týsdagur 24. juni 2003síða 4

6 Nr. 116 - 24. juni 2003 Nr. 116 - 24. juni 2003 7 Nýggi nevndarfor- maðurin í Atlantic Seafarm í Suðuroy sigur, at roynt verður at finna íleggjar, sum vilja seta pening í alingina í Suðuroy. Men tað er rættiliga trupult og eydnast tað ikki, steðgar alt ALING Áki Bertholdsen Suðuroy: Aling hevur nú í fleiri ár verið ein týðandi partur av vinnuliga grund- arlagnum í Suðuroy. Men nú er vandi fyri, at øll aling í Suðuroy steðgar. Virksemið hjá Atlantic Sea- farm umfatar bæði smolt- støð í Hovi, aling víða hvar á Vágsifirði og Trongis- vágsfirði, umframt laksa- virki í Vági og somu eigar- ar áttu eisini roykivirki í Porkeri. Alt tað virksemið er nú komið í so svára peninga- neyð, at tað er sett undir umsiting. Leiðslan er farin frá og fyribils nýggjur stjóri er Páll Leo. Og fyribils nýggj- ur nevndarformaður er Kristian Andreasen, lóg- frøðingur í Havn. Og tað eru tey, sum halda, at tað boðar ikki frá góðum at løgfrøðingur er komin upp í leikin, tí tá ið ið teir koma uppí, plagdi merkja tað, at fyritøkan er uppgivin og skal avtoftast og at bara skulu royna at bjarga tí sum bjargast kann til tey, sum eiga pening til góðar í fyritøkuni, so at fíggarliga tapið verður sum minst. Men tað avsannar Kristian Andreasen. – Uppgávan er fyrst og fremst at royna at finna nýggjar íleggjarar til ali- fyritøkuna í Suðuroy, sigur hann. Men hann sigur, at sjálv- sagt er uppgáva hansara eisini at loysa teir trupul- leikar sum eru og at bjarga teimum virðum, sum eru, so at tapið verður avmarkað mest møguligt. Hann sigur, at hansara uppgáva fevnir ikki um Roykivirkið í Porkeri og tað liggur stilt í løtuni. Ógvuliga trupult Og Kristian Andreasen dyl- ir heldur ikki fyri, at hann sær tað sum eina rættiliga trupla og møtimikla upp- gávu at fáa nýggjar íleggj- arar at trúgva a uppá aling- ina í Suðuroy. – Sum kunnugt er ali- vinnan jú í svárari kreppu frammanundan. ILA hevur ført til stórt bakkast nógva staðni, eisini í Suðuroynni og prísirnir eru lágir. So- statt eru útlitini fyri ali- vinnuni alt annað enn góð. Nýggi nevndarformaður- in í Atlantic Seafarm sigur, at hóast roynt verður at finna nýggjar íleggjarar, er tað enn ómøguligt at siga um, antin tað fer at bera til. Hann fær ikki so frægt sum sagt, at tað er en ávísur áhugi. – Vit royna at fáa tey, sum fáast við aling í Føroy- um, at vísa áhuga. Teir eru ikki so nógvir í tali men tað er trupult. Forðing fyri útlendingar Kristian Andreasen sigur, at roynt verður eisini, at finna útlendskar íleggjarar til ali- vinnuna í Suðuroy. – Men eisini tað er sera trupult og í hesum sam- bandi er reglan um, at útlendingar bara kunnu eiga 33% av einum ali- brúki, eitt haft um beinið. Kristian Andreasen sigur, at tað er rættiliga vónleyst at fáa útlendingar at seta munandi pening í alivinn- una uttan at teir eisini fáa ávirkan á raksturin. – Men tá ið teir í mesta lagi kunnu eiga 33%, verða teir í øllum førum minni- luta partaeigarar og undir slíkum treytum verður tað meiri enn trupult at fáa nak- ran at seta pening í. – Føroyar eru eitt lítið land og tað er ógvuliga trupult at finna pening í Føroyum. Tí er hámarkið fyri útlendskum pengum upp á 33% ein forðing í hesum føri. Hann sigur, at tað er hel- dur ikki væntandi, at fígg- ingarstovnarnir fara at reka alivinnuna framyvir. Krevur nógvan pening Hann sigur, at tann, sum setir pening í, skal helst hava fíggjarliga styrki til at líta frameftir og styrki til at taka eitt bakkast, ella tvey. Hvussu nógvan pening, alingin í Suðuroy fær brúk fyri, fyri at kunna endur- reisast, vil Kristian Andrea- sen ikki meta um. Men hann sigur, at alivinnan krevur rættiliga nógvan pening. Men veruleikin er, at tá ið laksurin er nóg stórur at taka, kostar hann einar 20 krónur kilo, tí tað gongur so long tí, frá tí, at smoltið er slept í ringarnar, til laks- urin er nóg stórur at taka og alla hesa tíðina skal hann fóðrast og passast. Fyri egnu rokning kunnu vit so taka eitt dømi, at skulu 3.000 tons av laksi takast, kostar tað sostatt 60 milliónir! Tað er sum ein heilur trolari, men her er talan um livandi fisk, sum kann verða raktur av sjúku og annað mangt, so vágin er sera stórur. Leggjast kann afturat, at í løtuni er søluprísurin so vánaligur, at alarar fáa bara 17 krónur fyri kilo. sosatt er eitt hall upp á 3 krónir fyri hvørt kilo av laksi. Taka vit so aftur tey 3.000 tonsini høvdu tey givið 9 milliónir í undir- skoti, sum marknaðurin er í løtuni. Og tað sigur seg sjálvt, at undir slíkum umstøðum er tað serstakliga trupult at finna áhugaðar íleggjarar. Men Kristian Andreasen leggur afturat, at nú má tað ganga hampuliga skjótt, tí á jólum er arbeiðið liðugt at taka laksin, sum er klárur at taka nú og eru nýggir íleggjarar ikki funnir tá, er vandi fyri, at alt steðgar. Men hann leggur eisini afturat, at í alivinnuni kann tað ganga rættiliga skjótt hvønn vegin so enn er ikki at missa vónina. Vandi fyri at øll aling í Suðuroy dettur niðurfyri – Men hitin verður stokkutur, í hvussu so er í fyrstu atløgu og smoltið, sum er sett út, sleppur ikki at veksa til laks, men skal drepast aftur ALING Áki Bertholdsen Suðuroy: Nú er aftur ar- beiði á laksavirkinum í Vági. Men í fyrstu syftu verður tað ein stokkurtur hiti, tí tað er meiri enn ivingarsamt um nøkur aling yvirhøvur verður í Suðuroy framyvir. Og arbeiðið, sum nú verður á virkinum, er bara á sláturvirkinum, tí á sjálvum tí stóra góðskingarvirkin- um, verður onki arbeiði. Alivinnan í Suðuroy er býtt sundur í trý. Atlantic Seafarm stendur fyri aling- ini á sjónum. Men tað hev- ur tvey onnur feløg knýtt afturat sær. Tey eru felagið Hovsá, sum er smoltstøðin og felagið Suðurlaks, sum er laksavirkið á landi. Hetta var samstundis ein- asta alivirki í Suðruoy, um- framt smoltstøðina í Fám- jin. Eftir at teir, sum áttu alt hetta virksemið, ikki longur kláraði sínar skyldur, er øll fyritøkan umskipað og nýggjur nevndarformaður er fyribils Kristian Andrea- sen, lógfrøðingur í Havn. Kristian Andreasen sigur, at tað fyrsta, sum liggur í kortunum, er at taka tann fiskin, sum er svimur í ali- ringunum á sjónum og sum er klárur at taka. Hann segði fríggjadagin, at gekst sum ætlað, skuldi arbeiðið byrja í dag, men í øllum førum verður tað fyrsta dagin. Alingin í Suðuroy hevur verið hart rakt av ILA og nógvur fiskur er deyður í ringunum. – Í fyrstu syftu verður fiskurin tikin í alibrúkun- um, sum eru rakt av ILA, sigur Kristian Andreasen. Hann sigur, at leysliga mett er talan um sløk 1.000 tons og hann væntar at tað fer at taka ein mánað at taka tann laksin. Men hann sigur, at táið tann fiskurin er tikin, verð- ur farið undir næsta stigið og tað verður at taka fiskin úr hinum ringunum. Nevndarformaðurin sig- ur, at til alt hetta verður ar- beiði hjá einum 30-40 fólk- um tað mesta, sum eftir er av árinum. Vandi fyri at alt steðgar Spurningurin er so, hvussu verður við alingini í Suð- uroy framyvir. – Tá ið árið er runnið, er alt tikið, sum nú kann tak- ast og hava vit tá ikki funn- ið nakran, sum er áhugaður at seta pening í fyritøkuna aftur, er vandi fyri alt steðgar. Kristian Andreasen sigur, at samstundis er als ongin avgerð tikin um, hvussu verður við góðskingarvirk- inum. Á roykivirkinum í Por- keri er alt arbeiði eisini steðga og tað liggur heilt uttanfyri hansara arbeiðs- øki, so tað hevur Kristian Andreasen onki við at gera yvirhøvur. Hann sigur, at tað er hel- dur ikki gjørt av, um meiri smolt at setast á sjógv og, um so verður, hvussu nógv smolt skal setast á sjógv. – Annars er smolt longu sett út í ringar á Vágsfirði, men tað smoltið sleppur ikki at veksa til laks, tí tað skal takast uppaftur og fyri- beinast. So vítt, vit hava fingið upplýst, er talan um upp ímóti einari millión smolt, sum nú skal fyribeinast aftur. Hann sigur, at hetta er fyri at binda um heilan fingur, tí tað eru óráð at seta molt á sjógv, so leingi framtíðin hjá alivingini í Suðuroy er so ógreið. – Tað krevur ógvuliga nógvan pening at fáast við aling og fyrrenn vit vita, um alingini í Suðuroy yvir- høvur er lív lagað, loysir tað seg ikki at seta smolt á sjógv, sigur Kristian Andre- asen. Arbeiða aftur á laksavirkinum í Vági Tað er rættiliga trupult at finna nýggjar íleggjarar til ali- vinnuna í Suðuroy, so vandi er fyri, at alt steðgar, sigur Kristian Andreasen, nýggju nevndarformaður. Hann sigur, at reglan um, at útlendingar bara kunnu eiga 33% av føroyskum alibrúkum, er ein stór forðing Virksemið á laksavirkinum er steðga og framtíðin er púra óviss. Eini 30-40 fólk fáa tó arbeiði á virkinum. Men tað er bara til jóla og hvat ið so verður, veit ongin enn Úrslitið av umboðs- nevndarfundinum hjá SEV fríggjadagin var, at nevndin ein- mælt samtykti at ný- mótansgera viðtøk- urnar hjá felagsskap- inum og gera nýggjar reglugerðir fyri stýr- ið. Eisini skulu inn- anhýsis mannagongd- ir leggjast í fastari legu. Hesi stig eru ein beinleiðis avleiðing av rumblinum, sum hevur verið í SEV seinastu vikurnar SEV Stefan í Skorini Umboðsnevndin hjá SEV góðkendi frágreiðingina hjá stýrinum, sum hon hevði gjørt um sáttmála- samráðingarnar hjá SEV við Maskinmeistarafelagið. 44 limir atkvøddu fyri frá- greiðingini, 16 ímóti og 4 atkvøður vóru blankar. Tað var umboðsnevndar- formaðurin, Hans Tausen Olsen, sum hevði kravt eina frágreiðing frá stýrinum, tí stór ivamál vóru viðvíkj- andi upplýsingunum, sum stýrislimirnir høvdu fingið frá stýrisformanninum og stjóranum, tá nevndin gav formanninum heimild at skriva undir sáttmálan við maskinmeistararnar, hóast Karsten Hansen framman- undan á einum fundi munn- liga hevði boðað frá, at hann ikki fór at góðkenna sáttmálan. Dia Poulsen úr Vági, sum er stýrislimur hjá SEV, førdi fram í Sosialinum, at tá hann var við til at geva formanninum heimild at skriva undir sáttmálan, visti hann ikki av, at Karsten Hansen dagin fyri hevði boðað frá, at hann ikki fór at góðkenna sáttmálan. Hetta stóð eisini í frá- greiðingini frá stýrinum, og hann fekk stuðul frá stýris- limunum Tóri Johannesen av Sandi og Bjarta Mohr úr Havn, sum heldur ikki hildu seg hava fingið nøkt- andi upplýsingar. Hinir tríggir stýrislimirnir um- framt formannin vóru hin- vegin av eini aðrari áskoð- an í hesum sambandi og hildu seg hava fingið nøkt- andi upplýsingar. Endin var, at nevndin góðkendi frágreiðingina, og tískil fær henda søgan ongar beinleiðis avleiðing- ar fyri hvørki stjóran, Klæ- mint Weihe, ella stýrisfor- mannin, Poul Arna Jacob- sen. Tá nevndin hevði góð- kent hesa frágreiðingina, fall misálitisuppskotið, sum Klæminti Olsen hevði sett fram móti stjóra og stýri, burtur. Opnir fundir Hans Tausen Olsen hevur verið við til at gera upp- skotið um at broyta viðtøk- ur og seta nýggjar reglu- gerðir í gildi. Hann heldur, at vantandi reglugerðir og ikki nóg greiðar manna- gongdir, hava millum ann- að verið orsøk til alt rumbl- ið í SEV seinastu mánað- irnar. Á einum eykafundi hjá umboðsnevndini fyrr í ár, varð samtykt at geva Klæ- minti Weihe eina ávaring fyri hansara leiklut í Vága- tunlinum, har hann var for- maður í nevndini. Henda ávaringin er nú løgd til viks, og ístaðin verður farið undir at kollvelta bygnaðin í SEV. – SEV verður ikki at kenna aftur, tá hetta er liðu- gt, sigur Hans Tausen Olsen. Tað er Halgir Winther Poulsen, advokatur, sum hevur átikið sær arbeiðið at gera nýggjar viðtøkur og reglugerðir. Hetta fer tó at taka longri tíð, og broyting- arnar verða helst ikki settar í verk fyrr enn næsta ár. Tað liggur tó í kortunum, at allir umboðsnevndar- fundir skulu vera fyri opn- um hurðum, so at fjølmiðl- ar og almenningurin sum heild kunnu fylgja betri við, hvat hendir í tí komm- unala felagsskapinum. Minka umboðsnevndina Ein onnur broyting, sum møguliga verður sett í verk, er at minka um umboðs- nevndina. Í løtuni sita 77 fólk í nevndini, og hildið verður, at hetta er ov nógv. Kommunurnar hava ein lim fyri hvørjar nýkomnar tús- und íbúgvar. T.v.s. at Sak- sun hevur ein lim, meðan Runavík hevur tríggjar og Tórshavnar kommuna hev- ur 18 limir. – Vit fara at royna at gera eina nýggja samanseting, sum tó ikki skal hava við sær, at kommunurnar missa ræðisrættin á sínum ogn- um, sigur Hans Tausen Olsen. Tað er tó umboðs- nevndin, sum skal atkvøða um at minka talið umboðs- nevndarlimum. SEV verður nú eisini lim- ur í Kommunala Arbeiðs- gevarafelagnum, so at sátt- málaramráðingar í framtíð- ini verða førdar av hesum felagnum og ikki av bein- leiðis av leiðsluni í SEV. Stjórin og stýrið hóraðu undan Halgir Winther Poulsen er løgfrøðingurin, sum skal evna til nýggjar viðtøkur og reglugerðir fyri SEV. Hetta samtykti umboðsnevndin hjá SEV fríggjadagin Savnsmynd Umboðsnevndarfund urin hjá SEV hevur samtykt at seta tríggjar milliónir krónur í eitt partafelag, sum skal kanna møguleikarnar fyri at nýta alduorku í Føroyum ALDUORKA Stefan í Skorini – Vit hava fingið heimild frá nevndini at stovna fel- agið, og vit hava sett tríggj- ar milliónir krónur í tað at byrja við, sigur Poul Arne Jacobsen, stýrisformaður. Ætlanin er, at føroyska partafelagið skal samstarva við Wavegen, sum rekur eitt alduorkuverk í Skot- landi. Wavegen hevur sýnt áhuga fyri ætlanini og er sinnað at arbeiða saman við føroyska felagnum. SEV hevur tikið stig til eina kanning av møguleik- unum at gera alduorkuverk í Føroyum. Nú verður bygt víðari á hesa kanningina, sum Signar Heinesen, sum var prosjektleiðari. Tað verður tó neyðugt við meira enn trimum milli- ónum krónum, um aldu- orkuverkið skal gerast veruleiki. Ætlanin er tí at fáa fleiri íleggjarar og møguliga almennan stuðul. Wavegen í Skotlandi fær stuðul frá stjórnini í Lon- don og hevur eisini fingið granskingarstuðul frá ES. Áhugaverd ætlan Signar Heinesen, sum stóð fyri kanningini av alduorku í Føroyum, vísti á tveir ymsar møguleikar. Tann eini var at stoypa verkið út í havið á Mølini á Eiði, og hin var at gera eitt aldu- orkuverk í tunlum í bergin- um nærhendis Søltuvík. Hendan seinna ætlanin hevur ongantíð verið roynd nakrastaðni, og tí er hon serliga áhugaverd. Hetta kann vekja áhugan aðra- staðni og møguliga knýta fleiri partar av verkætlan- ini. – Tað er stór óvissa knýtt at eini slíkari ætlan, og tað er orsøkin til, at vit ikki hava sett meira pening í verkætlanina enn, sigur Poul Arne Jacobsen. – Vit skulu gera fleiri tekniskar kanningar, sum fara at vísa, um tað er skila- gott at gera eitt slíkt aldu- orkuverk. Síðani verður ar- beitt víðari, sigur Poul Arne Jacobsen. Mett verður, at eitt aldu- orkuverk sum tað í Søltuvík kostar 17 milliónir krónur at gera. SEV setir pening í alduorku Poul Arne Jacobsen, stýrisformaður í SEV, sigur, at tríggjar milliónir krónur eru settar í eitt partafelag, sum skal fara undir at gera eitt alduorkuverk í Føroyum Savnsmynd C M Y K 7 6