fríggjadagur 13. juni 2003síða 8

Nr. 109 - 13. juni 2003 15 Leiðandi fólk í Bush- stjórnini ætla at fara undir eitt loyniligt átak í Iran og mæla til at stuðla einum út- lagnum iranskum felagsskapi, sum frammanundan stendur á ameri- kanska listanum yvir yvirgangsfelagsskapir USA - IRAN Árni Joensen Tað er bretska blaðið Daily Telegraph, sum avdúkar ætlanina hjá leiðandi fólk- um í amerikansku stjórnar- umsitingini. Ætlanin hevur sín uppruna í verjumála- ráðnum Pentagon. Sambært blaðnum hava hesi skotið upp, at USA skal stuðla iranska and- støðufelagsskapin Muja- heddin-e Khalq, sjálvt um hesin felagsskapurin síðani 1997 hevur verið millum teirra, sum USA metir sum yvirgangsfelagsskapir. MKO, sum tann iranski felagsskapurin vanliga verður róptur, hevur einar 30.000 vápnaðar menn, og USA hevur fleiri ferðir skuldsett felagsskapin fyri at hava skipað fyri bumbu- spreingingum og avrætting- um í Iran. USA hevur eisini skuldsett MKO fyri at hava beint fyri amerikanskum sivilum og hernaðarligum ráðgevum, sum arbeiddu í Iran í sjeytiárunum. Men nú hevur verjumála- ráðið við Donald Rumsfeld á odda mælt stjórnini í Washington til at nýta MKO í Iran, eins og USA nýtti Norðursamgonguna í krígnum ímóti Taliban í Afghanistan, skrivar Daily Telegraph. Ein kelda í Bush-umsitingini sigur við blaðið, at samstarvið við MKO verður hildið at vera tann einasti vegurin at ganga fyri at fáa eitt stjórn- arskifti í Teheran eins og í Kabul á sinni. - Munurin er bert, at hesaferð verður ikki talan um nakað kríggj. Ætlanin er at máða støðið undan prestastýrinum, og vit tosa als ikki um at leypa á, sigur keldan við bretska blaðið. Hugsjónarliga er MKO ein samanrenning av is- lamismu og marxismu. Felagsskapurin fekk í mong ár fíggjarligan stuðul frá Saddam Hussein, sum á tann hátt royndi at hevna, at Iran lat shiamuslimska irakska andstøðufelags- skapin SCIRI hava høvuðs- støð í Teheran. Loynilig vápnahvíld Tá USA og Bretland í vár lupu á Irak, bumbaðu amerikansk flogfør støðir hjá MKO, men eftir loyni- ligar tingingar gjørdu amerikanarar av at gevast við hesum álopunum. Hetta var ein loynilig vápnahvíld millum USA og ein felags- skap, sum landið sjálvt leggur undir yvirgangs- virksemi, skrivar Daily Telegraph. Sambært blaðnum skal Donald Rumsfeld, verju- málaráðharri, vera vorðin hugtikin av hernaðarligu evnunum hjá felagsskapin- um, og hann skal hava mælt felagsskapinum til at fáa sær annað navn og at sam- starva við Pentagon aftur fyri loyniligan fíggjarligan stuðul úr USA. Millum teirra, sum hava tikið undir við hugskotin- um hjá Rumsfeld, er Douglas Feith, sum er ríkisskrivari í Pentagon. Hann sigst hava víst á, at tað er so langt síðani, at MKO søkti at amerikansk- um málum, at tað ber til at strika felagsskapin av yvir- gangslistanum. Ein annar, sum eisini sigst stuðla samstarv við MKO, er John Ashcroft, løgmálaráðharri. Skrivstovu í Washington Hóast USA alment í mong ár hevur lagt MKO undir yvirgangsvirksemi, hevur felagsskapurin fingið loyvi at hava sína egnu skriv- stovu í sjálvum Washing- ton, men undir heitinum Tjóðskaparliga iranska andstøðuráðið. Í 1999 kom amerikanska uttanríkis- ráðið til ta niðurstøðu, at Tjóðskaparliga iranska andstøðuráðið var bert eitt eiti, og at talan í veruleik- anum var um eina deild hjá MKO, og tí varð ráðið eisini skrásett sum yvir- gangsfelagsskapur. Sjálvir siga iranararnir í Washington seg vera eit demokratiskt alternativ til stýrið í Teheran, og hetta er ein tulking, sum alt fleiri leiðandi politikarar á amerikanska høgravongin- um nú tykjast hava hug at góðtaka, skrivar Daily Telegraph. Men uttanríkisráðið í Washington tekur ikki undir við hesari uppfatan- ini. Tvørturímóti er hugs- anin har, at tað hevði verið hykl, um USA brádliga góðtekur MKO, bert tí felagsskapurin kann tæna amerikanskum áhugamál- um. Hvat George W. Bush, forseti, sigur um ætlanina hjá Pentagon, er ikki greitt, men sambært Daily Tele- graph skuldi ætlanin leggj- ast fyri forsetan seinasta vikuskiftið. Trupult at fáa eina stjórn Seinastu tíðina hevur USA fleiri ferðir lagt Iran undir at elva til ófrið í Irak, og amerikanarar hava bein- leiðis sagt, at Iran hevur loyvt áðurnevnda felags- skapinum SCIRI at senda hermenn inn um irakska markið at gera seg inn á amerikansku hermenninar har. Tá ein amerikanskur hermaður doyði í einum granatálopi í síðstu viku, segði Pentagon, at tað vóru hermenn hjá SCIRI, sum høvdu skipað fyri álopin- um. Donald Rumsfeld hevur ávarað stýrið í Teheran og sagt, at tað fer at fáa av- leiðingar, gevst stýrið ikki við at órógva amerikansku hermenninar í Irak. Upprunaliga vildu amri- kanararnir vera við, at tað vóru sunnimuslimakir við- haldsmenn hjá Saddam Hussein, sum skipaðu fyri álopunum á amerikansku hermenninar. At USA nú leggur shiamuslimskar felagsskapir undir tað sama fer sambært eygleiðarum at gera tað trupult hjá USA at skipa eina stjórn í Bagdad. USA hevur roynt at stuðla hóvligar shiamuslimskar leiðarar, men uttan stór- vegis úrslit. Ein teirra, Abdul Majid al-Khoei, sendu amerikanarar úr London til Irak við 100 milliónum dollarum í við- førinum, men hann hevði ikki meiri enn sett føturnar á irakska jørð, tá hann varð myrdur. Eitt annað ameri- kanskt evni er Ahmed Chalabi. Hann er framvegis á lívi, men fáir irakar vilja vita av honum. UTTAN ÚR HEIMI USA ætlar at nýta yvirgangsfelagsskap ímóti prestastýrinum í Iran Amerikanskir hermenn framman fyri moskuna í irakska býnum Falluja. Amerikanarar ætla ikki at senda sínar hermenn til Iran, men ætla heldur at lata iranar koyra prestastýrið frá við hjálp frá eitt nú einum yvirgangsfelagsskapi og amerikanskum vápnum Mynd: Reuters 15 14 Nr. 109 - 13. juni 2003 Ísraelska blóðið í Jaffa-gøtuni í Jerusa- lem var valla storkn- að, tá palestinskt blóð aftur fleyt í Gaza-býi. Friðarætlanin, sum báðir partar søgdu seg vilja góðtaka, er sprongd í luftina ÍSRAEL Árni Joensen - Eftir ísraelsku royndina at myrða Abdul Aziz Rantissi eru allir ísraelsmenn lóglig álopsmál (Hamas-leisðlan mikudagin). - Aftan á sjálvmorðs- bumbuspreingingina í Jerusalem eru øll, sum styðja Hamas, lóglig álops- mál (Útvarpið hjá ísraelska herinum í gjár). Hamas-limurin, sum seinnapartin mikudagin fór upp í buss nummar 14 í Jaffa-gøtuni í Jerusalem við einari bumbu um miðj- una og drap 16 ísraelsmenn gav eftir øllum at døma teirri seinastu friðarætlan- ini mønustingin. Hann skuldi hevna ís- raelsku royndina at myrða Hamas-leiðaran Abdul Aziz Rantissi í Gaza týs- dagin. Fáar tímar seinni skutu ísraelskar tyrlur rakettir inn í Gaza bý og drupu níggju palestinar. Eitt blóðbað kemur eftir eitt annað. Kríggj Í gjár kunngjørdi útvarpið hjá ísraelska herinum, at herurin hevur fingið boð um at fara í veruligt kríggj við Hamas. Sagt varð, at herleiðslan hevur fingið heimild til at nýta øll vápn í krígnum, tí nú skal Hamas oyðeleggjast einaferð med alla. Útvarpið hjá herinum gjørdi samstundis vart við, at herurin fer ikki at taka dagar ímillum, hvørja støðu teir einstøku limirnir í Hamas hava. Tann niðasti limurin er sami fíggindin sum tann ovasti andaligi leiðarin hjá felagsskapin- um, Sheikh Ahmed Yassin. Samstundis hevur Ariel Sharon, forsætisráðharri, kunnað george W. Bush, forseta og Colin Powell, uttanríkisráðharra um, at Ísrael fer ikki at slaka ein tumma í bardaganum ímóti yvirgangi. Hamas hevur somu støðu. Teir eru eisini til reiðar at fara í kríggj. -Zionistarnir skulu gjalda dýrt fyri síni brotsverk. Vit helma ikki í, fyrr enn tann seinasti zionisturin er rikin av landinum, segði tann særdi Abdul Aziz Rantissi í gjár. UTTAN ÚR HEIMI Ein av fremstu ráð- gevunum í ameri- kanska verjumála- ráðnum heldur, at USA má fyrireika seg til at bumba kjarn- orkuverk í Norður- korea fyri at forða landinum í at gera kjarnorkuvápn USA-NORÐURKOREA Árni Joensen Richard Pearle, sum er ein av fremstu ráðgevunum hjá amerikanska verjumálaráð- harranum, Donald Rums- feld, sigur, at eydnast tað ikki at noyða Norðurkorea at sleppa sínum kjarnorku- vápnaætlanum, kann tað gerast neyðugt hjá USA at bumba Yongbyon-reak- torin. USA, Kina, Russland, Suðurkorea og Japan royna við diplomatiskum stigum at fáa stýrið í Norðurkorea at sleppa ætlanini at gera kjarnorkuvápn, men Ric- hard Pearle sigur, at hann er als ikki vísur í, at hesar royndirnar fara at bera á mál. - Vit mugu altíð vera til reiðar at taka okkara egnu stig, sigur hann. Bush missir undirtøku Fyri tveimum mánaðum síðani vísti ein kanning, at 73 prosent av amerikanska fólkinum stuðlaðu George W. Bush, forseta, men nú vísir ein nýggj kanning, at stuðulin er minkaður niður í 57 prosent. Tann stóri stuðulin, sum forsetin fekk í apríl, komst ivaleyst av krígnum í Irak, men nú veljararnir hava lagt tað aftur um seg, eru tað onnur viðurskifti, sum gera seg galdandi, tá tey verða spurd, hvat tey halda um forsetan. Eftir teirri nýggju kanningini er tað nú eitt nú búskaparpolitikkurin, sum fólk hugsa meiri um. 61 prosent av teimum spurdu svaraðu, at tey stúra mest fyri búskapargongdini í USA. Sum er bendir alt kortini á, at Bush kann vinna forsetavalið næsta ár, tí einki av teimum demo- kratisku mótvalevnunum fær so nógvar atkvøður sum forsetin. Best umtóktur millum mótvalevnini er Joseph Lieberman, sum fær stuðul frá 40 prosentum av teimum spurdu. Næstur honum er John F. Kerry við 37 prosentum. Fleiri fátæk í ES Sum er eru umleið 50 milliónir fólk í ES-londunum skrásett sum fátæk fólk, men hetta talið fer at veksa nógv, tá tey eysturevropeisku londini gerast limir í samveldinum um eitt lítið ár. Amindo Silva, sum stendur á odda fyri arbeiðinum at bøta um fátækradømið í ES, sigur, at tá tey fátæku vórðu skrásett á fyrsta sinni í 1994, vísti tað seg, at 18 prosent av ES-borgarunum livdu í fátækradømi. Í dag er parturin 15 prosent, og sambært Amindo Silva kemst batin av betri viðurskiftum á arbeiðsmarkn- aðinum. Hann sigur seg vera greiðan yvir, at uppgáva hansara verður uppaftur størri, tá londini í Eystur- evropa koma uppí, men samstundis uggar hann seg við royndunum í Spania og Portugal, sum vístu, at londini fingu munandi fleiri arbeiðspláss, tá tey komu upp í ES. Tað sama kann henda í Eysturevropa, sigur Amindo Silva. Dýrir oljusáttmálar Myndugleikarnir í Iran eru næstan komnir á mál við fleiri nýggjum oljusáttmálum, sum ætlandi eru einar 25 milliardir krónur verdir. Bijan Zanganeh, oljumálaráðharri, sigur, at ætlanin er at útbyggja fleiri oljuleiðir, og at teir nýggju sátt- málarnir fara at bera í sær, at landsins oljuframleiðsla verður einar 400.000 tunnur størri um dagin, enn hon er nú. Fleiri útlendsk oljufeløg hava samráðst við iransku myndugleikarnar. Eitt japanskt samtak hevur fingið sáttmála um at útbyggja eina oljuleið í Azadegan. Bijan Zanganeh sigur, at stjórnin tingast framvegis við bretska BP og franska Total um at útbyggja eina oljuleið í Bangestan. Hvør av sáttmálunum er einar 12 milliardir krónur verdur. Rendi á hval Menninir umborð á norsku tvíkiljuni "Siste skrik" gjørdust ikki sørt skakkir, tá báturin rendi á ein hval mitt úti í Atlantshavinum nú um dagarnar. Norð- menninir vita ikki við vissu, hvat tað var fyri ein hvalur, sum teir rendu á, men teir halda, at tað mundi vera ein avgustur. Teir fýra menninir fingu ikki skaða av saman- stoytinum, men annað róðrið brotnaði. Seinni setti hitt róðrið seg fast, og tað ger, at teir kunnu bara sigla undan vindinum. Kortini hava teir segl, gerst tað neyðugt. Tann 40 fót stóra tvíkiljan var á veg úr Azorunum til Falmouth-oyggjarnar í Suðuronglandi, tá hon rendi á hvalin. Teir vænta at koma til Onglands týsdagin í næstu viku. USA má vera til reiðar at bumba Norðurkorea Friðarætlanin flýtur í blóði Hendan smágentan var í bussi nummar 14 í Jerusalem seinnapartin mikudagin. Hon var heppin Mynd: Reuters C M Y K 14