týsdagur 25. januar 1994síða 9

Nr. Í Rentulækkingin munar alt ov lítið Fáur hevði væntað - men fleiri vónað, at peninga- stovnarnir fóru at koma kroystu sethúsaánarunum til hjálpar. Hesum høvdu vit av réttum kunnað roknað við, tí føroysku peningastovnarnir hava so sanniliga stóra ábyrgd av fíggjaróskilinum, sum landið, og allir tess borgarar nú eru komin út í. Men her er ikki tað stóra forstáilsi at finna. >Loysnin< hjá peningastovnunum hjålpir ikki teim- um kroystu sethúsaánarunum, og at leingja avdrátt- artíðina ger bert pínuna enn drúgvari. Skulu vit hava nakran møguleika at arbeiða okk- um úr kreppuni, so mugu vit sleppa undan at skula pukla og slíta eitt heilt lív fyri at gjalda eini hús, sum bankarnir longu partvís hava avskrivað, fyri síðani at lata børn og barnabørn okkara pukla og slíta teirra lív upp, fyri at gjalda eina vónleysa utt- anlandsskuld, sum hvørki vit ella tey eiga nakran lut í. Hetta skilir meinigi borgarin væl - hetta skilja peningastovnarnir eisini, men teir vilja partú vinda sum mest burtur úr. Men tann kósin er skeiv - hon førir lúkst út av eggini. - Og hesum eiga vit als ikki at finna okkum í! Nú er at langa nevan í borðið, og krevja, at nakað munagott verður gjørt, annadhvørt avskrivingar ella niðurfrystan av lánum, uttan rentutilskriving. Hitt, at vit fyrst gjalda part av skuld okkara yvir skattin (almennir pengar í bankarnar), fyri síðan at gjalda húsini enn einaferð í rentu, um vit leingja lánini, tað ber ikki til. Valár er, og veljarin eigur at leggja sær væl í geyma, hverjir politikarar hjálpa, tí vilja bankarnir ikki, so skulu politisk tiltøk setast í verk. Vit kunnu ikki gera við, at bankanevndirnar hava verið mannaðar við nikkudukkum úr føroyska vinn- ulívinum, sum Den Danske Bank og bankastjórar hava kunnað vundið um lítlafingur - hesir banka- nevndarlimir (fleiri hava ikki ein gong átt partapen- ing) hava roynst okkum nógv verri enn teir vánalig- astu politikararnir, landið hevur fostrað. Nú er komið higartil, at annaðhvert koma pening- astovnarnir við veruligari hjálp, ella verður upp- reistur. - Ikki blóðigur uppreistur, men ein fíggjar- ligur uppreistur, sum leggur føroyska búskapin í Eirikur Lindenskov Målgagn hjá Sosialistiskum Ungmannafelag í Feroyum Týsdagin 25. januar 1994 seta peningastovnum og politikarum: Seinastu tíðina er rættu- lig ferð komin á kjakið um støduna hjá teimum kroystu sethúsaánaru- num. Nú er felag í umbúna, sum skal taka sær av á- hugamálunum hjá set- húsaeigarunum. Eingin ivi er um, at stórur tørvur er á slíkum felag - og vit kunnu kanska undrast á, hví slíkt felag ikki langt síðani er stovnað, kanska serliga í 80'unum, tá set- húsaprísirnir vóru í toppi. Dropin, ið fekk bik- arið at flóta yvir, var ; krakkið hjá Fossbanka- num. Góða undirtøku Eingin ivi er um, at hetta felagið fær stóra undir- tøku og fer at fáa stóra makt. Hetta eiga politik- arar og fíggjarfólk at skriva sær aftan fyri oyr- að! Hetta kann verða tað nærmasta vit koma eini kollvelting - hetta verður jú ein uppreistur móti valdsharrunum, teimum við pengunum. Heppið fyri Fokuríar? Onkur vil kanska halda, at tað ikki er rætt, at lántakarar í Fossbanka- num sleppa undan at gjalda fult fyri teirra lán. Hildið verður, at tað er 6- rættvíst, at tey kanska sleppa at keypa síni lán aftur fyri kurs 20, meðan onnur, ið hava lán í hin- um peningastovnunum, mugu gjalda 100% av teirra lánum. Nakað kann sjálvandi verða um hetta, men tað hevði tá verið meiri órættvíst, um annar peningastovnur kundi keypt hesi lán fyri kurs 20 og síðan latið lántak- ararnar goldið fult fyri lánini. Á henda hátt høvdu aðrir peningastovnar kunnað vunnið nógvan pening burtur úr hesum lánum, sum framman undan vóru avskrivað. Bankarnir takast við herðum? Nú hava vit nevnt, at set- húsafelagið kann fáa stóra makt. Eingin ivi er um, at politikarar og kanska serliga bankafólk, ræðast hetta felag. Hetta kann verða ein katastrofa fyri peninga- stovnarnar. Hetta kann veruliga geva lántakaru- num makt, so stóra makt, at peningastovanrnir kun- nu verða gyrdir í brøkur. Bankarnir hava ábyrgd Nú kunnu vit altíð siga, at tað er lántakarin sjálv- ur, sum hevur ábyrgd fyri sínum lánum, t hann hevur sjálvur skrivað undir hesi lán. Hetta er rætt - men kortini ikki allur sannleikin. Hugsa vit um, hvussu samfelagið var avlagað í áttatíárunum, so er tað ikki bert lántakarin, ið I Tvinnir eru kostirnir, sethúsaánarar nú hevur ábyrgd. Tann, ið lænir út peningin má so sanniliga standa til svars fyri, hvussu illa hann hevur tryggjað sær, at peningurin verður aftur- goldin. Mátin peningastovn- amir nýttu í åttatiårunum var púra burtur við. Teir beinleiðis lokkaðu fólk at læna pengar - ja, runnu nærmast eftir fólki. Eingin spurdi um evni tíni at gjalda aftur, ella hvørja trygd tú kundi set- a. Teir grýttu um seg við lánitilboðum av ymsum slag. So kunnu vit av røtt- um spyrja: Vóru Palliba og Marsanna so pillbýtt, at tey ikki kundu gjøgn- umskoða henda grskap- in? - Ella: Mundu Palliba og Marsanna hugsa sum so, at vóru tað ikki hesir penu menn og hesar penu konur í bankunum, ið høvdu skil á figgjarvidur- skiftum? Tey søgdu jú, at hetta fór at ganga, hví skuldu vit mistrúgva teimum? Niðurstaðan vit kunn- u koma til, er at hesi góðu bankafólk ikki vóru so gløgg kortini. Tey eru altso ikki so framskygd, um nakar var, ið helt tað. Ella eru tey tað? - Um so er, eru Palliba og Marsanna pillbýtt, ja so býtt, at tey hava latið seg >snýtt<... Gjalda skuldina triggjar ferðir Marsanna og Palliba hava nú keypt bankarnar. Vit hava goldið eina tríggjar milliardir fyri teir. T. v. s. at vit hava givid bankunum pening at standa ímóti tapum fyri - bæði vinnulívinum, men Vit hava goldið teimum pengar, so teir ikki fara á heysin, tá húsini hjá Palliba og Marsannu fara á tvang. Hvat bjóða so pen- ingastovnarnir Palliba og Marsonnu »afturfyr- i«? - Jú, siga teir. Nú hevur tú goldið ein part av húsunum tínum gjøg- num skattin. Nú skalt tú sleppa at gjalda eitt sindur minni hvenn mánað - og afturfyri skalt tú sleppa at gjalda húsini fyri triðju ferð eisini, við longdari aft- urgjaldstíð. Skulu vit nú siga »takk«???