leygardagur 16. apríl 1994síða 10

Síða 10 Nr. 72 — 16. APRÍL 1994 Tíðindablaðið €0 fær ov lítið av skafti siga summi! -Eg haldi tað er sera umráðandi at minnast til, hvussu nógv tidimar eru broyttar: at tað er ikki sum onkuntíð, tá ein bara grabbaði niður í lands- kassan og fekk alt játtað. Í dag tekur viðgerðin nógv longri tíð. Men hin- vegin er heilt greitt, at grundtankin í øllum vinnulívi er tann, at initiativið skal koma frá vinnulívinum og vinnulívsfólki. Møguliga hava vit í Før- oyum ov fáar entrepre- nørar - ov fáar seriøsar stigtakarar, og hetta kann meguliga skyldast stud- ningsskipanini, sum hevur virkað sum ein koddi leggur landsstýrismaðurin aftrat. -Men vóru vit ikki ov skjót til at fara frá einum planbúskapi til ein markn- aðarbúskap - tvs. at kvetta á stokkinum og skerja studningin í næstan ein- um? -Tað var ein skjótur yvirgangur, men hinvegin má ein siga, at tað var alt annað, sum eisni broyttist. Øll okkara pengaskipan fór jú fyri bakka. Mettu skeivt Tummas Arabo sigur, at tað sum í hansara lands- stýristíð hevur tikið seg mest á bóli var, tá bank- arnir fóru. -Eg minnist undan síðsta vali, tá Carl Vil- helm Veihe var í sjón- varpinum og tosaði um uttanlandsskuldina og nevndi, at talan var um privata skuld, sum lands- kassin einki hevði verið at gera. Tvs. at klára tey privatu ikki skuldina, so hendir bert tað, at tey fara á heysin og so er tað liðugt. Tað helt ein sjálvandi vera á góðari leið, men eingin hevði droymt um, at vit skuldu fáa ta privatu uttanlandsskuldina inn í landskassan. Vit vistu, at vit hingu upp á veðhaldini og øll tey lánini vit høvdu givið. Og tað var til at fáa eina heildarmynd av. Men tá bankarnir fóru, tá kom tann privata uttan- kassan og tá varð grund- okkara skipan. Tað var eingin, sum trúði upp á, at tað kundi henda, og tað var tann skeiva metingin, sum vit gjørðu í hesum Men vit valdu at blíva sitandi og siga, at vit mugu berja okkum igjøgnum út frá teimum fyriteytum, sum vóru galdandi. Vit vildu ikki stinga halan millum beinini og blaka alla ábyrgd frá okkum. Og nú síggja vit so eisini úrslitið av stríðnum: at tað nú kvinkar tann rætta vegin. Arbeiðsfrið Javnaðarflokkurin hevur ongantíð stungið høvdid í buskin og sagt, at nú stinga vit av. Og eg haldi framvegis, at tað ikki er rætt at gera tað. Nú fara vit at gera alt vit eru ment fyri at fáa samfelagið á rættkjal aftur. Tað er eftir míni meting sera umráð- andi, at hetta landsstýrið fær arbeiðfrið og sleppur at arbeiða víðari við loysnunum og stinga út í starvsbróður í Tinganesi: eitt er tað, at tú skal síggja tínar veljarar inn í eyguni, men tú skal so sanniliga eisini síggja teg sjálvan inn í eyguni. Funnist verður oftani at mær fyri at fara ov harð- liga fram og vera ov treiskur, men eg havi tað soleiðis, at tú skal taka eina avgerð og so heldur tú eina linju. Eg havi t.d. ongantíð sum fiskimåla- ráðharri latið meg dikterað av reiðaraáhugamálum. Hevuðsmálið er, at tú roynir at byggja fiska- stovnarar upp til eftir- komararnar, og tað kaldligu støduni, sum danski javnaðarflokkurin hevur mótvegis Føroyum? -Hetta er ein politisk uppgáva, sum javnaðar- flokkurin má taka upp: at fara í holt við danska javnaðarflokkin og gera greitt, at vit mugu vera meira javnbjóðis í dialoginum. Tað er tíanverri vorðið til, at vit eru undir og teir omaná, men hetta hoyrir ikki heima í eini javn- adarrørslu. Bankakrakkið tað ringasta -Fyri mær mugu menn gjarna kanna og kanna. Men eg brúki fortíðina til at læra av. Danir mu,u tó innsíggja, at teir hava havt eina ábyrgd av bankaeft- irlitinum í Føroyum. Vit í javnaðarflokkinum hava í langa tíð tosað um, hvussu vit kundu stýra likvidi- tetinum inn í landið úm ein landsbanka. Og vit eru vornir hølvadir av av teimum borgarligu. Av- leiðingin er tann, at allur tann spurningurin hevur ligið hjá dønum, og tað hevur gingið sera illa. Tí má ein ganga út frá, at danir vilja taka ábygdina. Tey trý landsstýrisfólkini hjá javnaðarflokkinum, Jóannes Eidesgaard, Marita Petersen og Tummas Arabo kortið heilt nýggjar loysn- ir - sjálvir og eisini saman við dønum. Er tað rætt, sum tað nú sær út til, at tað gongur tann rætta vegin, so trúgvi eg eisini vit koma at klára restina. Tummas Arabo sigur víðari, at tá verður tann størsti búskaprarligi trup- ulleikin, sum er eftir at loysa í samfelagnum, spurningurin um sethúsa- skuldina. Og tað er ein nøt, sum må knekkast onkursvegna. Hvussu - havi eg ikki nakað boð upp á beint nú. Men tað er ein sera týðandi uppgáva hjá landsstýrinum og gør- um við. Mugu halda eina linju -Men hvussu kennist tað, tá tykkara arbeiði nú - sambart tínum egnu úttalilsum - er við at geva eitt úrslit - at veljara- kanningarnar bara ganga ímóti tykkum? -Tað er frálíkt. Eg fari at endurgeva mín merkir, at tú mást syrgja fyri, at fiskastovnarnir mugu ikki verða troyttir meira enn, at tú bara tekur eina lítla rentu av teimum. Og so mugu vit vóna, at okkara eftirkomarar verða førir fyri at varðveita teir á tí stødinum. Sambandið vil bara upp í ES -Sær tú sambandsflokkin sum nakað alternativ til verandi samgongu? -Nei tað geri eg ikki. Sambandsflokkurin vil bert eitt, og tað er at fara upp í ES. Hann verður ikki førur fyri at stýra landinum dynamiskt. -Og hvat sigur tú til, at gamli Ellefsen aftur stingur høvdid fram? -Tað sigur nokk meira um støduna innanhýsis í sambandsflokkinum enn um støduna í samfelag- num. -Tað eru nógv fólk, ikki minst javnaðarfólk, sum eru vónsvikin av heldur -Hvat er tað ringasta, sum tú hevur verið úti fyri Í hesum landsstýrisskeið- num? -Tað var tá Sjónvinnu- bankanum fór av knóra- num. -Var tað rætt, at hann varð bjargaður? -Tað er soleiðis, at tá tú hevur stutt skotbráð til at taka eina avgerð, so mást tú taka stóðu út frá tí, sum -Men um so er, at vit féroyingar eru órímuliga viðfarnir av dønum í øllum bankamálinum, er tað so nakað, sum vit eiga at taka uppaftur í komandi samráðingum? -Tað er heilt greitt. Vit og teir sleppa ikki uttan um, at øll lóggávan og alt eftirlitið hevur verið danskt. Danir ábyrgd -Men hava vit verið misbrúktir, eiga vit so at taka hetta við í komandi samráðingum og eiga vit ikki at krevja, at alt hetta verður kannað til botns? -Nú sigur tú, at tú vil læra av fortíðini. Men hvat nú um sama fortíð hevur læst fastar allar avgerðir, sum eiga at takast í framtíðini? hava gjørt. -Alt hetta við at danir hava eina ætlan við øllum hesum og m.a. vilja tvinga okkum upp í ES, hvat sigur tú til tað? -Ein hugsar tann tankan, men eg vil halda, at okk- ara bróðurflokkur í Dan- mark er so mikið demo- kratiskur, at hann íkki vitandi spælir við í slíkum. Men hvat vinnulívið og aðrir í Danmark og Brux- elles kundu funnið upp á veit eingin. Vit mugu minnast til, at ES er eitt øki, sum leitar eftir stórri tilfeingi, og tí kann ein loyva sær at seta spurn- ingar í hesum sambandi. Besta at sleppa av við fólkaflokk -Hvat er tann besta hendingin í hesum skeið- num? -At vit sluppu av við fólkaflokkin í Tinganesi. Har var als ikki arbeið- andi. Eitt var idelogi, men reint menniskjansliga bar tað ikki til. Har var ikki verandi saman við teimum monnunum. -Nú verður landsstevna í javndarflokkinum leygar- dagin og tað eru tey, sum halda, at hon er ein upp- hiting til komandi val. Hvussu sær tú samgongu- møgleikarnar eftir valið? -Ein samgonga, sum líkist á leið hesari hevði væl tænt landinum best. Tummas Arabo hevur ikki í løtuni nakra av- gjørda meining um, hvussu úrslitið verður av einum komandi vali. Hugsi ikki um atkvødurnar Upp å fyrispurning hvat hann hevur at siga til veljarakanningar, sum siga, at Arabo hvørki kemur aftur í tingið og enn minni í Tinganes eftir komandi val sigur hann: -Har eri eg púra ísa- kaldur. Eg eri tann typan, sum royni at gera mítt arbeiði út frá ngkrum rætningslinjum eg haldi eru rættar og út frá tí flokki eg umboði. Eri eg uttan fyri, so eri eg tað. Eg havi ikki livað mítt lív av politikki og nýtist tað heldur ikki. Um fólk vilja hava meg á ting, so fáa tey meg, men vilja tey hava meg til aðrar uppgávur, so má eg taka avgerð um tað. -Vil tað siga, at tú í tínum arbeiði sum lands- stýrismaður als ikki hugs- ar um at blíva afturvald- ur? -Tað geri eg ikki. Tá eg sá, hvussu ringar tíðirnar gjørdust, gjørdi eg upp við meg sjålvan, at tå måst ikki sita í landsstýrinum og hugsa um tínar egnu veljarar og títt egna lokala valdømi. Tú er noyddur at reka landspolitikk alla tíðina og halda eina linju, og tað havi eg gjørt. -Men kanst tú ikki koma at svíða fyri, at tú hevur hugsað ov lítið um títt valdømi? -Tad gerst ikki vid. Eg må hugsa, at sum lands- stýrismaður mást tú siga, at landið kemur fram um ein einstakt valdømi, líka mikið hvat valdømi talan er um. Heildin kemur framum. Tað vildi verið at fólk, um eg legði eina linju, har eg skuldi byrjað at hugsað um meg sjálvan, um eg nú fór at koma inn aftur. Tað vildi verið fullkomiliga burturvið. Avgerðirnar hava verið so torførar og trýstið so stórt og ikki minst frá tíni egnu tingmanning. Men ein