiskavirking eru so smátt farin aftur til arbeiðis. Hvussu teirra kundi vænta at verða upp- søgd ella líknandi, vil Leivur ikki siga nakað um. – Tað er alt ov tíðliga at siga nakað. Vit koyra hig- artil sum vant, sigur Leivur Michelsen. Spurdur, um hann heldur verkfallið var vert tað, sigur hann, at tað er ringt at siga, men upprunaligu krøvini hjá arbeiðarafeløg- unum kundu als ikki góð- takast. Annars vísir Leivur á, at hetta við tílíkum ikki ber til, og ein nýggj skipan má finnast. – Vit tora ikki at gera so nógv í mai, tí eitt verkfall hóttir. Hetta ber ikki til í longdini, og vit mugu finna ein annan leist, har nakrar nýggjar meginreglur verða orðaðar, sigur Leivur Michelsen. 9 milliónir afturút - Alneyðugt er at eftirkanna verandi skipan bæði væl og virðiliga, sum við jøvnum millumbili førir okkum út í hesa ósiviliseraðu og av- oldaðu støðuna. Sam- felagið er meira kom- pliserað í dag enn fyri 50-100 árum síðan. Tað einasta, sum kem- ur burtur úr slíkum verkføllum, er, at ómetaliga stór virðir verða knúst. Hetta minnir um støðuna í Bagdad, sum fyrst skuldi knúsast og síðan byggjast upp- aftur, sigur Atli Han- sen, reiðari í Norðra- gøtu, sum eisini hevur sínar politisku royndir og royndir í donskum fakfelags- virksemi VERKFALLIÐ AV Vilmund Jacobsen Atli Hansen heldur lítið um hetta verkfallið, sum nú er av. Hann er bersøgin og heldur, at lyklapersónarnir í hesum stríði eiga at verða skiftir út, og nýggj fólk eiga at taka um stýrisvølin. - Lyklapersónarnir í hes- um verkføllum eru sum vargur í seyðafylgi. Verður vargurin ikki tikin, ber ikki til at røkja hagan, og hann fellir í órøkt. Hann heldur, at tað verð- ur samráðst í "eini slíkari muru", sum hann tekur til, at partarnir tola snøgt sagt ikki hvønn annan. - Tað eru sjálvsagt limir- nir sjálvir, sum avgerða, hvør stendur á odda í teirra feløgum, men við verandi fólkum og verandi skipan eri eg sannførdur um, at hetta er ein bági fyri sam- felagið. Hetta hava vit longu so mong dømir um. Atli sigur, at samfeløgini eru vorðin alt ov kompli- sera til, at nakað serligt spyrst burtur slíkum verk- føllum - uttan tað van- lukkuliga, at ómetaliga stór samfelagsvirðir fara fyri bakka. Hetta tænir jú ong- um endamáli. - Tað eru fyrst og fremst tey, sum eru í verkfalli, ið verða rakt. Hesi eru ringast fyri, tí tey missa inntøku, meðan fólk annars eru til arbeiðis. Flestu kunnu "gar- dera" seg ímóti einum verk- falli, tí øll hava ein ella tveir frystarar í kjallaran- um. Tí letur tað seg ikki gera at trýsta fólk til nakað sum helst við stongslum av ymiskum slagi. Hann vísir á, at tað er ikki í dag, sum fyri 50-100 árum síðan, tá ið verkføllini kundu raka vanliga fólkið ógvuliga meint. - Eg haldi tískil ikki, at tey, sum íbyrtu hetta verk- fallið, vita, hvønn tað rakar. Her er eingin vinnari. Øll eru taparar. Tað einasta, sum spyrst burtur úr, er, at samfelagsvirðir verða knúst, og tað tænir heldur ikki teimum, sum eru í verkfalli. Støðan, sum verið hevur, minnir okkum á stríðið í Irak, har Bagdad fyrst verður bumbaður sundur og saman - fyri síð- an at verða bygdur upp- aftur. Hetta er skilaleyst. Atli vísir á, at undir hes- um verkfallinum eru ómetaliga stór virðir farin fyri bakka, sum annars kundu verið komin til sættis. - Teir møguleikar, vit høvdu hendan mánaðin at virka og framleiða, eru burtur og koma ikki aftur. Hetta er mist inntøka, sigur hann. Atli dugir tískil ikki at síggja, hvat endamálið er við slíkum verkføllum. - Øll vita, at tá ið eitt verkfall sum hetta byrjar, fær tað eisini einaferð ein enda. Spurningur er bara um tíð, til onkur troyttast. Hann sigur, at hetta er ein avoldað skipan, sum ikki verður brúkt í øðrum sivili- seraðum londum longur. - Aðrastaðni verður tosað um tey viðurskifti, sum fáast skulu uppá pláss, í sáttmálaskeiðinum. Í Før- oyum skulu partarnir á arbeiðsmarknaðinum at kalla altíð fram til eina striku við hóttanum um líkt og ólíkt. Teir hótta og troytta hvønn annan, til tey øll eru vorðin í ørviti. Slíkt er ein sagablott aðrastaðni, sigur Atli. Hann vísir á, at í øðrum londum hava tey bygt upp skipanir við eitt nú høvuðs- avtalum og yvirornaðum reglum. Tey hava eisini ym- iskar "prosedurur" og ur- atkvøður, soleiðis at tað ikki bara eru nøkur fá fakfelagsfólk, sum sita og taka avgerðirnar. - Alneyðugt er at eftir- kanna verandi skipan bæði væl og virðiliga, sum við jøvnum millumbili førir okkum út í hesa ósivili- seraðu og avoldaðu støðu, sigur Atli Hansen. Lyklapersónarnir í verk- føllunum mugu skiftast út - Aðrastaðni verður tosað um tey viðurskifti, sum fáast skulu uppá pláss, í sáttmálaskeiðinum. Í Føroyum skulu partarnir á arbeiðsmarknaðinum at kalla altíð fram til eina striku við hóttanum um líkt og ólíkt. Teir hótta og troytta hvønn annan, til tey øll eru vorðin í ørviti. Slíkt er ein sagablott aðrastaðni, sigur Atli Hansen – Hetta er ein sigur fyri samanhaldið millum feløgini, sigur Hans Joensen, for- maður í Havnar Ar- beiðsmannafelag VERKFALL Heri á Rógvi Formaðurin í Havnar Ar- beiðsmannafelag fekk ein rættiligan elddóp í nýggja sessinum. Hann gjørdist stutt síðani formaður, og nú hevur hann so staðið á odda fyri sínum felag í drúgva sáttmálastríðnum og verk- fallið. Og tað hevur ikki bara verið lætt, sigur Hans. – Tað hevur verið eitt stórt trýst á mær. Eg havi fingið nógvar lortaspannir á meg, men eg havi breiðan rygg og standa fast, sigur Hans Joensen. Tá vit hittu hann, beint eftir, at hann hevði sett sína undirskrift á nýggja sátt- málan, var lagið gott, og hann fegnaðist um, at sam- felagið nú aftur fer at koyra sum vant. Gjógvin Boðskapurin hjá Hans Joensen hevur verið, at gjógvin millum tey ófak- lærdu og hini ikki skal vaksa. Fáa feløgini, sum samráðast við tað almenna meira enn arbeiðarafeløg- ini, so vil Havnar Arbeiðs- mannafelag eisini fara eftir meira, tí gjógvin skal ikki vaksa. Hans heldur, at lønar- vøksturin væl kundi verið meira, men hetta var so tað, ið semja fekst um. – Hetta er ein sigur fyri samanhaldið millum feløg- ini, sigur Hans Joensen, sum bara er styrknað, með- an verkfall hevur verið. Arbeiðsgevararnir siga, at teir skuldu gjalda eitt loysigjald fyri alivinnuna og kendu seg sum gíslar. – Eg kann svara, hvat teirra følilsir eru. Men eg eri valdur at gera eitt ar- beiði fyri limirnar í felag- num, og tað havi eg so gjørt, sigur Hans Joensen. Staðið hart á Hans Joensen fegnast serliga um, at samanhaldið millum feløgini hava verið so mikið gott. Mynd: Jens Kristian Vang C M Y K 7 6