týsdagur 9. mai 2000síða 3

5 tíðindablaðið sosialurin Nr.88 - 9. mai 2000 4 tíðindablaðið sosialurin Nr.88 - 9. mai 2000 JOHN JOHANNESSEN Fyrrapartin í gjár vitjaði kendi professarin í altjóða- rætti, ES-rætti, skattarætti og mannarættindum, Isi Foighel, grundlógarnevnd- ina. Hann skuldi á hesum tólvta regluliga fundi nevndarinnar greiða frá um ymisk evni í grundlógar- høpi. Isi Foighel hevur undir- víst og granskað í Danmark, USA og Ísrael. Eisini var hann danskur skattamála- ráðharri í Schlüther stjórnini frá 1982 til 1987, og frá 1984 til 1987 var hann eis- ini fólkatingslimur. Isi Foighel umboðaði eisini Danmark í altjóða rættarmálinum um markna- trætuna í Norðsjónum við serligum áhuga fyri Føroy- ar. Harafturar var hann eis- ini við í nevndini, sum fyri- reikaði grønlendska heima- stýrið. Seinnu árini hevu Isi Foighel serliga fingist við mannarættindi, bæði sum dómari í europeiska manna- rættindardómstólinum í Strasburg og sum høvundur og granskari. Isi Foighel hevur í virki sínum víst á nógv øki, har mannarætt- indini eru ov lítið vird. Eitt nú hevur hann víst á, at mannarættindini ikki verða vird á skattaøkinum. Av álitisstørvum hevur Isi Foighel millum annað verið limur í donsku UNESCO- nevndini, donsku flótta- fólkanevndin og serligu ST nevndini, ið skal gera enda á rasismu. Isi Foighel hevur gjørt sera nógv fyri at gera lóg og lógarmál skiljandi fyri vanlig fólk, og hevur m.a. skriva bøkurnar “Kend din menneskeret” og “Jura er ikke nok”. Isi Foighel er jødi, men flutti í 1933 til Danmarkar. Undir krígnum búði hann í Svøríki. Kendi professarin helt í gjárkvøldið fyrilestur í Lær- araskúlahøllini undir heit- inum »Gælder menneske- rettighederne«. Grundlógar- nevndin sigur í tíðinda- skrivi, at hesin fyrilestur kann síggjast sum ein liður í arbeiðinum fyri at kanna møguleikarnar fyri at stovna Foighel vitjar grundlógarnevndina Sjálvstýrisflokkurin samdur um fullveldismálið JOHN JOHANNESSEN Landsfundur Sjálvstýris- floksins tekur undir við samgonguni í samráðingun- um viðvíkjandi ríkisrættar- ligu støðuni. Harafturat leggur landsfundurin á- herðslu á, at fást má ein sátt- máli, sum Føroya fólk við eini fólkaatkvøðu tekur undir. Hetta er niðurstøðan hjá landsfundi Sjálvstýrisfloks- ins um fullveldismálið. Landsfundurin varð hild- in í Runavík leygardagin. Fólk høvdu frammanundan fundinum væntað ein harð- an fund, tí áðrenn fundin høvdu fleiri røddir úr bak- landi floksins verið frammi í miðlunum og víst sína ó- nøgd við førda politikkin í fullveldismálinum. Men so varð ikki. Landsfundurin gjørdist púra samdur um at halda fram at stuðla lands- stýrinum, Samd um stig fyri stig politikk Edvard Hermansen, sum er nýggjur formaður í flokk- inum, sigur, at tað er ein samdur Sjálvstýrisflokkur- in, sum eftir landsfundin stuðlar Helenu Dam á Neystabø, landsstýris- kvinnu, í hennara leikluti í fullveldismálinum. Tó legg- ur hann dent á, at Sjálv- stýrisflokkurin vil arbeiða fram ímóti fullveldi stig fyri stig. Men hann vísir á, at vit í løtuni eru í einari sam- ráðingarstøðu, og tí ber ikki til at siga, um førdi polit- ikkurin er stig fyri stig pol- itikkur. – Vit kunnu ikki taka støðu til fullveldismálið fyrr enn eitt endaligt sáttmál- auppskot fyriliggur. Tí stuðla vit landsstýrinum í samráðingunum og fara at taka støðu til endaliga sátt- málauppskotið, eins og allir aðrir føroyingar, sigur Ed- vard Hermansen. Nýggi formaðurin sigur, at hann ikki kendi til nakra ósemju í Sjálvstýrisflokkin- um um fullveldismálinum undan landsfundinum. Ein- astu ábendingarnar um ó- semju fekk hann úr fjølmið- lunum. – Sjálvsagt er ein flokkur ikki púra samdur í einum og øllum. Men vit eru vorð- in samd um orðingarnar í landsfundarsamtyktini, sig- ur Edvard Hermansen. Tók seg aftur Ronald Poulsen, sum sein- astu árini hevur verið for- maður í Sjálvstýrisflokkin- um, boðaði á landsfundin- um leygardagin frá, at hann ikki ynskti at verða aftur- valdur. Orsøkina segði hann vera, at hann vegna tvørr- andi tíð ikki fekk røkt for- mansstarvið til lítar. Tí fekk flokkurin nýggjan formann, og er hann Edvard Herman- sen. Dánjal Petur Lamhauge, sum bæði hevur verið for- maður, næstformaður og vanligur nevndarlimur í Sjálvstýrisflokkinum, tók heldur ikki við afturvali. Í hansara stað varð Jytta Juul vald. Limirnir í nýggju nevnd Sjálvstýrisfloksins eru Ed- vard Hermansen, formaður, Schumann Hansen, næst- formaður, Ronald Poulsen, Jytta Juul, Rosely Reyns- tind og Absalon Absalon- sen. Hóast ósemju í Sjálvstýrisflokki- num um fullveld- ismálið undan landsfundinum, stuðlar ein samd- ur flokkur lands- stýrinum eftir landsfundin leyg- ardagin Frá landsfundi Sjálvstýrisfloksins: Sámal Petur í Grund, løgtingsmaður, Helena Dam á Neystabø, landsstýriskvinna og Eyðun Anthoniusen Vilja hava føroyingar í Oljutingið JAN MÜLLER Í annaðkvøld klokkan 19 verður fundur á Hotel Hafnia, har ætlanin er at stovna felagsskapin „Olj- utingið“. Endamálið við hesum felagsskapi er at skipa fyri fundum, fyri- lestrum og øðrum tiltøk- um, har tað verður kunn- að og skift orð um olju- vinnu og tað virksemi, sum er knýtt at henni. Tað eru nøkur fólk, sum onkursvegna hava tilknýti til tað komandi oljuvirk- semið, ið hava tikið stig til at stovna eitt sokallað oljuting. Ein av stigtakarunum, Alex Buvik, sum arbeiðir í Oljumálastýrinum, vón- ar, at nógv áhugað koma til stovnandi fundin í ann- aðkvøld. Talan er ikki um eitt fakfelag ol. Hetta er ein áhugafelagsskapur, sum skal vera karmur um kunning og kjak um olju- spurningar, og har tað verður høvið til at taka upp til viðgerar fakligar spurningar og viðgera hesar meira neyvt enn tá teir t.d. verða umrøddir í miðlunum og á øðrum stað. -Kunnu vit við slíkum felagsskapi vera við til at kunna um oljuvinnuna og skapa orðakifti, so kann tað hava samfelagsligan týdning sigur Alex Buvik. Longu fyrsta kvøldið er ætlanin at leggja út við tveimum fyrilestrum. Herálvur Joensen fer at tosa um evnið „Ein út- bjóðing - nógvar avbjóð- ingar“, og Gunnvør Balle um „Samstarvsavtalur“. Ætlanin er at skipa fyri øðrum fundum í heyst. Tá kundi t.d. eitt oljufelag greitt frá, hvussu tað hev- ur upplivað og virkað í út- bjóðinginartíðini. Seinni, tá boring kemur í gongd, kann hugsast, at umboð fyri borifelag kundi greitt frá osfr. Evnini fara helst ikki at tróta, nú er so bara talan um at koma í gongd. Tað, sum mest minnir um komandi oljutingið, er norska felagið „Petrole- umsforeningen“. Alex Buvik heldur annars, at vísir tað seg, at talan verð- ur um eina týðandi olju- vinnu, so vilja uppgávur- nar hjá Oljutinginum eis- ini blíva meira umfevn- andi, ja soleiðis at man ein dag fer at skipa fyri skeiðum ol. Men tað vil tíðin vísa. Oljutingið er bæði fyri einstaklingar og virki. Limagjaldið fyri einstak- lingar verður 200 kr. og fyri feløg 1500 kr. um ár- ið. Hinir stigtakararnir til felagsskapin eru Magni Arge, Geir Atle Rishovd, Dávid Reinert Hansen, Jan Mortensen, Martin Heinesen og Peter Even Djurhuus. løgfrøðiliga gransking og undirvísing í Føroyum. Isi Foighel saman við Jóan Paula Joensen, formanni í grundlógarnevndini Sigursgongdin heldur fram Næstan 1000 fólk vóru um vikuskiftið til sjónleikin Seks í Pyjamas, tá hann varð spældur á Oyrarbakka Fólk streyma framvegis til sjónleikin hjá Klaksvíkar Sjónleikarfelag, Seks í py- jamas, og nú hava eini 3200 fólk sæð leikin. Um vikuskiftið varð leik- urin spældur á Oyrarbakka, og her var neyðugt við ein- ari eykasýning, eftir at tær tríggjar ætlaðu sýningarnar vóru spældar. Næstan 1000 fólk vóru til teir fýra sýningarnar, og tað vóru framvegis so nógv fólk, sum ikki sluppu til leikin, at Klaksvíkar Sjón- leikarfelag hevur eina eyka- sýning á Oyrabakka miku- kvøldið klokkan 19.00. Eini 1300 fólk vóru til leikin í Klaksvík. Síðani vóru um 1000 fólk, tá leikurin varð spældur í Havn, og við teimum næstan 1000 á Oyrarbakka, kemur samlaða áskoðaratal- ið upp á eini 3200 fólk. Ætlanin var annars at hava onkra eykasýning í Havn, men tað lat seg ikki gera. Tá leikurin er sýndur á Oyrabakka aftur í annað- kvøld og í Suðuroy næsta vikuskiftið, roknar Klaks- víkar Sjónleikarfelag við, at leikurin hevur sligið met hjá felagnum. Spælt verður í Royn-høll- ini í Hvalba fríggjakvøldið klokkan 21.00 og leygar- dagin klokkan 17.00 og 20.00. Tað er Egi Dam, sum hev- ur leikstjórnað leikinum, og seks leikarar eru á pallinum. ek ÓLAVUR Í BEITI Henrik Old hevur spurt løg- mann um skjøl í eystureu- ropeiskum skjalagoymsl- um, og vildi nú hava at vita frá løgmanni, hvør veruliga orsøkin er til, at løgmaður ikki vil kanna loynilig skjøl í eystureuropeiskum skjal- agoymslum. Í svarinum, sigur løgmað- ur, at hann hevur fyrr boðað frá í svari uppá fyrispurning frá Bjarna Djurholm, at tað hevði verið áhugavert at sett kanningar í verk til tess at útvega søguligan kunnleika um eystureuropeisku skjal- agoymslurnar og um sjov- jetisku ávirkanina í Før- oyum undir kalda krígnum. – Í sama svari varð eisini nevnt, at tað var hóskandi, at peningur til endamálið varð settur á fíggjarlógina fyri ár 2000, sigur Anfinn Kalssberg. Og tí setti løgmaður 400.000 kr. av á fíggjarlóg- ini fyri ár 2000 til hernað- arkanningar. Men undir fíggjarlógarviðgerðini av- gjørdi Løgtingsins fíggjar- nevnd at skerja Løgmans- skrivstovuna við 500.000 kr. á somu høvuðskonto, upplýsir løgmaður í svari- Fíggjarnevndin tarnað hernaðarkanningini Løgmaður setti 400.000 kr. av á fíggjarlógini til hernaðarkanningar, men undir fíggjarlógarviðgerðini avgjørdi fíggjarnevndin at skerja Løgmansskriv- stovuna við 500.000 kr. á somu høvuðskonto. Hetta harmast løgmaður um í svari til Henrik Old, løgtingsmann num, og sigur, at tí mátti Løgmansskrivstovan meta um sína peninganýtslu fyri ár 2000 av nýggjum. – Grundað á hesa meting, varð avgjørt at útseta fram- hald av hernaðarkanningini, sigur Anfinn Kalssberg. Svartabók Og Anfinn Kallsberg nevnir eisini, at hann setti uml. 350.000 kr. á somu høvuðs- konto til serliga útoyggja- verkætlan. Henda verkætlan verður framd í ár 2000 sum ætlað. Og løgmaður harm- ast um, at hann var noyddur at velja millum hesar báðar sera áhugaverdu verkætlan- ir, tí báðar vóru tær raðfestar høgt. Og løgmaður kunnar eis- ini um í svarinum, at aðal- orðaskifti verður um Svørt- abók. – Eftir hetta ætlar løg- maður at søkja um eykajátt- an, so at farast kann undir framhaldandi hernaðar- kanningar við serligum atliti at kanningum av skjølum í eys tureuropeiskum skjala- goymslum longu í ár, sigur Anfinn Kallsberg í svari- num. ÓLAVUR Í BEITI Hans Pauli Strøm, løgtings- maður, spurdi herfyri sjálv- stýrismálaráðharran Høgna Hoydal um játtan og nýtslu viðvíkjandi sjálvstýrismál- um o.ø., og vildi hava at vita, um játtanin kemur at halda. Um landsstýrismað- urin í sjálvstýrismálum ikki metir, at játtanir fara at halda, hvørji stig verða so tikin, vildi Hans Pauli Strøm hava at vita í fyri- spurninginum til Høgna Hoydal. Kunngerðarblaðið Í svarinum sigur Høgni Hoydal, at tað kann gerast neyðugt at biðja um eyka- játtan til § 10 í tveimum førum. Fyri tað fyrsta snýr tað seg um játtanina til kunngerðablaðið. Í fjør vórðu brúktar góðar kr. 480.000 til kunngerðablað- ið. Játtanin fyri 2000 er kr. 300.000. – Harumframt kemur, sum nakað nýtt, at sambært kunngerðablaðnum B, sum landsstýrið gevur út og fíggjar, eru ríkismyndug- leikarnir farnir undir, ikki bert at kunngera tann tekst- in, ið skal verða galdandi í Føroyum, men allan tann danska lógartekstin, sum hann er galdandi í Dan- mark. – Heldur hetta fram, má roknast við einari fleirfald- ing av útreiðslunum til kunngerðablaðið, enn sett er av á fíggjarlógini fyri ár 2000. Landsstýrið hevur tikið spurningin um kunn- gerð av ríkislóggávu í Før- oyum upp við ríkismyndug- leikarnar, sigur Høgni Hoy- dal. Og sjálvstýrismálaráð- harrin lovar neyvt at fylgja gongdini við peninganýtsl- uni, og ætlar sær í góðari tíð at taka stig til at biðja um eykajáttan til hesa konto, um so er, at mett verður at hetta gerst neyð- ugt. Fólkaatkvøðan Viðvíkjandi fólkaatkvøð- uni, sum verður, sigur Høgni Hoydal, at landsstýr- ið ætlar, at sáttmáli millum Donsku Ríkisstjórnina og Føroya Landsstýri um full- veldi og samstarv frameftir, skal leggjast til fólkaat- kvøðu í ár. Høgni Hoydal metir, at ein fólkaatkvøða kostar um- leið 1. mió kr., men á fíggj- arlógini fyri 2000 eru bert settar av kr. 50.000 til val. – Landsstýrið heldur eis- ini, at allir politiskir flokkar og møguligir aðrir felags- skapir, ið søkja um stuðul, skulu hava pening til upp- lýsing í sambandi við fólka- atkvøðuna. Landsstýrið fer tí at leggja fyri Løgtingið uppskot til eykajáttanarlóg viðvíkjandi hesum í sam- svari við uppskot um fólka- atkvøðu, sigur Høgni Hoy- dal í svarinum. Fólkaatkvøða fyri 1. mió kr Á fíggjarlógini fyri 2000 eru bert settar av kr. 50.000 til val, sigur Høgni Hoydal í svari til fyrispurning frá Hans Paula Strøm Tað var stuttligt at síggja hvussu føroyska samráð- ingarnevndin næstan fekk fólk burtur úr Nyrup á samráðigarfundinum krossmessuaftan 2. mei. Nú tosaði hann um tann óhefta føroyska statin sum ein veruleiki, og segði tað sum alla tíðina hevur verið roknandi við, at tað fór at fáast ein góð loysn burtur úr á hesum samráðingum. Tað er púra rætt av før- oysku samráðingarnevnd- ini at halda fast við, at tað als ikki kann góðkennast, at vit skulu hava eina fýra ára tillagingartíð. Hetta er nevnliga ikki tað, sum danir lótu Ísland fáa, tá hetta land gjørdist sjálv- støðugt í 1918, og okkara støða nú er tann sama, sum støða Íslands var tá. Tá Nyrup sigur hetta ikki vera so, talar hann ímóti betri vitandi. Sjálv- andi vóru tølini lutfalsliga smærri, sum Ísland hevði í 1918, men orsøkin til tað var, at fíggjarliga loysing- in Íslands og Danmarkar millum hendi í tveimum stigum. Í 1872 ásetti danska stjórnin í fyrstu syftu, at íslendska stjórnin skuldi fáa heimild til at krevja upp tann skatt, sum danski staturin annars kundi kravt upp í Íslandi. Afturfyri skuldi Ísland rinda allar tær útreiðslur, sum vóru av rættarskip- anini, løgregluni, skúla- skipanini, almannaskip- anini og hospitalsverki- num. Tí var mestsum einki eftir hjá danska stat- inum at gjalda tá annað stigið varð tikið í 1918. Tað sama hevur danski staturin altíð kunnað gjørt í Føroyum. Við heima- stýrisskipanini samtykti Føroya løgting harum- framt, at danski staturin nær sum helst kundi á- leggja føroyska heima- stýrinum at yvirtaka øll tey mál, sum stóðu á lista A. Avleiðingin av hesum hevði verið, at vit skuldu goldið allar útreiðslurnar av t. d. skúlum, almanna- stovuni og sjúkrahúsverk- inum. Tað er bert tí at danski staturin ikki hevur álagt okkum at gjalda hesar út- reiðslur, at statsins út- reiðslur í Føroyum eru lutfalsliga størri enn tær vóru í Íslandi í 1918. Fyri at danski staturin skal sleppa burtur úr hesum óskili á sama hampuliga hátt sum í Íslandi, er tí neyðugt við størri upp- hæddum. Tað sigur seg sjálvt, at tað kapitaliser- aða virði av eini veiting upp á 1300 milliónir krónur er størri enn av eini veiting upp á 60.000 kr. Men av tí at tann prin- cipiella støðan er tann sama, so kunnu vit sjálv- sagt ikki finna okkum í at fáa eina verri viðferð í tí fíggarliga partinum av sáttmálanum enn íslend- ingar fingu. Tí var tað rætt av før- oysku samráðingarnevnd- ini als ikki at boyggja seg fyri Nyrup í hesum parti- num av samráðingunum, og tað var gleðiligt at síggja at Annfinn her stóð sum kletturin. Tað verður spennandi at síggja hvussu leingi danska stjórnin kann halda upp á sín órætt í hesum spurningi, men við so góðum samráðarum, sum vit hava, fer tað helst ikki at vera leingi. Tá fara vit at fáa ein sáttmála til fólkaatkvøðu, sum er so góður, at eingin føroyingur kann siga nei til hann. Fólkaatkvøðan fer tá er vera ein kathar- sis, ein reinsan, sum fer at sjóða tjóð okkara sam- an, soleiðis at vit megna allar tær avbjóðingar, sum fara at møta okkum í royndum okkara at gera Føroyar til heimsins besta land at búgva í. Zakarias Wang, 2. mei 2000 Samráðingarnar krossmessuaftan Lesið eisini Sosialin á Internetinum www.sosialurin.fo