leygardagur 9. apríl 1994síða 12

Síða 12 Nr. 67 —9. APRÍL 1994 Victor Danielsen 100 ár: Týddi Bíbliuna umaftur ti hann var ikki nøgdur handritid kom at liggja yviri i Noregi øll krigsårini. Hann ta føroyska Bíblian. Lesið í dag na par havt í útvarpinum, nú hátíðarhald hevur verið hildið Victor Danielsen vrakaði bíbliutýðing sína frá 1 939, tá fór undir at týða av nýggjum, av áhugaverda fyrilestrinum, Fleiri ár áðrenn Victor av álvara fór undir at yrkja og umseta sálmar, hevði hann royntseg sum greinskrivara og rithgvund. Eftir ta stóru umbroyting sum fór fram í 1913, finna vit fleiri greinar á prenti í Dimmalætting og Tinga- krossi, ið eru undirskrivað- ar við stavunum VD. Hesar fyrstu greinarnar eru allar á donskum. Yvirskriftirnar eru Ld. >Kristendom og op- lysning<, »Fritænkeriet«, »Fysisk magt og ándsmagt< o.s.fr. f hesum greinum er Vict- or óvanliga hvassordadur ímóti tí, ið rópt varð >vana- kristindómur<. Greinarnar minna ikki sørt um fleiri av teimum greinum, ið danski missiónspresturin = Axel Moe skrivaði í Færøsk Kirketidende ngkur ár frammanundan. Samtaluevni bæði á sjógv og landi Skrivingin hjá Victor fall sum vituligt er ikki bert í góða jørd. og mong tóku sær tykni av hesum. Hann varð samtaluevni bæði á sjógv og landi. Tey, ið kendu hann frá skúlaárunum í Havn, vóru heilt bilsin, tey kendu ikki hin friðarliga skúlanæm- ingin aftur. Victor var um hetta mundið bert 20 ára gamal og las tá nógv tað, ið danski heimsspekingurin Søren Kierkegaard hevði skrivað. Seinni í tíðini var Victor ikki so fegin um alt í hesum greinum. Ikki so at skilja, at hann fekk aðrar sannføring- ar, men hann helt at orða- valið kundi verið hóvligari. Seinni fór hann so at skriva á føroyskum burtur- av. Skriftmálið tá var ungt og lítið mýkt, og í trúarmál- um var danskt stórt sæð einaráðandi. Stíðið um móðurmálsins stóðu innan kirkjugátt var nógv meira viðkvæmt enn málstríðið innan skúlagátt. Ein ný- komin fríkirkja kundi tí lættari fara undir at nýta móðurmálið, av tí at hetta ikki vakti nakra métstødu innanífrá. og í 1949 kom endiliga fyrs Símun Absalonsen hevur Tíðindablaðið Grundlógar- tryggjað frælsi Hjá fólkakirkjuni sum siðbundnum stovni hevði danskt valdað í gldir og tað kundi ikki uttan víðari skúgvast til viks. Men av tí at Victor stóð uttan fyri fólkakirkjuna, so kundi hann prædika, yrkja og skriva á føroyskum, uttan at biðjaum loyvi frá prósti ella biskuppi. Hetta frælsi var tryggjad i grundlógini frá 1849. Summir granskarar meina, at tað frælsið, ið móðurmálið hevði í frí- kirkjuligum umhvørvi, gjørdi sitt til, at kirkjan sum stovnur at enda gav eftir i málspurninginum. Í 1923 gav Victor út an- daktsbókina >Hin trúfasti lovarin<, ið hann hevði týtt úr donskum. Men Victor hevði ongan illvilja ímóti donskum, tí í 20unum um- setti hann tvær bøkur úr enskum til danskt, onnur kallast >Fra vantroen til Kristus< og hin »Lidt er me- get, nár Gud er i det«. Føroyskt burturav Eftir hetta fer hann at halda seg til føroyskt burt- urav. Í 1927 gav hann út skaldsøguna >Aðru ferð<. >Aðru ferð< er ein lýsing av føroysku bygdini N. og hvussu Victor imyndar sær Jesu afturkomu. Bókin er einavgjørd uppgerð við tað, ið høvundurin kallar >deyð- an navnkristindóm<. Tað er neyvan nakað at av bygdini N hevur nýtt Søldarfjørd sum fyrimynd, og tað, ið fór fram í bygdini á tí átrúnaðarliga økinum í árunum 1914-26. Bersøgid orðalag Orðalagið í bókini er ikki hóvligt, men bersøgid og hvassorðað, eisini tá høv- undurin umtalar eitt nú prestin og skúlalæraran í N. Tá ið bókin >Aðru Ferð< verður lisin, er vert at hava í huga, undir hvørjum um- stóðum bókin er skrivað. Eitt brot úr bókini ljóðar so- leiðis: >Lærarin í N var, sum mangir av ti stættinum: Tad materiella var honum alt, religiónin einki, í besta lagi nakað, sum so dánt kundi vera tolt, táið hon tænti tí meteriella. Sjálv- andi var hann noyddur at hava religión — sum lærari; hann tók jú livibreyð sítt fyri m.a. at undirvisa í reli- gión. Men sum maður hevði harra Peter Olsen onga religión, og tað royndi hann heldur ikki at dylja. Ein óreligigsur reli- giónslærari tykti honum einki løgid at vera. >Ég beri ikki orð fyri at vera nakar religiøsur madur!« segði hann einaferð á ein- um fólkafundi, og honum tyktist ikki at koma í hug, at hetta ljóðaði heldur løgið í munninum á einum manni, sum tók løn fyri at undir- og týsdagin seinna partin nógv umrødd bók. Við hesi bók sást, at Victor hevði ikki bert evnir sum sálma- skald, men eisini sum rit- høvundur. Til Fuglafjardar Í 1928 fluttu Victor og Rikka úr Søldarfirdi til Fuglafjarðar, og búsettust tey í íbúðini í samkomuhús- inum >Siloa<, sum varð bygt í 1923. Í 1933 bygdi Victor sethús úti við 7» Gjónna, og hetta gjørdist vísa í religión. At fólk varð vakt upp til álvara viðvíkjandi tí, sum er ævigt, tykti læraranum ein óbótaligur skaði fyri samfelagið. »Hvør djevul má hava sína tíð, og so eis- ini henda religiøsa rørsl- an!« segði hann einaferð. Hann aldi børnini upp í ti hugsunarhátti, at øll tíð og megi má nýtast til tað, sum likaminum viðvíkur; at hugsa um ódeyðiligu sál sína og um hvar ein skal koma at vera í aldur og all- ar ævir, tað helt lærarin vera eitt >apukattavesin< sum var drepandi fyri alt praktikt lív. Skuldu tey endiliga hava nakað við re- ligión at gera, mátti tað tó fyri alt vera hin gamla — sum harra Olsen føldi, var máttleys og hvørki gjørdi til ella frå. Hetta nýggja skulturdrepandis = máttu tey ikki koma sær uppi.« >Aðru Ferð< kom av góð- um grundum at verða ein | bústaður hansara restina av lívsskeiðnum. Í Fuglafirði er tað, at hann ger síni størstu skrivligu av- rik. Her er tað, at hann týðir bíbliuna, ikki minni enn tvær reisur, umframt flest- allar bøkurnar og sálmarnar. Á vári 1934 fór Victor undir at umseta Nýggja Testamentið og varð tað út- givið í 1937. Málbúnin lá ógvuliga tætt upp at talu- málinum og hesum fýltust málmenn at. Victor sjálvur segði seg at hava verið í eini tvistødu viðvíkjandi mál- búnanum. Eitt fornt, mergjað og ramligt føroyskt bibliumål verður av mongum mett sum betri målrøkt, men Victor ynskti at geva van- liga føroyingum eitt nýggja testamenti ið ikki tóktist fremmant frá gerandismál- inum. Byrjaði í 1937 Sama ár, í 1937, fór hann undir at umseta gamla testa- mentið, og í 1939 varð øll bíblian send til Noregs til prentingar. Prentsmiðjan í Oslo fór undir arbeiði og út- við 100 síður vórðu sendar til Føroyar til rættlestur, tá Noreg vard hersett av tysk- mum. Táið kríggið var av kundi prentingin takast uppaftur, men tá avgjørdi Victor at vraka tað gomlu umseting- ina og gera eina nýggja. Hon varð prentað í Føroyum og kom út 19. mars 1949. Samanber ein NT frá 1937 við 1949, so er málið so mikið nógv broytt, at tal- an kann ikki vera um eina endurskoðaða útgávu, men heldur eina nýggja umset-