týsdagur 17. juni 2003síða 6

10 Nr. 111 - 17. juni 2003 Nr. 111 - 17. juni 2003 11 Stóra ferðavinnutíðin er í hondum og fyrstu ferðamannaskipini hava longu vitjað í Havn og eitt hevur enntá vitjað í Mykinesi. Talið av ferðamannaskipum í ár verður hægri enn nakrantíð. Útvarpið veit at siga frá, at 34 skip fara at leggja farleiðina um Føroyar. Orsøkin til henda vøkstur er tað vaksandi ferðavinnusamstarvið í Útnorði. Hetta er ein sera áhugaverd og spennandi gongd. Vit her í Føroyum sum kunnugt áhugað í alt- ernativum til fiskivinnuna. Ferðavinnan er eitt upplagt alternativ. Spurningurin er so, hvussu ferðavinnan best kann skipast, hvat vit fíggjarliga fáa burtur úr og hvat tað er, ið ferðamaðurin kemur eftir í Føroyum. Tað er Ferðaráðið og ymiskir túroperatørar, ið skipa fyri ferða- vinnuni. Her verður ivaleyst gjørt eitt sera gott arbeiði, tí ferðavinnan vindur støðugt uppá seg. Tað er sostatt eingin ivi um, at henda vinna kastar pening av sær til operat- ørarnar, hotellini og flutningsfyritøkurnar serstakliga Smyril Line og Atlantic Air- ways. Hetta kann bert vera gott. So er tað spurningurin hvar ferðamaðurin kemur til, hvat vilja tey ferðandi síggja og uppliva. Svarið er ivaleyst náttúra og mentan. Í fjør var hetta evnið, ið nevnist kulturturisma viðgjørt á útnorðursráð- stevnu í Havn og okkum vitandi var hetta envið aftur viðgjørt á ráðstevnu um viku- skiftið. Skal ferðavinnan byggja á tilfeingi sum náttúru og mentan krevur tað, at vit fara væl um. Hetta krevur at vit røkja okk- ara náttúru væl og at vit seta krøv til ferða- fólkini og til túroperatørarnar. Men henda støða krevureisini, at vit røkja okkara ment- an væl og at vit umhugsa, hvat tað er í okk- ara mentan, sum ferðafólkini vilja uppliva. Mentan okkara er rík og ekta. Ansast má tí væl eftir, at hon ikki gerst til eina handils- vøru, sum verður lagað til krøv og for- væntningar hjá ferðafólkunum. Hetta er ábygrdin hjá landsmyndugleikunum, lands- stýri og løgtingi. Verður farið skynsamliga fram av øllum avvarandi fer ferðavinnan ivaleyst gerast eitt haldgott íkast til búskapin. DAGSINS MEINING Sosialurin Ferðavinnutíð VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Durita Simonsen durita@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ingrid Bjarnastein ingrid@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliasen solby@sosialurin.fo Dagfinn Olsen dagfinn@sosialurin.fo Ingi Rasmussen ingi@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 449520 tel. 225429 e-post: vilmund@sosialurin.fo Sosialurin í Vágum: 360 Sandavágur tel. 333820, 220507 fax 333720 e-post: edvard@sosialurin.fo e-post: vagar@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Kristina Háfoss Løgtingskvinna fyri Tjóðveldisflokkin Føroyar eru í dag um- fataðar av donskum revsi- og rættargangslógum v.m., ið danska stjórnin einsíðis hevur sett í verk, hóast eitt einmælt Løgting í 2001 og aftur í 2003 hevur víst á, at vit í Føroyum ikki ynskja hesar lógir og at hetta tí gongur beint ímóti vilja Føroya fólks. Eisini Hóast hetta hevur danska stjórnin í vár í ár einsíðis og uttan at upplýsa Løgtingið ella lata Løgtingið viðgera málið, lýst hernaðarligar revsi- og rættargangslógir og kunngerðir v.m. at verða galdandi fyri Føroyar. Hetta fekk Løgtingið til at gera vart við seg - enn einaferð. Í mai 2003 tók enn eina- ferð eitt samt Løgting undir við einum ríkislógartilmæli, ið hevði til endamáls at avtaka donsku revsi- og rættargangslógarnar v.m., ið danska stjórnin hevði lýst fyri Føroyar. Ríkislógar- tilmælið varð lagt fram av øllum flokkum á tingi undantikið Sambandflokk- inum. Hesin flokkur tók tó eisini undir við tilmælinum. Men aftur hesuferð varð einmælta samtyktin hjá Føroya Løgtingi sett til viks av donsku stjórnini. Brot á siðvenju og aft- urstig fyri fólkaræðið Higartil hevur verið sið- venja, at eingin ríkislóg fær gildi, uttan at Løgtingið samtykkir hesa lóg. Fram- ferðin hjá donsku stjórnini í hesum málinum er tí fyrst og fremst eitt álvarsamt brot á ta siðvenju, ið hevur verið viðvíkjandi donskum lógum, ið verða settar í gildi fyri Føroyar. Somu- leiðis kann hetta tulkast sum brot á heimastýrislóg- ina § 7 og stýrisskipanar- lógina § 48. Hetta er óivað eisini orsøkin til, at undan- farnar danskar stjórnir hava valt at fara ígjøgnum Løg- tingið áðrenn danskar lógir verða settar í gildi fyri Før- oyar. Men hetta tykist núverandi danska stjórnin ikki meta verða neyðugt, og er hetta eitt stórt afturstig fyri føroyska fólkaræðið. Eitt afturstig, ið vit ikki eiga at góðtaka. Væl grundgivið "óheppið mistak" ? Hóast tvær einmæltar áheitanir frá Føroya Løg- tingi - í 2001 og 2003 - og nú eisini uppskoti frá fólka- tingsumboði Tjóðveldis- floksins og Føroya fólks á Fólkatingi um at avtaka hernaðarligu revsi- og rætt- argangslógirnar v.m. fyri Føroyar - hevur danska stjórnin nú enn einaferð staðfest, at hon metir tað verða rætt at hon hevur lýst donsku hernðarligu revsi- og rættargangslógirnar v.m. at verða galdandi fyri Før- oyar, og at hon ikki fer at broyta hetta. Talan er tí ikki um nakað "óheppið mistak", sum Lisbeth L. Petersen vil verða við í grein síni. Talan er somuleiðis um eina and- søgn tá Lisbeth L. Petersen seinni í greinini vil verða við, at danska stjórnin kom við bæði "klárari og greið- ari grundgeving" fyri tí hon hevði gjørt og fyri at hon heldur fast í avgerð síni. Harvið kann talan ikki verða um nakað "óheppið mistak", men heldur um misnýtslu av tí yvirvalds- rætti, ið føroyingar lata dønum uppí hendur í dag. Hesar lógir eru heldur ikki bert galdandi fyri "danskar herðmenn í Før- oyum" - sum Lisbeth L. Petersen tekur til - men geva somuleiðis donskum myndugleikum rættindi í krígstíð at taka ognir og fólk í Føroyum um teir meta hetta verða neyðugt. Tí kunnu hesar lógir og kunngerðir í stóran mun fáa ávirkan á føroyingar - ikki minst um vit ikki draga somu línu sum danir í krígstíð. Hetta varð eitt nú galdandi í seinasta krígnum ímóti Irak. Stjórnin virðir ikki føroyingar At enda verður í greinini hjá Lisbeth L. Petersen gjørt vart við, at ríkisfel- agsskapurin hevur góða undirtøku á Fólkatingi. Ja, tað kann ikki undra. Men hinvegin kann tað stórliga undra, at Lisbeth L. Peter- sen endar grein sína við hesum orðum: "Tí er nú at vóna, at okkara landsstýri eisini ger sítt til, at sam- skiftið millum londini bæði heldur fram við tí virðing og áliti, sum felagsskapurin eigur at fáa fyri at røkka bestu loysnunum." Átti henda áheitan ikki at verða vend ímóti donsku stjórnini ? Virðing, álit og felags- skapur - ja, tað er ikki júst hetta, ið hevur eyðkent framferðarháttin hjá donsku stjórnini mótvegis føroyingum, landsstýrinum og Føroya Løgtingi. 5 flokkar fyri føroyskum fullveldi Tí má staðfestast, at: - Tíverri er enn í dag ein flokkur í Føroyum, ið held- ur fast í at arbeiðast ikki skal fram ímóti einum sjálvstøðugum Føroyum, men at Føroyar hinvegin skulu verða verandi undir tí yvirræði, ið danska stjórnin enn einaferð hevur misnýtt mótvegis føroyingum. - Tíbetur eru í dag fimm flokkar, ið vilja arbeiða fyri sjálvræði í einum sjálvstøð- ugum Føroyum og tíbetur vísir søgan runt allan heim, at tíðin altíð arbeiðir til frama fyri einum sjálvstýr- isstríði og fyri tjóðarfrælsi. Og nú nærkast. Tolin trívst… Sjálvræði - Yvirræði : 5 - 1 Tann 6. juni 2003 lækkaði Danski Tjóðbankin dis- kontoina við 0,5 pst. niður í 2 pst. p.a. Sum avleiðing av hesum javnar Føroya Banki rentustig síni við gildi frá 14. juni 2003. Rentustigini á útlánum og kredittum verða lækkað við 0,25 - 0,375 pst. Rentan á sethúsalánum við 1. veðrætti verður eftir hetta 4,25 pst. uttan mun til lánisnið. Rentan á innlánum uttan uppsøgn verður óbroytt. Viðvíkjandi innlánum við serligum treytum verður rentan lækkað við 0,5 pst., meðan rentan á innlánum við 3 mánaða uppsøgn einans verður lækkað við 0,25 pst. Innlánsrentan hjá Føroya Banka fer tí at liggja á odda, og hetta er fyri innlán við stuttari uppsagnartíð - einans 3 mánaðar. Føroya Banki lækkar rentuna Halda fast um lønarkrav Um vikuskiftið eydnaðist tað at fáa ein nýggjan sátt- mála millum grønlendska heimastýrið og fakfelagið SIK. Sáttmálin gevur átta prosent lønarhækking næstu trý árini, hóast SIK hevði kravt at fáa tíggju prosent afturat. Um fjúrtan dagar skal SIK samráðast við grøn- lendska arbeiðsgevarafelagið um nýggjan sáttmála, og her fer felagið at halda fast um tey tíggju prosent- ini, sigur formaðurin, Jens G. Berthelsen. Við grøn- lendska útvarpið sigur hann, at tað fer ikki at bera til, at teir privatu arbeiðsgevararnir rinda minni løn enn tað almenna. Jens G. Berthelsen leggur afturat, at framgongd hevur verið í grønlendska búskapinum tey bæði seinastu árini, og at løntakararnir eiga at fáa sín part av ágóðanum. Grønlendska arbeiðsgevarafelagið hevur boðið SIK-limunum 6,5 prosent afturat í løn. Eiga ikki at roykja har børn eru Tað er ikki óhugsandi, at lógin um nøkur ár fer at banna fólki at roykja inni, um børn eru í húsinum. Í hvussu er heldur formaðurin í altjóða heilsustovn- inum WHO, Gro Harlem Brundtland, at ein tílík lóg er als ikki óhugsandi. Í samrøðu við norsku tíðinda- stovuna sunnudagin vísti hon á, at tá politikararnir fyri 20 árum síðani bannaðu foreldrunum at sláa børnini, vóru tað mong, sum mótmæltu, at lógin skuldi gera av, hvat fólk kundu gera í sínum egnu hús- um. - Men meirilutin hevði eina aðra áskoðan, og so- leiðis verður tað eisini við hugburðinum, tá tað snýr seg um at roykja heima hjá børnunum. Um eini tíggju ár fara fólk at hava eina aðra uppfatan enn í dag, segði Gro Harlem Brundtland. Hægri bensinprísur kann elva til ófrið Myndugleikarnir í Nigeria kunngjørdu sunnudagin, at teir umhugsa at hækka prísin á bensini og øðrum oljuúrdráttum. Sum er letur nigeriski ríkiskassin einar 12 milliardir krónur í stuðuli fyri at halda bensinprísinu- m niðri, men hetta ber ikki til longur, sigur stjórnin og vísir á, at tað almenna oljufelagið hevur brúk fyri størri inntøkum. Eygleiðarar í Nigeria siga, at ætlanin hjá stjórnini kann fara at elva til umfatandi ófrið. Tá myndugleikarnir í januar í fjør hækkaðu prísin á bensini, fóru fleiri fakfeløg í verkfall, og nógvastaðni var blóðigur ófriður. Hesaferð roynir stjórnin at sleppa undan ófriði á arbeiðsmarknaðinum og hevur tí tingast við fakfeløgini um ta ætlaðu príshækk- ingina. Nigeria er eitt av teimum stóru oljuframleiðara- londunum, og næstan 90 prosent av landsins inntøk- um stava frá oljuni. Eiga at velja Clinton NATO skal hava nýggjan aðalskrivara, tá skotin John Robertson fer frá. Fleiri hava verið nevnd sum møgulig evni at taka við, og nú hevur formaðurin í norska Framburðsflokkinum, Carl I. Hagen, skotið upp at velja fyrrverandi amerikanska forsetan Bill Clinton til NATO-aðalskrivara. Carl I. Hagen heldur, at NATO hevur tørv á einum persóni við altjóða myndugleika, virðing og roynd- um. Hann vísir á tey versnaðu viðurskiftini millum Frakland og Týskland øðrumegin og USA, Bretland og Spania hinumegin, og at Clinton er tann best egnaði til at fáa viðurskiftini aftur í rættlag. Norska stjórnin hevur virkað fyri sínum egna verju- málaráðharra, Kristin Krohn Devold, sum møgulig- um evni til aðalskrivarastarvið í NATO. Carl I. Hagen sigur, at hon er uttan iva egnað til starvið, um aðal- skrivarin skal leiða eina skrivstovu í Bruxelles, men sjálvur heldur hann aðalskrivarastarvið hava størri týdning enn so. UTTAN ÚR HEIMI Hitin á Jørðini fer at veksa uppaftur meiri í hesari øldini, enn vísindafólk higartil hava hildið VEÐURLAG Árni Joensen: Higartil hava veðurlags- granskarar hildið, at meðal- hitin á Jørðini fer at veksa í mesta lagi 5,8 stig í 21. øld, men nú vísa nýggjar kann- ingar, at hendan metingin røkkur ikki. Nú verður hildið, at meðalhitin kann veksa millum sjey og tíggju stig tey næstu hundrað árini. Paul Crutzen, professari, sigur við tíðarritið New Scientist, at smáir bitlar av svávuli og øðrum evnum hava »steðgað« strálunum frá sólini upp í atmosferuni. Høvdu hesir bitlarnir ikki verið har, hevði hitin á Jørðini helst vaksið fýra ferðir skjótari, enn hann ger. Við øðrum orðum hava vit verið heppin, at hitin á Jørðini bara er vaksin 0,6 stig seinastu hundrað árini. Men hesir somu bitlarnir eru vandamiklir fyri fólk í nógvum stórum býum, tí tað kann vera lívshættisligt at anda teir í seg. Í Kina eru myndugleikarnir farnir í hernað ímóti slíkum bitl- um, skrivar New Scientist. Amerikansku hermenninir í Irak verða lagdir undir at nýta óneyðuga harða framferð ímóti irakskum sivilfólki IRAK Árni Joensen: Sunnukvøldið fór amerik- anski herurin í Irak undir eitt átak ímóti teimum, sum seta seg upp ímóti herset- ingarvaldinum. Hermenn- inir framdu fleiri húsarann- sóknir, og nógv fólk vórðu tikin. Málið við átakinum er at fáa bilbukt við bólkar, sum framvegis gera mótstøðu ímóiti amerikansku her- monnunum tveir mánaðir eftir, at Bagdad fall. Mót- støðan hevur verið serliga hørð í økinum norðan og vestan fyri høvuðsstaðin, og fleiri amerikanskir her- menn eru deyðir og særdir í álopum. Eygleiðarar siga, at amerikanarar hava ongan- tíð verið so illa umtóktir í Irak sum nú, og fleiri fjøl- miðlar skriva, at amerik- ansku hermenninir nýta óneyðuga harða framferð ímóti irakska fólkinum. Eygnavitni hava greitt frá, at amerikansku her- menninir leggja kvinnur og børn í hondjørn, og at fleiri fólk eru deyð, tí amerikan- ararnir hava sýtt teimum læknahjálp, skrivar tíðinda- stovan AP. Hetta avsannar herleiðslan. Í býnum Falluja norðan fyri Bagdad rannsakaðu amerikansku hermenninir fleiri hús og tóku fleiri fólk gjáranáttina. - Sjálvt ikki Saddam Hussein gjørdi slíkt ímóti okkum. Vit eru sloppin undan einum trupulleika, men hava fingið ein annan, sum er uppaftur verri, segði tann 60 ára gamli Jassim Ali Mohammed við AP í gjár. Amerikanararnir eru verri enn Saddam Hussein Tað verður uppaftur heitari enn higartil hildið Amerikansku hermenninir í Irak verða lagdir undir at fara óneyðuga harðliga fram C M Y K 11 10