hósdagur 24. februar 1994síða 8

Síða 8 Nr. 38 — 24. FEBRUAR 1994 Endaloysnin! John Smith vísti longu fyrst í 80-árunum á at Føroyar fóru at kollsigla. Hann gjørdi serliga vart við støduna í Føroyum í 1989, við hugleiðingini >F LAKAVIRKIÐ FØROYAR«, har hann lýsti ta skeivu gongdina innan serliga okkara Fiski-, Flaka- og Søluvinnu, og hann rópti eisini varskó í fyrilestri sínum á Føroya Fólka háskúla, har hann vísti á tað ikki existerandi lønsemi innan okkara høvuds- vinnu. Umframt hetta hevur hann skrivað eitt ótal av greinum um okkara »skeiva« vinnulív, og okkara ad hoc politikk í fiskivinnuspurningum, og tá serliga vantandi miðvísi, tá tað kemur til stovnsrøkt. Við stødi í gongdini til á vári 1988 og tí sum síðan er hent fram til dagin í dag, skrivar John Smithum útlitið, so sum hetta helst verður, um politiska kósin óbroytt verður hildin so sum nú. Hann spyr og hugleiðir um spurningarnar hvørt Føroyar í komandi árum fara at gerast eitt sjálvbjargið samfelag, ella (samb. Lise Lyck, Nóatún febr. 1994) eitt samfelag, sum langt inn í næstu eld verður víst til at lívbjarga sær við tilfluttum peningi útifrá: Útlit — avtalur Við tí fyrivarni, at Tinganes goymir ætlanir so nógv annarleiðis enn tær, ið vit onnur hava kunnleika til, so tykist mest sannlíkt, at seinni møguleikin er tann Tað er ikki nógv um nak- að, ið bendir á at talan verð- ur um sjálvbjargni, tíanverri so eru tað øll tekin til at seinna alternativið fer at gerast úrslitið av tí politiska heilaspuna, sum í hesum døgum verður umsettur til lagnutungar politiskar av- gerðir, ella ein kann iva- leyst meira rætt kalla tað »avtalurnar«, sum við dominoeffekt falla upp å plåss, sum ein konsekvens av politiskum handlings- Hvadan hava tær sin f- blåstur? Hvadan eru tær komnar? — hesar avtalur, ið so sikkurt sum amen í kirkj- uni—ein fyri og onnur eftir — styttir um tjórið, hagar til ein stendur, við hálsi at hæli, húkandi, tigandi, til- búgvin at svava! Bygnadarnevndin — Tinganes -Staturin Hevur nakar áður hoyrt um ella upplivað, at ein stjórn skal hava latið seg ultima- tivt niðurbunda til uttan orð ella eið, blint og slaviskt, at fylgja einum nevndartil- mæli — sum í somu létu >av- talan< sum bindur Føroya landsstýri til at fylgja hes- 24 Fiskiskapur ella avtofting? um tilmæli, er gjørd — ikki longur er nakað álit ella til- mæli, men broytir karakter og gerst eitt diktat! — Er tí- líkt ikki hazardspæl av ser- liga grovum slagi, og er hazardspæl ikki í stríð við okkara lóggávu? gera, og alt annað er mo- ralskt forkastiligt. Men avtalur valdast — ein fortreyt fyri at halda gjørdar avtalur er so avgjørt eisini, at gjørdar avtalur byggja á eitt moralskt og heiðurligt stødi, og ikki — tilætlað ella óvart — bera brá av tílíkum ósketni, sum tað her kann blíva talan um — hetta at av- talurnar gerast ein vanlagna fyri annan, í hesum føri helst báðar avtalupartar, og tað í somu løtu avtalurnar binda. Ketil gjørdi eisini eina av- talu — hann seldi kúnna ... Saklig argumentasjón —svik Fyri 4-5 árum síðani var av høgum og lågum stadfest, at vit høvdu ein skeivan flota (eina skeiva flotasamanset- ing, sum er vordin enn meira skeiv hesi somu år!) I 1993 »stadfestir« bygn- adarnevndin á Læraraskúl- anum í Tórshavn, at eingin saklig argumentatión er, ið talar fyri at broyta flota- samansetingina (Kj. Hoy- dal, Lærarask., Tórsh. 1993). —»Vit hava svikið okkara tilfeingi< (Hjalti í Jákups- stovu, Nóatún 1994). Báðir eru tit fiskifrøding- ar og eg spyrji ti: >Er tað við vitanini um at tað er ov seint! — ov seint at bjarga stovnunum — at tit báðir við einum áliti (ið bindur lands- stýrið) senda ein nú kapital- saneraðan partogaraflota út aftur á grunnarnar? — Og eg spyrji um tað ikki er (nóg) saklig argumenta- ti6n, tá víst verður á at alt stórt sæð heldur fram sum áður, at meira enn 90% av tí ið (enn) verður veitt, stød- ugt verður nidurgjørt til blokk, tí at fiskurin ikki kann nýtast til nakað annað? I øllum fórum kann niður- stødan av hesum ikki gerast onnur enn at tað einaferð enn hevur eydnast at fáa okkara politikarar til at stinga høvdid í sandin — ella at leypa um garðin, har hann er lægstur. — Spell, tí hesu ferð býðst ikki bøtur. At landsstýrið leggur á ting uppskot til lóg um handils- ligar kvotaskipanir, um somu tíð sum partogaraflot- in verður kapitalsaneraður, alt eftir diktati frá bygnað- amevndini og einum kon- tórmanni niðri í Keyp- mannahavn, Peter Ander- sen at navni, kann — uttan at ov rívan verður tikið til, sammetast við totala sjálv- destruktión í orðsins sanna týdningi. Aldri áður hevur ein stórri hóttan hingið yvir okkara høvdum! — Og so paradoxið sjålvt, har tað nonchalant verður sagt 1C ár fram — eru tit ging- in heilt frá vitinum — tað er jú til at gráta um — flestu okk- ara megu vita at tað einans fara at ganga 6 til 8 mánaðir, so er oyðið — skilja tit ikki hetta, harra landsbanka- stjóri, frú Marita og hver tað annars er, ið tvíheldur um hesa deyðans gøtu? — Skilja tit ikki, at hetta er at spæla við eldin — at tað við ongum avkasti av okkara grunnum ikki er grundarlag fyri nøkrum sum helst — at tað ikki er gjørligt at gjalda nakað tað slag — ikki gjørligt at halda nakra sum helst avtalu, sum ein konsekvens av at halda hesa einu avtaluna, uttan reforhandling — hetta tykist so langt av leið, at ein freist- ast til at spyrja um okkara embætisfólk og okkara kosnu trúgva upp á jóla- mannin! Í ófóri Tað er heilt greitt, at okkara land við tí eftirverandi fólki, sum er, — er um at vera av- sagt. Eitt er spurningurin um milliardirnar, ið sum ein straffur er lagdur út á skatt- gjaldaramar (uttan arbeidi) at bera aftur til statin yvir landskassan, peningur, sum Lise Lyck samanber vid krigsskadabøtur av grov- asta slag. Í nýggjari søgu er greitt frá teim óhugnaligu avleið- ingunum, ið raktu tvørtur- Tíðindablaðið ae | PP 25 John Smith skrivar um landamørk f Europa millum stóru kriggini bæði, í sambandi við krígsskaða- bøturnar, ið serliga Frak- land kravdi lagdar á týska fólkið eftir fyrra heimsbar- daga. Eins og arbeiðarafjøldin, tann bretska, franska, týska, tann europeiska lendi í djúp- astu armóð, so er eisini við føroysku arbeiðandi fjøld- ini, umframtteim fólkum og fyritøkum, ið einans hava lív lagað sum eina avleiðing av at lónarfólkið hevur eina ávísa keypiorku — gll eru tey fjøtrad av hesum vanlukku- ligu umstødum, ið standast av atleggja óhýrligar skaða- bøtur á føroysku skattgjald- ararnar, við alt minkandi møguleikum fyri lønandi arbeidi. Í ein ávísan mun eru eisini danskar fyritøkur og tey fólk, sum høvdu sítt breyð hjá hesum fyritøkum, rakt nå øll keypiorka er sogin burtur år ti føroyska sam- felagnum. Samrådingar Tað er greitt, at tå tað snýr seg um pening, so ber tað til, um ikki annað, so at royna samráðingar. Men tá tað snýr seg um grundar- lagið undir okkara peninga- kervi, tá er tað greitt, at tað ikki ber til at samráðast — tað ber nú einaferð ikki til at fara suður á Munkagrunnin ella út á Føroya Banka fyri har at biðja um samráðingar við teir leiðandi toskarnar úti á miðum! Tað ber ikki til at siga, at vit framyvir ikki skulu gera sovorðnan gang við okkara fleiri túsund hestakreftum, tað ber held- ur ikki til at siga, at vit fram- yvir ikki vilja spenna ketur út millum pørini til tess at sorla og knúsa allar kora- skógirnar við teirra pulser- andi viðkvæmu økologisku skipanum, tað ber heldur ikki til at siga, at vit í kom- andi tíðum vilja leggja hvønn stein, sum vit hava tíkið upp seinastu eitt hundrað árini, upp á pláss aftur, tí tað ber snøgt sagt ikki til. V.Ø.0.: tað ber ikki til at siga, at vit á ein ella annan hátt vila reetablera ta upprunaligu skipanina við hennara myriadum av stórri og minni klettum, túgvum, vøkstri og gilum, alt hetta, ið gav lívsneyðuga lívd móti tí skiftandi rákinum, ið valdar har fiskurin ynglar, livir og doyr. Lív ella týning Sum sagt so ber ikki til at samráðast við okkara lívs- grundarlag! Og neyvan er tá onnur gongd leið enn at á- sana, at spurningurin um lív her á hesum klettum, er spurningurin um vit — hvor einstakur av okkum — tekur sær ábyrgd av grundarlag- num fyri lívi— tí gera vit ikki tað, tá hava vit oytt burtur basalu fortreytimar fyri at kunna liva sum føroyingur í Føroyum. Tað er eingin annar máti ella vegur, ti alternativið er útlegd og eftir einum og hálvum ætt- arliði eru vit — með alla — burtur sum tjóð! Tað megu vera naivar sálir, ið tevja stórri avkast burtur úr stórri nøgdum um borð á færri skipum — tað ber ivaleyst til á einari teldu við grónum skermi — í prak- sis ber tað slett ikki til: Tí at færri skip, ið fáa stórri nøgdir, í flestu fórum verð- ur til: stórar nøgdir, ið geva hálvan prís og tá eru vit komnir líka vítt sum sítt. I ørviti — Ivaleyst eru tað milli- ardimar, ið elva til tilikan ampa, at tær ørkymla ann- ars góðu evnini og tann góða viljan —. Eisini hóast tann himmal- rópandi — burtur úr vón og viti — almannakunngjørda ampa, landsbankastjórans — viðvíkjand >stóru ferðini<, ið uttanlandsskuldin mink- ar við burtur úr aftur lands- NG