mikudagur 13. apríl 1994síða 8

Síða 8 Nr. 69 — 13. APRÍL 1994 óannes Eidesgaard, landsst srismaður á tannheilsudegi: Vit mugu hava -Tíðin er komin, at vit taka sjúkrakassarnar av og seta á stovn eina almenna sjúkra- trygging. Hetta merkir, at allir fó stuðul til lækna- og tannlæknavið M.a. hetta segði Jóannes Eidesgaard, leygardagin. Hann helt tað vera eitt sindur øvugt at leg ár, og síðani sleppa einum stórum parti upp á fjall aftaná. Landsstýrismaðurin vísti í sínum innleggi á vandan v royingar uttan mun til inntóku hava sama rætt til gerð - og at skipanin verður fíggjað yvir skattin. landsstýrismaður á tannheilsudegnum gja alla orku í árini frá 0-16 ið, at heilsustóðið fellir, tí fólk, sum eru C-limir í sjúkrakassunum hava ikki ráð til viðgerð, tí tey tá sjálvi bera allan kostnaðin. Vit prenta róðu hansara Gott fundarfólk. Í hesum arbeiðsloysistíð- um er tað ikki so lítið at undrast yvir, at høvudsper- sónarnir á hesum fundi, tannlæknar og tannargktar- starvsfólk, sum sítt yvir- orðnaða mál fyri arbeiðs- setningi hava at gera seg sjálvan arbeiðsleys. Men, sum viðurskiftini eru við okkara arbeiðsloys- isskipan ber til at siga, at hetta mál hjá hesum starvs- fólkum tíbetur liggur sera langt burturi. Men út frá einum heilsuligum sjónar- miði eigur at verða sagt, at hetta mál tíverri liggur enn langt burturi, hóast vit sein- astu 35 árini eru komin 6- wúliga nógv nærri málin- Vit hava fleiri GÓÐAR BRUKTAR BILAR av ymiskum merkjum til solu. SERA BÍLIGA & LAGALIGA Ynskja tygum at syna/royndarkoyra teir, kann hetta av- talast å tlf. 18903. v/ Atla Klein Olsen Ránn Postboks 205 110 Tórshavn Teld “> Tlf. 18903 - 88903 um. 24. jan. i ár vóru trý um- bod fyri Føroya Tann- læknafelag å fundi vid meg til umrødu av einum MmØgu- ligum tannheilsudegi í ár. Semja vard å hesum fundi um, at vit i Føroyum skuldu halda okkara tannheilsudag leygardagin 9. april, sum er idag. Somuleidis åt6ku hesi umbod fyri Tannlæknafe- lagid at fyrireika dagin, og vil eg her nyta høvid at takka tykkum fyri hetta. 11. juli 1958 kunnger tá- sitandi løgmaður, Kristjan Djurhuus, løgtingslég um tannlæknaskipan. | Henda lóg heimilar landsstýrinum at skipa fyri, at tannlækni verður settur í hvørjari kommunulæknadeild. Landsstýrið skal virka fyri semju millum kommunu og tannlæknan um samsýning. Men tað týdningarmesta í hesi lóg er uttan iva, at heimilað verður landsstýr- inum saman við fíggjar- nevndini at játta upp til 50% í stuðli til stovnan av tann- læknastovum. Henda lóg frá 1958 verð- ur við aðrari løgtingslóg frå 25. oktober 1983 sett úr gildi. Hetta tí at løgtingið 18. mai sama ár samtykkir at seta donsku lógina um barnatannrøkt frå 1971 í gildi í Føroyum. Øllkenna vit søgur og frå- sagnir frá fyrr av, um ta sváru neyð, fólk komu í, or- sakað av tannapínu. Onkrar av hesum søgum eru meira skemtiligar, men høvuds- parturin undirstrikar tann ålvarsama partin. Læknin Mannicus skriv- ar i 1824, at føroyingar eru vælbygdir við ljósum hári, bláum eygum og vøkrum, hvítum tonnum. Hann legg- ur afturat, at teir sjáldan hava hol í tonnunum. 60 ár seinni, t.v.s. í 1884, sigur ein annar, at tenninar á føroyingum ofta eru nógv slitnar, men at slitið er hori- sontalt. Hetta slit verður sagt vera orsakað av at teir ótu harðan mat, t.v.s. turran mat. Fyri seinna heimsbar- daga vita vit, at onkrar kommunur játta pening til tess at bóta um tenninar hjá skúlabórnum, men fyrst eft- ir ådurnevndu løgtingslóg- ini frá 1958 kunnu vit siga, at gongd kemur á barna- tannargktina, tó at byrjanin er heldur varislig. Við ødrum orðum ber til at siga, at føroyingar innan hetta økid koma uml. 50 ár seinni í gongd enn danir. Hetta er sjálvsagt týdning- armikið at minnast til, tá ið samanberingar verða gjørd- ar. Sum áður sagt, kemur danska lógin frá 1971 um barnatannargkt í gildi í 1983. Lógargrundarlagið í dag er sum flest gllum kunnugt »anordning nr. 454 af 7. juli 1986 om ikrafttræden på Færøerne af lov om børne- tandpleje« og »bekendtgør- else nr. 464 af 4. juli 1986 om børnetandpleje på Fær- øerne«. Av ókendum orsøkum tykist tað tó soleiðis, at landsstýrið ikki hevur ar- beitt víðari sambørt løg- tíngssamtyktini. Donsku lógirnar eru settar í gildi, og føroyska løgtingslågin er tikin av, men so sæst ikki nógv annað at hava verið gjørt. Kanska er tað høpis- leyst nú at grunda yvir, hví so er, men ein møguleiki er at lógin leggur initiativið viðvíkjandi | bamatanna- røktarskipanini til komm- unurnar. Tí er hugsandi, at kommunurnar ikki í nóg stóran mun hava verið kunnaðar um hesi viður- skifti, og tess vegna hevur gamla skipanin meir og minni koyrt víðari. Sambært grein 1 í lógini frá 1986 skal kommunan tryggja øllum børnum í skúlaskyldugum aldri kostnaðarfría fyribyrgjandi og viðgerandi tannargkt. Hettaerein skylda mótvegis øllum skúlabórnum, sum hava fastan bústað í komm- ununi. Henda lóg tryggjar sostatt bert børnum í aldr- inum 7-14 ár, hóast praksis tíbetur hevur verið ein ann- ar. Tannlæknafelagið hevur fleiri ferðir vent sær til landsstýrið við ynski um, at okkara lógargrundarlag verður ajourført við eitt nú tað danska, sum í dag tryggjar øllum børnum und- ir 18 ár ókeypis tannarøkt. Sidan oktober 1990 hevur landsstýrið givið 12 kommunum undantaks- loyvi sambært paragr. 2, stk. 1, soleiðis at kommunan røkir skyldur sínar sambært lógini við at samstarva við privat praktiserandi tann- læknar. Sáttmálarnir eru góðkendir av landsstýrin- um. Tidindabladid GSK Í hinum kommununum eru kommunalar barnatann- læknastovur, og er sjálvsagt ætlanin upp á longri sikt, at allar kommunur fáa antin sjálvstóðuga ella felags kommunala barnatann- læknastovur. Undirstrikast skal í hesum sambandi, at landsstýrið so seint sum í ár hevur noktað kommunu at lagt um frá kommunalari til privata skipan. Persónliga meti eg tað av týdningi, at hildið verður fast yið hesa praksis. Hetta var fyri tað mesta afturlítandi, hvørji eru so málini? Og her kemur so smábarnatannargktin inn í myndina. Persónliga eri eg ikki í iva um, at sjálvandi skulu øll børn í Føroyum undir 16 år hava ókeypis tannarøkt — og sjålvandi skal hetta vera ein almenn uppgåva, t.v.s. í hesum før- inum kommunal. Samanbera vit við eitt nú aðrar partar av heilsugkin- um, so erneyvan nakar her á fundinum í iva um, at tað er rætt, at vit bera barnakonu- kanningar, smábarnakann- ingar og ymiskar vaccina- tiónir. Her fyri stuttum hev- ur landsstýrið samtykt at sýkja fíggjarneyvndina um eykajáttan fyri at seta á stovn eina Hib-koppseting í Føroyum, eins og hon er í okkara grannalondum. Og tað er sjálvsagt rætt, at soer. Taka vit almannagkið, so eru vit flest øll samd um, at Jóannes Eidesgaard, landsstýrismaður: -Eg havi einki ímóti sjúkra- kassunum sum so, men skipanin í dag fremur ein stættarmun, sum vit Norðurlond ikki vilja kennast við. Tí má handa skipan braytast tað er ein almenn uppgáva, at børn frå 6 mánaðar aldri og til skúlaaldur fáa ansing- artilboð, og at hetta sjálv- sagt er ein almenn uppgáva, hóast foreldur her gjalda ein sjålvstødugan part. Sigast skal tó til rós fyri okkara tannlæknar, at teir allir brenna fyri, at lógin skal fevna um øll børn undir 16 år. Men nógvir av hesum eru pionerar á økinum, og pionerar eru ofta stórri idealistar enn annað og triðja ættarlið. Sjálvsagt hevur tað eisini frá landsstýrisins síðu verið lætt at verið positivur í hes- um máli, tí kostnaðurin fer ikki úr landskassanum, men úr kommunukassanum. 11. juni 1991 sendi lands- stýrið eitt uppskot um broyt- ingar í lóggávuni um barna- tannarøkt til ummælis hjá Føroya Kommunufelag og Tórshavnar byråd. Komm- unufelagið boðaði frå, at teir ikki taka undir við uppskot- inum, og Tórshavnar býráð tekur undir við uppskotin- um, treytað av at tað ikki inniber meirkostnað. Stødutakan Kommunufe- Framhald á síðu 16 Nú skal innstillast Landsskúlaráðið hevur fund fríggjadagin, og fer tá m.a. at gera nakrar innstillingar. Tríggjar umsóknir eru komnar inn til starvið sum skúlastjóri á Stranda skúla. Eisini eru tríggjar um- sóknir til starvið sum varaskúlastjóri á Sjó- mansskúlanum. Landsskúlaráðið skal somuleiðis innstilla til starvið sum varaskúla- stjóri á skúlanum í Trongisvági. randi