týsdagur 22. mars 1994síða 15

á | Kviksilvurkanningar í Føroyum Deildin fyri Arbeiðs- og Almannaheilsu í sjúkra- húsverkinum skipar í hes- um degum fyri umfatandi kanningum av 7 árs goml- um børnum til tess at stað- festa um samband er mill- um ta kviksilvurnøgd, ið hesi børnini vóru fyri i móðurlívi og heilsustød- una síðani. Kanningin verður gjørd í tøttum samstarvi við miljómedisinsku deildina á universitetin- um í Odense. Harum- framt verður samstarvið við granskarar av deildini fyri = almannaheilsu í Tokyo. Neyðugi pening- urin er fingin til vega ymsastaðni uttan úr heimi. A —— 111 4 pening, vit hava søkt um og soleiðis at okkara kanningar seinni kunnu samanberast við kanningar aðrastaðni. Eina til tvær vikur eftir burðin kannar barnalæknin barnið viðvíkjandi tí psyko- motoriska førleikanum og eisini ger bamalæknin upp hvussu nervalagid starvar. Tá barnið er 6 mánaðir, 18 mánaðir, og 30 mánaðir og 42 mánaðir verður tað kannað av sålarfrødingi fyri at fáa at vita hvussu langt tað er komið í menningini. 3 1/2 ára gamalt verður tað aftur kannað av barna- lækna, og tá er kanningin er FÍGGING Felagsmarknaðurin játtaði beint fyri jól hesi gransk- ingarætlan um 1 mill. kr., men hon kostar nógv meira enn tað, tí serliga tær evna- frødiligu PCB-kanningar- nar eru sera dýrar. Vón er tó um at fáa pening frá heilsu- myndugleikunum í USA, tí eisini teir eru sera áhugaðir at fáa kannað nærri um PCB ávirkar almannaheilsuna. Pál Weihe Ein nýggjur maður er valdur í nevndina í Føroya Arbeiðarafelag. Heilt nýggjur er hann to ikki, tí Karl Robert Johansen hevur áður verið nevndarlimur í FA. Hann er formaður í felagnum í Sjóar sókn. Karl Robert Johansen avloysir Andreas Poul- Karl Robert Í nevndini Í tíðarskeiðnum 1. mars 1986 til 31. desember 1987 vórðu flestallar konur, ið komu á sjúkrahúsini í Før- oyum at eiga, bjóðaðar at luttaka í einari granskingar- ætlan, sum hevði til enda- máls at kanna um samband er millum ta kviksilvur- nøgd, sum føroysk børn eru fødd vid og heilabúningina fyrstu årini. Luttøkan var stór, og vit fingu kannað blóð úr nalvastronginum og samstundis kannað hár frá mammuni í 1023 fórum. Miðalkonsentratiónin av kviksilvuri í nalvastrongi var 24,2 mikrogram/1. Hetta er á leið 20 ferðir hægri enn í Danmark. 250 av teimum 1023, te. 25,1% høvdu meira enn 40 mikrogram/1 av kviksilvurin í blóðinum í nalvastronginum. Eisini kviksilvurnøgdin í hárinum hjá mammunum var høg, ti miðalvirðið var 4,5 mikro- gram/g og í 130 fórum, te. 12,7%, var kviksilvurinni- haldið yvir 10 mikrogram/ g. Við tað at vit høvdu spurt mammurnar, ið komu inn at eiga, hvat tær vanliga ótu til døgurda, bar til at staðfesta, at samband var ímillum talið av grindadøgurdum og kviksilvurinnihaldið. Eisini var samband millum talið av bamsburðum, aldurin hjá mammuni og kviksilv- urinnihaldið í blóði og hár. Samband var líkaleiðis millum innihaldið av selen og innihaldið av kviksilv- uri. Hetta tí at ein megin- kelda av selen er í havfød- ini. Innihaldid av blyggi var sera lágt samanborið við onnur lond. Miðaltalið fyri blyggj var 0,82 mikromol/l. Til samanberingar eru hesi tøl í Danmark 0,11 mikro- mol/fl, í Finnlandi 0,18 mikromol/l, í Australia 0,30 mikromol/l og í USA 0,32 mikromol/l. Samanumtikið sýndu kanningarúrslitini at miðal- kviksilvurnøgdin hjá før- sen í Føroya Arbeið- arafelag. Andreas tók ikki við afturvali. Tríggir aðrir nevndar- limir stóðu fyri vali. Símun Abrahamsen, Hildibjørg Brattalíð og Georg Hansen. Tey vórðu øll afturvald. randi oyskum børnum er mun- andi hægri enn hjá børnum í grannalondum okkara, og orsøkin er fyrst og fremst kviksilvurinnihaldið í grind. Tá børnini vóru ársgomul gjørdu heilsusystrarnar í Føroyum eina meting av heilsustøduni og búningini hjá bórnunum. Hesar kann- ingar av teimum ársgomlu góvu ongar ábendingar um, at samband er millum kvik- silvurnøgd og búningarstig. Fyri atkoma til eina meira álítandi niðurstøðu, var ætl- anin at kanna børnini betur um 3 ára aldur, men hetta varð av ongum, tí peningur var ikki tøkur. Kanningararbeiðið hevur annars, síðani tað byrjaði í 1985, fingið góðan stuðul nógvastaðni frá og nevnast skulu serliga Vest-Norden samarbeiðið og Højgaards Fond. Í oktober 1992 fingu vit játtað væl av peningi frá heilsumyndugleikunum í USA (National Instituts of Health) soleiðis, at tað gjørdist møguligt at kanna børnini, áðrenn tey fóru í skúla. Børn fødd í tíðarskeið- num 1. mars 1986 til 31.1. 1987 verða kannað í ár. Børn fødd 1. februar til 31. desember 1987 verða kann- ad komandi vår. Kanningararbeiðið byrj- aði á Landssjúkrahúsinum 11. apríl 1993 og heldur fram til juni 1994. Ætlanin er eisini at skipa fyri kann- ingum á Klaksvíkar S jiikra- húsi og Suðuroyar Sjúkra- húsi. Talan er um eina nágreini- liga heilsukanning, serliga av nervalagnum. Kanning- arnar vara útvið 5 tímar og eru í høvudsheitum hesar: 3 Ein bamalækni ger eina likamskanning vid serlig- um atliti til nervalagið. R Sansirnir verða serliga væl kannaðir. Oyrnalæknin kannar hverjar tónar barnið hoyrir, og um normal við- urskifti eru í millumoyra og í oyragongini. Eyguni verða kannað fyri litsans, sjónar- ring og sjónsstyrki. Javn- vágn og følisansurin á fingr- um og tærnum verða kannað við serligum tólum. 3. Elektriska virksemið í heil- anum, tá hoyrn og sjón verða stimulerad verður kannað. Hetta verður gjørt við leidningum, ið verða klistraðir á skallan. Hesar kanningar eita á læknamáli VEP og BEAP, te. evoked potentials igjøgnum eyga og oyra. Tíðindablaðið CD Nr. 56 — 22. MARS 1994 Síða 15 Sålarfrødisligar kanningar verða framdar á tvinnar hættir. Ein sålarfrødingur gevur bømunum ymsar smærri uppgávur at loysa, og á einari teldu skulu tey eisini loysa ymsar uppgáv- ur. S. Mamman fær spurnarblød viðvíkjandi heilsustøduni hjá barninum, umhvørvin- um og sær sjálvum at svara. 6. At enda verða nøkur hår kliptav høvinum og harum- framt ein blóðroynd tikin. Undirtøkan higartil hevur verið Oføra góð. Móðir og barn eru komin av bygd og úr bý til avtalaða tíð. T.e. kl. 8 um morgunin og kl. 12 á middegi. Kanningarætlanin er strævin fyri børnini, men tey lata ikki illa at. Aftan å sjålvar barnakanningarnar eru av, er stórt arbeiði at gera úrslitini upp. Væntandi hava vit eitt úrslit viðvíkj- andi sambandi millum kvik- silvur- og heilsuviðurskift- ini hjá børnunum uml. 1 år aftan á at síðstu barnakann- ingarnar eru framdar. Hetta er long tíð hjá for- eldrunum at bíða eftir úr- slitunum og tí verður ráð- leggingarfundur hildin hvønn dag um bømini, ið eru kannað tann dagin. Um okkurt serligt er áfatt, ið kann viðgerast, ella kann hava týdning fyri barnið, fær kommunulæknin boð um hetta. Tá tosað verður um kvik- silvurdålking av havfødi, verdur vanliga eisini spurt um onnur dálkandi evni, ið menniskjað hevur latið út í náttúruna seinastu árini. Vit hava mett at PCB ella poly- cloreraðar bifenylir eru av serligum týdningi við tað, at eitrandi árin á nervalagið tykist at líkjast tí hjá kvik- silvuri. PCB er ein bólkur av evnum, sum vegna teirra góða tekniska eginleika, serliga måtstøduføri ímóti hita og gørum evnum, var nógv brúkt í 50' og 60'árun- um. PCB er m.a. nógv brúkt í kondensatorum og trans- formatorum. PCB hópast upp í fødiketuni og verður niðurbrotið sera spakuliga. Vegna óttan fyri umhvørv- isdålking varð framleiðslan av PCB munandi skerd mitt í 70'årunum. Tá børnini vóru fødd, frystu vit eitt petti av nalva- stronginum. Ætlanin er nú atkanna hesi petti fyri PCB. PCB analysur eru tó sera kostnaðarmiklar, uml. kr. 3000 fyri hverja. Í løtuni verður roynt at finna pening at kanna teir 1023 nalva- strongimar hjá børnum fødd á føroyskum sjúkra- húsum frá 1. mars 1986 til 31. desember 1987. EF- 120 krónur Tey í ferðavinnuni kunnu ikki siga annað enn, at landsstýrið lurtar eftir teimum. Ferðavinnan hevur gramt seg um tær krón- urnar, sum lagdar verða omanå hvøvv ferðaseðil av landinum. Ferða- vinnan heldur, at hetta gjald er ein forðing í at fáa fleiri fólk higar at vitja. Nú hevur landsstýrið Kvinnuhúsið Lægri ferðagjald Nú skal ferðagjaldið verða kommisiónin hevur lovað 1/2 mill. kr. til júst hesar kanningar, men skulu allir nalvastrongirnir kannast, fer tað væntandi at kosta uml. 3 mill. kr., so enn restar peningur í. Onnur samfeløg hava líknandi trupulleikar av kviksilvuri. Nevnast skulu serliga Grønland, Azorur- nar, New Zealand og åvis umrådi i Midalhavinum. f løtuni verdur hugsad um at gera somu kanningar i Grønlandi, á Azorunum og í Midalhavinum, sum f Før- oyum. Fólk, ið eru åhugad at endurtaka føroysku kanningarnar í hesum økj- um, hava longu verið og vitjað í Føroyum og onnur eru væntandi. Pál Weihe tíkið hesa klagu til eftinektar og hevur lagt uppskot fram um at lækka gjaldið úr 300 niður í 120 krónur. Tað er tað sama sum í Íslandi. Í Danmark er ferða- gjaldið 65 krónur, í Svø- ríki 12 krónur. Noreg og Finnland hava einki ferðagjald. randi Ráðgevingin hjá Kvinnuhúsinum er opin hvenn hósdag frá kl. 19.00—21.00, inngongd hjá KFUM, Oman Pisuvarða 2, ella á tif. 17200. Kvinnuhúsið er opið gerandisdagar frá kl. 14.30—16.30. Telefonin, 17200, svarar hvønn dag frá kl. 14.30—7.00 á morgni.