mikudagur 2. februar 1994síða 10

Síða 10 Nr. 22—2. FEBRUAR 1994 Fyrrverandi bankamaður um fram erðarhátt h iå bankunum: -Eg sigi ikki, at bankaleiðslurn ið, men teirra framferðarháttur og vinnulívið er soleiðis, at øll vón og fyrrverandi bankamaður, Hetta er triðja samrø verandi bankamann, sum ynskir at vera báðum samrødunum hava vit tosað um stóðuna hjá ar við vilja leg sum Sosia gja samfelagid lam- teirra krøv til privatfólk og framburður verða køvd sigur lurin hevur tosað við. dan, sum Sosialurin hevur við ein fyrr- dulnevndur. Í hinum Á sethúseigarunum og á sethúsamarknaðinum sum heild. Í dag taka vit upp aðrar spurningar í samfelagnum. Bankaeftirlitið! — Vit vita, at hevuðsorsek- irnar til kreppuna eru, at vit í áttatiárunum høvdu eina almenna og privata nýtslu, ið ikki svaraði til inntøkurnar, umframt at fiskiskapurin við Føroyar minkaði í stórum, men heldur tú, at hetta er ein- asta orsøkin? Nei, avgjørt ikki. Eg eri samdur í, at nýtsla okkara var ov stór í åttatiårnum, men tað eru tvey mál, sum hvert sær hava verið líka skaðlig, sum øll okkara ovurnýtsla íalt og sum gera, at kreppan gjørdist so um- krøv, bankæftirlitið setti Sjó- vinnubankanum, bæði beint undan 6/10-1992 og tey krøv til avsetingar í báð- um bankunum í 1993. Hesi krøv, sum bankæftirlitið setti, eru sett út frá vanlig- um donskum fyritreytum og hóast vit eru partar av rík- inum, gera heilt onnur viðurskifti seg galdandi her, og tað er rættiliga greitt, at tey neyðugu fyrivarni, ið skuldu komið okkum til- góðar, eru kveistrað til viks av bankæftirlitinum, sum jú ikki er annað enn nøkur donsk bankafólk, men hvørs metingum øll mugu boyggja seg fyri. Sum dømi kann nevnast, at danska bankæftirliuð kravdi, at Sjóvinnubaakin skuldi seta av móti tav1 fyri lánum til nakrar kommun- ur. Bankin eigur bert lítlan part av kommunuskuldini og ein kommuna sleppur á ongan hátt av við sína skuld, tí hon kann ikki fara á heys- in. Hesir pengar eru ikki mistir og hetta var tí bein- leiðis eitt skeivt krav frá bankæeftirlitinum. Tann seinna orsøkin er, at fíggingargrunnurin frá 1992 keypir partabræva- meirilutan í Føroya Banka frá Den Danske Bank Hendan avgerðin hevur víst seg at vera so ótrúliga skeiv, at um skomm var skapt í teimum, sum tóku undir við keypinum, áttu teir at lagt størvini niður beinanvegin, tá ið Føroya Banka tørvadi nýggjan eginkapital. Bankarnir áttu at farið — Var tað rætt at bjarga Sjóvinnubankanum 6. ok- eg sjálvandi tað var rætt og trúði, at við innspræningini upp á 500 mill. kr. var sloppið, men av tí, sum er hent síðani, er tað fyri mær eingin ivi yvirhøvur, at tað hevði verið nógv betur, um Sjóvinnubanin var farin so dyggiliga á heysin 6. okt. 1992, og ongan 1 Føroya Banka hevdi fylgt honum beinanvegin, tí tå kevdi øll vinnulig og privat skuld verið skuldarsanerað bæði skjótt og væl og fyri ein stóran part fyri út- lendskan pening. -— Figgjarkøn fólk siga, at so heyði alt samfelagið far- ið á heysin? — Eg veit væl, at tey siga tað, men eg trúgvi tí ikki eina løtu, tí vit er hóast alt enn ein partur av ríkinum og eg dugi ikki at síggja, at vit kunnu fara á heysin uttan restin av ríkinum eisini ter tað. Við at bjarga bankunum havavitsyrgt fyri, at teir eru fórir fyri at gjalda sínum kreditorum, sum í stóran mun eru danskir og út- lendskir lángevarar. Hetta varð sum kunnugt gjørt við, at landskassin við innspræning í bankarnar á- tók sær at gjalda skuldina hjá bankunum. Nú er skaðin tíverri hend- ir, og vit mugu tí royna at koma sum frægast burturúr. Avtakið MVG — Størsti trupulleikin í dag er arbeidsloysi. Hvat held- ur tå kann gerast fyri at fåa fleiri í arbeiði? — Fyri at hjálpa heimaidn- aðinum er neyðugt beinan- vegin at avtaka meirvirðis- gjaldið á føroyskt fram- leiddum vørum. Síðani er eisini bráðneyð- ugt at lætta skatta- og av- gjaldstrýstið hjá vanligum fólki eisini, at tey hava nak- að av peningi eftir til nýtslu. Tann týdningarmesti og stórt sæð einasti ídnaðurin bæði nú og langa tíð fram- yvir er fiskivinnan, so tað er her framstigini ella broyt- ingarnar skulu henda, um arbeiðsloysið skal minka av týdningi. — Eru broytingar við at henda? — Nei, heldur tvørturi- móti, tíverri, tí skipanin við Føroya Fiskavirking er dømd at miseydnast frá byrjan av, tí hon byggir á heilt skeivar fyritreytir, ar- beiðsloysinum viðvíkjandi. Fíggingargrunnurin og donsku leiðslurnar í bank- unum gjørdu yvirkapasi- tetin á føroysku flakavirkj- unum til tann stóra trupul- leikan og førdu fram, at tað bert råddi um at fáa »styr pá overkapaciteten< og soleið- is >fA gang í produktionen igen<. Henda argumenta- tiénin er so grundleggjandi skeiv, at tað bert kunnu vera lærd fólk og nakrir politik- arar, ið påstanda slíkt møsn, ti f einum samfelag, har ar- beiðsloysi er tann stóri trupulleikin, økir tað bert um arbeiðsloysið at fáa „styr på overkapaciteten«. Råvøra og søla gloymd Bankarnir fingu lutvist styr á yvirkapacitetinum við stovnanini av Føroya Fiska- virking, men teir hava ikki nortid við veruligu trup- ulleikar okkara, sum eru rå- vørumangulin og sølan av fiskavørum okkara. Endamálið við Fiskavirk- ing er at tillaga kapasitetin til verandi råvøru og sølu, ístaðin fyri at seta alla megi inn á at fáa råvøru og fram- leiða til kapasitetin. Hetta skuldi verið gjørt, um neyð- ugt vid almennum stuðningi í einari yvirgangstíð fyri at fáa fólk í arbeiði aftur. Råvørumangulin kann í løtuni stórt sæð bert av- greiðast við keypi av 3. lands fiski, men hetta keyp kann bert fremjast um hin trupulleikin, nevniliga søl- an av fiskavørunum, er loystur, tí um eingin er, ið vil keypa fiskavørur okkara, kunnu vit hvørki keypa rå- vørur ella framleida lidnu vørumar. — Kostnaðarstóðið á Tíðindablaðið landi? — Eftir mínum tykki er tað ikki kostnaðarstgðið, sum í dag er tann størsti trupul- leikin. — Meirgóðska fiskavør- urnar? — Vit hava orku og ma- skinurnar á landi at meirvið- gera fiskin, men tað er nyttuleyst at gera, um eingin vil gjalda okkum fyri meir- viðgerðina. Loysnin við Fiskavirking, sum ikki fokuserar upp á teir veruligu trupulleikarnar, er so skeiv fyri samfelagið, at hon týðu- liga prógvar, at teir, ið varða av henni, ikki hava skil ella vilja at hjálpa upp á arbeiðs- loysið, tí við at minka um kapasitetin minkar kapp- ingin og arbeiðsloysið veks- ur. — Men var skuldin í virkj- unum ikki so stór, at okkurt mátti gerast og var onnur loysn enn Fiskavirking? — Skuldin hjá virkjunum var stór og átti at minkast, um tað kundi verið gjørt ein- særis, antin við avtøku ella við tvingsilssølum sum Ld. í Klaksvík og Hvalba. — Høvdu vit ikki tá komið í somu stóðu um eitt ella tvey ár? — Nei, ikki uttan bankar- nir høvdu gjørt tað, tí tað eru teir, ið hava rakstrarfígg- ingina og skuldu játta fígg- ing til nyfløgur og rakstur, soleiðis at skuldin í virkjun- um vildi ikki verid økt, aftan á saneringina uttan so, at bankarnir høvdu loyvt tí. Nakað annað er, at virkini ikki høvdu havt tað stóra yvirskotið, men tað hevdi ikki havt tann stóra tydning- in, bert skuldarsaneringin var nóg stór. Skipini alt ov dýr — Bankarnir og Fíggingar- grunnurin hava sagt, at nú verða fiskiskipini skuldar- sanerað hvert sær. Sært tú ikki hetta sum eitt stig fram- Ú.. — Verður skuldin í skip- unum niðurskrivað, soleið- is at núverandi rakstur kann bera hana, vil tað gera, at nøkur skip í ávísan mun vera før fyri at veiða onnur fiskasløg enn tey traditio- nellu, serstakliga um ein ella onnur kvotaskipan verður sett í verk, men eg vænti ikki, at bankarnir fara at niðurskriva skuldina so tað munar, tí núverandi politikkur teirra bendir á heilt aðrar ætlanir, nevni- liga at royna at fáa núver- andi og komandi eigarar at gjalda ein órealistiskan høgan pris fyri skipini og við kravi um ein stóran eginkapital, sum f veruleik- anum er mistur beinanvegin f keypinum, tf raksturin av gjalda frestandi skuldina. tikin år leysari luft, skal eg prógva við 2 veruligum hending Fyri góðum ári síðani keypti ein maður nøkur skip, ið annar bankin hevði keypt á tvingsilsslu. Keypsprísurin var høgur, men maðurin — kendur skilamaður — spenti seg tað hann megnaði privat fyri at fáa skipini og tað eydnaðist. Skipini gjørdu síðani ein miseydnaðan túr og bankin vildi ikki fíggja tey ein nýggjan túr uttan so, at eig- arin kom við nýggjum egin- >> = = å | 41 me 06 De Er ÁA A — — — #Á A TER